Marek Kowalczyk otworzył drzwi mieszkania przy ulicy Grunwaldzkiej i od razu poczuł ten swój, znajomy zapach: mokra sierść, stare koce, trochę zjełczałej karmy z miski, która stała w kuchni od rana. Dziewięć lat temu przywiózł tego psa – mieszańca owczarka, którego ktoś zostawił przy śmietniku na Ochocie – do tego samego mieszkania na trzecim piętrze bez windy. Wtedy pies wbiegał po schodach w piętnaście sekund. Teraz Kastor pokonywał je pięć minut, stawiając łapy ostrożnie, jakby liczył każdy stopień.
Siostra Marka, Ewa, od miesiąca powtarzała to samo przez telefon.
– Zrobiłeś sobie z tego psa krzyż. Ma trzynaście lat, ledwo chodzi, sika pod siebie w nocy. Weź go do weterynarza, niech to się skończy po ludzku.
Marek nic nie odpowiadał. Odkładał telefon i szedł do kuchni podgrzać ryż z kurczakiem – jedyne, co Kastor jeszcze jadł bez problemu. Klękał przy misce, przytrzymywał psu pysk dłonią, bo ten czasem nie trafiał w jedzenie, i czekał, aż zje choć połowę.
Rzecz w tym, iż dziewięć lat temu to Kastor uratował jego, nie odwrotnie. Marek wtedy przeszedł rozwód, stracił pracę w firmie transportowej pod Poznaniem, spał po nocach cztery godziny i myślał o rzeczach, o których nie mówi się głośno. Pies spał wtedy na jego łóżku, kładł łeb na piersi i po prostu był. Nie wymagał tłumaczenia się, nie zadawał pytań, nie oceniał. Tylko oddychał obok, ciepły i żywy, i to wystarczało, żeby dociągnąć do rana.
We wtorek, dwudziestego drugiego września, Kastor nie wstał na spacer. Leżał na kocu przy kaloryferze, oddychał płytko, a jego tylne łapy odmówiły posłuszeństwa zupełnie. Marek zawinął go w koc, zniósł na dół – siedemdziesiąt kilogramów żywej wagi, licząc psa i własne nogi, które trzęsły się bardziej niż powinny – i pojechał do lecznicy weterynaryjnej przy Alei Solidarności, tej samej, do której chodzili od zawsze.
Doktor Jolanta Wiśniewska, kobieta po sześćdziesiątce, z siwym warkoczem i okularami na czubku nosa, badała psa długo. W końcu odłożyła stetoskop.
– Panie Marku. Serce się męczy. Nerki też nie pracują jak trzeba. To wiek. Można podać kroplówkę, przeciągnąć tydzień, dwa. Ale to będzie tylko przeciąganie.
– Ile to kosztuje. Kroplówka, badania, wszystko.
– Z hospitalizacją na dobę – koło sześciuset złotych.
Marek miał na koncie osiemset dwadzieścia trzy złote do wypłaty. Wyjął kartę, zapłacił, nie pytając o nic więcej.
Ewa dowiedziała się o tym od matki i zadzwoniła jeszcze tego samego wieczora, wściekła.
– Sześćset złotych za dwa dni życia?! Ty oszalałeś. Mama potrzebuje nowych okularów, ja mam ratę za samochód, a ty wydajesz ostatnie pieniądze na psa, który i tak zdechnie w tym tygodniu.
– To mój pies i moje pieniądze – powiedział Marek cicho, ale twardo, i pierwszy raz w życiu odłożył słuchawkę, nie czekając na odpowiedź siostry.
Przez następne trzy dni prawie nie wychodził z domu. Brał urlop na żądanie w pracy, tłumacząc szefowi tylko tyle: sprawa rodzinna. Siedział na podłodze obok koca, karmił Kastora z ręki kawałkami gotowanego kurczaka, zmieniał podkłady, przecierał mu oczy wilgotną gazą. W nocy nie spał, bo pies skomlał cicho, gdy ból dawał o sobie znać, i Marek kładł dłoń na jego boku, czując, jak serce psa wali nierówno, byle tylko wiedział, iż nie jest sam.
W piątek rano, dwudziestego piątego września, Kastor przestał jeść zupełnie. Nie podnosił już łba. Tylko oczy – mętne, ale wciąż skupione na Marku – śledziły każdy jego ruch po pokoju.
Marek zadzwonił do doktor Wiśniewskiej.
– Przyjadę do was – powiedziała. – Zrobimy to w domu, w jego łóżku. Tak będzie lepiej dla niego.
Przyjechała po południu z asystentką. Marek usiadł na podłodze, wziął psi łeb na kolana, tak jak robił to tysiące razy przez dziewięć lat, i mówił do niego cicho – o tym, jak biegali razem nad Wartą, o tym pierwszym dniu przy śmietniku, o wszystkim, za co był mu winien podziękowanie. Kastor westchnął głęboko, oparł pysk o jego dłoń i odszedł, zanim doktor zdążyła podać drugi zastrzyk.
Na pogrzebie psa – jeżeli można tak nazwać pochówek w ogrodzie znajomego na działkach pod miastem – nie było nikogo oprócz Marka i doktor Wiśniewskiej, która przyjechała bez opłaty, bo, jak powiedziała, niektórych rzeczy się nie liczy w złotówkach.
Miesiąc później Ewa zadzwoniła, żeby zapytać, czy brat "doszedł już do siebie" i czy nie chciałby wziąć innego psa, bo przecież mieszkanie puste, samotność źle robi.
– Nie teraz – odpowiedział siostrze i odłożył telefon, zanim zdążyła dodać coś jeszcze.
Otworzył szufladę w przedpokoju. Leżały tam akt zgonu wystawiony przez lecznicę, faktura za ostatnie leczenie i mały, wyliniały obroża. Wziął ją do ręki, przesunął palcem po sprzączce, wytartej do gładkości przez lata noszenia, po czym schował ją do schowka obok kluczy do samochodu – nie na pokaz, tylko żeby wiedzieć, gdzie jest.
Koc przy kaloryferze wciąż leżał rozłożony, w miejscu, gdzie Kastor spędzał ostatnie tygodnie. Marek usiadł obok niego na podłodze i tej nocy jeszcze go nie złożył.
