Beata miała pięćdziesiąt trzy lata i od dwudziestu prowadziła stragan z warzywami na Bazarze Różyckiego. Ręce spierzchnięte od chłodu, paznokcie krótko obcięte — nie ma sensu ich malować, kiedy cały dzień przekłada się skrzynki z ziemniakami. Syn, Kuba, odziedziczył po ojcu inne zajęcie: warsztat samochodowy przy Grochowskiej, dwa podnośniki, klientela z całej Pragi.
Kiedy Kuba ożenił się z Martą, Beata odetchnęła. Dziewczyna z Radzymina, księgowa w małej firmie transportowej, cicha, ale nie uległa — sama zaproponowała, żeby po ślubie przenieśli się do mieszkania nad warsztatem, bo czynsz gdzie indziej zjadałby połowę pensji. Beata się zgodziła. Nie wiedziała jeszcze, iż ta zgoda będzie ją kosztować.
Ojciec Kuby zmarł trzy lata temu na zawał, akurat w Wigilię, kiedy barszcz stał już na kuchence. Warsztat zapisał synowi w testamencie — cały, bez podziału, bo Beata sama tak chciała, żeby uniknąć sporów. Nikt wtedy nie pomyślał, iż sporem może stać się coś zupełnie innego.
Bo pół roku później Kuba przyszedł do matki z teczką dokumentów i poprosił, żeby podpisała pełnomocnictwo do konta firmowego — "żeby Marta mogła płacić za części, kiedy ja jestem w trasie po klientach". Beata podpisała bez czytania każdej linijki, bo ufała synowi tak, jak się ufa własnej krwi.
Trzy miesiące później na koncie zabrakło czterdziestu dwóch tysięcy złotych.
Wykryła to przypadkiem księgowa z zewnętrznego biura, która co kwartał robiła bilans dla urzędu skarbowego. Zadzwoniła do Beaty, bo Kuba nie odbierał telefonu — powiedziała wprost, iż przelewy szły na rachunek prywatny, który nie figurował w żadnych papierach warsztatu.
Beata pojechała na Grochowską tego samego wieczoru, w środę, dwudziestego trzeciego września. Zastała tylko Martę, siedzącą na taborecie przy kasie, z telefonem odłożonym ekranem do dołu.
— Gdzie Kuba?
— Wyjechał. Do brata, do Płocka. Powiedział, iż wróci, jak się uspokoi.
Marta nie płakała. Nalała herbatę do dwóch kubków, tych samych, w których ojciec Kuby pijał kawę przed każdą zmianą oleju, i powiedziała rzeczy, których Beata nie chciała usłyszeć.
— On grał. Zakłady bukmacherskie, mecze, konie. Zacząłem — to znaczy, on zaczął — jeszcze zanim ja się pojawiłam w jego życiu. Ja się dowiedziałam dopiero w marcu, jak przyszło pierwsze wezwanie od komornika za kredyt, o którym nic nie wiedziałam.
— I nic mi nie powiedziałaś?
— A co miałam powiedzieć? Że pani syn przegrał w jeden weekend piętnaście tysięcy na meczu Legii? Pani by mi nie uwierzyła. Albo uwierzyłaby i obwiniła mnie, iż źle go pilnuję.
Cisza w warsztacie miała zapach oleju silnikowego i zimnej herbaty. Gdzieś za ścianą sąsiad puszczał wiadomości sportowe, komentator krzyczał o golu, jakby nic innego się nie liczyło.
Beata wróciła do siebie na Kamionek i przez dwa dni nie otwierała rolety straganu. Sąsiadka z warzywnego obok, pani Henia, pukała do drzwi z termosem żurku, ale Beata tylko podziękowała przez uchylone drzwi.
Trzeciego dnia zadzwoniła do notariusza, z którym załatwiała sprawy spadkowe po mężu — pan Zieliński, kancelaria na Saskiej Kępie. Umówiła się na piątek, na dziewiątą rano.
W piątek przyszła z aktem własności warsztatu, z wypisem z księgi wieczystej i z tym samym pełnomocnictwem, które podpisała pół roku wcześniej, nie czytając. Notariusz przeczytał je teraz na głos, zdanie po zdaniu, i Beata usłyszała fragment, którego nie zauważyła za pierwszym razem: pełnomocnictwo dotyczyło nie tylko konta, ale i prawa do zaciągania zobowiązań w imieniu firmy.
— To znaczy, iż mógł brać kredyty na warsztat? Bez mojej zgody?
— Formalnie tak. Dlatego dziś to cofniemy. I zrobimy coś jeszcze, jeżeli pani sobie życzy.
Beata zażyczyła sobie dwóch rzeczy. Po pierwsze — odwołania pełnomocnictwa, ze skutkiem natychmiastowym, z powiadomieniem banku tego samego dnia. Po drugie — przepisania połowy udziałów w warsztacie na Martę, tak żeby dziewczyna, która zostawała z długami męża i z dwuletnim synkiem na rękach, miała choć jakiś grunt pod nogami, coś, czego Kuba nie mógłby jej odebrać ani przehandlować przy następnym zakładzie.
— A jeżeli syn wróci i będzie miał pretensje? — spytał notariusz, bo musiał spytać, taka procedura.
— To przyjdzie i powie mi to prosto w oczy. Ale warsztat będzie już zabezpieczony, zanim on zdąży cokolwiek podpisać.
Podpisała akt tego samego dnia, dwudziestego szóstego września, o dziesiątej czterdzieści pięć. Zabrała ze sobą dwa egzemplarze — jeden dla Marty, drugi do sejfu w banku przy Zamoyskiego, tam gdzie trzymała jeszcze polisę na życie po mężu.
Kuba wrócił z Płocka w niedzielę, bez zapowiedzi, z bratem za kierownicą, bo sam nie miał już choćby prawa jazdy — zabrane za jazdę po alkoholu jeszcze w czerwcu, o czym Beata też się dopiero teraz dowiedziała. Zastał w warsztacie Martę, jak przelicza gotówkę z dziennej utargi, i matkę, siedzącą na tym samym taborecie, na którym trzy dni wcześniej siedziała żona.
— Mamo, co ty zrobiłaś.
— To, co powinnam była zrobić rok temu. Konto masz zablokowane od środy. Warsztat od dziś należy w połowie do Marty, notarialnie, nieodwołalnie. Jak chcesz tu pracować — pracujesz na etacie, jak każdy mechanik, z listą płac i bez dostępu do kasy.
— To jest mój warsztat, tata mi go zapisał.
— Tata zapisał go synowi, który potrafi go prowadzić. Ty przez rok przegrałeś czterdzieści dwa tysiące złotych i zostawiłeś żonę z długiem u komornika. Ja nie mówię, iż cię nie kocham. Mówię, iż nie dam ci więcej niczego podpisać.
Kuba stał przy drzwiach, ręka na klamce, jakby wciąż nie mógł zdecydować, czy wejść, czy wyjść. Brat za jego plecami odchrząknął i powiedział cicho, iż czeka w samochodzie, iż to nie jego sprawa.
Marta nie odezwała się ani słowem podczas tej rozmowy. Dopiero kiedy Kuba w końcu usiadł na krześle klienckim, tym z podartą skajową obiciem, wstała, wyjęła z szuflady kopertę i położyła przed nim na blacie.
— To jest plan spłaty długu, który zrobiłam z doradcą finansowym. Miesięcznie osiemset złotych przez cztery lata. jeżeli chcesz zostać w tym domu, w tej rodzinie — zaczynasz płacić od pierwszego października. jeżeli nie — ja i syn zostajemy tu, w mieszkaniu nad warsztatem, bo to jest teraz też mój adres, na papierze.
Kuba otworzył kopertę. Nie powiedział nic przez dłuższą chwilę, tylko patrzył na liczby, jakby dopiero teraz naprawdę je zobaczył, nie jako sumę do postawienia na kolejny mecz, tylko jako coś, co trzeba oddać, miesiąc po miesiącu, przez czterdzieści osiem rat.
Za oknem warsztatu przejechał tramwaj numer dwadzieścia dwa, ten sam, którym Beata dojeżdżała codziennie na bazar od dwudziestu lat. Zadzwonił mu dzwonek na przystanku, zwyczajnie, jakby dzień był taki sam jak każdy inny.
