Dwa lata temu odszedł mój wujek Stefan. Cichy człowiek. Miał zakład tapicerski w Radomiu, nieduże mieszkanie na Ustroniu i dwadzieścia siedem tysięcy złotych na lokacie, którą założył jeszcze za życia mojej ciotki. Dzieci nie miał — żona zmarła dziesięć lat przed nim, a całe jego życie to była praca i niedzielne obiady u nas.
Po pogrzebie okazało się, iż testament nie istniał. W ogóle. Ani u notariusza, ani w domu, ani w banku. Więc z mocy ustawy spadek przypadł mnie — jedynemu żyjącemu krewnemu.
Moja żona Agnieszka przyjęła to lepiej niż ja.
— Wiesz, ile warte jest to mieszkanie? — zapytała wieczorem. Siedziała z telefonem i oglądała oferty na OtoDom. — Za dwadzieścia osiem metrów na Ustroniu biorą teraz po sześć i pół tysiąca za metr. Sto osiemdziesiąt tysięcy. Na samym wstępie.
Nie odpowiedziałem. Byłem zmęczony, bo cały dzień spędziłem w urzędzie skarbowym, składając zeznanie o nabyciu spadku.
— A zakład? — ciągnęła. — To przecież lokal użytkowy, jakieś osiemdziesiąt metrów. Ktoś taki jak ty mógłby tam otworzyć coś swojego.
Miała rację. Tyle iż „ktoś taki jak ja” od siedmiu lat pracował w magazynie części samochodowych za trzy tysiące dwieście na rękę i nie miał pojęcia o tapicerce. Wujek próbował mnie kiedyś nauczyć — raz, dwa razy, gdy byłem nastolatkiem. Wtedy bardziej interesował mnie plac przed blokiem.
Agnieszka nie odpuszczała. Przez kolejne tygodnie sprawa spadku stała się głównym tematem naszych rozmów. Ile za wynajem lokalu, ile za mieszkanie, ile wyciągniemy z tych starych maszyn. Zaczęła mówić o tym „nasz kapitał”.
A potem przyszedł czerwiec.
Pierwsza sobota miesiąca, upał jak z pieca. Pojechaliśmy do Radomia obejrzeć zakład — w końcu znalazłem czas, bo w magazynie dało się załatwić wolne. Agnieszka zabrała ze sobą notatnik. Dosłownie: zielony notatnik w kratkę, z listą pytań wypisaną na marginesie.
Zakład był w stanie gorszym, niż pamiętałem. Dziura w dachu, wilgoć w rogu, maszyna do szycia nakryta folią. Ale lokal — to trzeba przyznać — miał dobrą lokalizację: parter, wystawa, ruchliwa ulica.
Staliśmy w środku, w zapachu starego kleju i kurzu, i wtedy Agnieszka powiedziała coś, co zmieniło wszystko.
— To trzeba gwałtownie sprzedać. Zanim komornik się dobierze.
Zamarłem.
— Jaki komornik?
Westchnęła, jakbym pytał o rzecz oczywistą.
— Wujek miał długi. Myślisz, iż taki mały warsztat przetrwał sam z siebie? Karol, on od lat nie płacił ZUS-u. Prawie czterdzieści tysięcy zaległości. Jak urząd skarbowy się dowie, iż przyjąłeś spadek, ściągną co do złotówki. Sprzedajemy teraz, póki ceny trzymają.
Poczułem, jak krew odpływa mi z twarzy.
— Skąd to wiesz?
— Dzwoniłam w zeszłym tygodniu. Do skarbówki. Zapytałam o stan konta twojego wujka.
Stała w drzwiach warsztatu, pod światło, i wyjmowała z torebki kartkę.
— Tu masz wyliczenia — powiedziała. — jeżeli sprzedamy do końca miesiąca, zostaje nam po odliczeniu długu jakieś sto dwadzieścia tysięcy. To wciąż dobre pieniądze.
Wziąłem kartkę. Rzędy cyfr, skrótów. Nic z tego nie rozumiałem, ale jedno było jasne: moja żona przeprowadziła w tej sprawie całe dochodzenie, nie mówiąc mi ani słowa.
W samochodzie, w drodze powrotnej, nie odezwała się do mnie. Wyglądała przez okno, a ja prowadziłem i myślałem.
W domu poszła wziąć prysznic. Ja usiadłem w kuchni i zadzwoniłem do ciotecznego brata wujka Stefana, jedynej osoby, która znała go lepiej niż ja.
— Długi? — zdziwił się. — Karol, on nigdy nie miał długów. Płacił wszystko dzień przed terminem. Sam mi mówił. ZUS, podatki, cała reszta — zawsze przed czasem.
Rozłączyłem się.
Przez następne dwa dni udawałem, iż wierzę Agnieszce. Pomagałem jej z ogłoszeniami — zrobiła zdjęcia zakładu, napisała „sprzedam pilnie, cena do negocjacji”. W piątek powiedziała, iż ma już dwóch chętnych.
A w sobotę rano, zanim wstała, pojechałem do Radomia.
Nie do zakładu. Do urzędu skarbowego.
Pani w okienku długo stukała w klawiaturę, zanim odpowiedziała:
— Zaległości? Żadnych. Konto podatnika jest czyste. Może chodziło panu o kogoś innego?
Wróciłem do domu koło czternastej. Agnieszka siedziała w salonie z tabletem, przeglądała oferty na Portofino. Na stole leżał notatnik — ten sam zielony, tylko kartek przybyło.
Położyłem jej przed nosem zaświadczenie z urzędu, czerwony stempel do góry.
— Czysto — powiedziałem.
Nawet nie drgnęła.
— To musiała być pomyłka — odparła, przewracając stronę. — Zadzwonię w poniedziałek i wyjaśnię.
— Pomyłka — powtórzyłem. — Ty dzwoniłaś do urzędu tydzień temu, a ja dziś siedziałem w okienku. I wiem, iż nie dzwoniłaś nigdzie. Bo pani w rejestrze nie znalazła żadnej korespondencji na twój temat.
Wtedy pierwszy raz zobaczyłem na jej twarzy gniew. Czysty, zimny gniew. Schowała tablet, wstała i podeszła do mnie blisko.
— To co teraz? — zapytała. — Będziesz mi robił sceny z powodu jednej kartki? Chciałam, żebyś się obudził i zaczął myśleć o przyszłości. Wujek zostawił ci majątek, a ty dalej siedzisz w tym magazynie jak nieudacznik. Bez tego długu nigdy byśmy nie sprzedali tego zakładu.
Stałem i patrzyłem na nią. Na kobietę, z którą dzieliłem łóżko od ośmiu lat.
— Ile chcesz z tej sprzedaży? — zapytałem. — Mów wprost.
Uśmiechnęła się tak, jak uśmiechają się ludzie, którzy długo ćwiczyli przed lustrem.
— Połowę. Jak za wszystko, co mamy wspólnego.
— A konkretnie?
— Sześćdziesiąt tysięcy. Na otwarcie mojego salonu kosmetycznego. Rozumiesz — na naszą wspólną przyszłość.
I wtedy zobaczyłem, jak otwiera zeszyt, wyjmuje długopis i zaczyna coś pisać. Jakby to wszystko było już dawno ustalone.
Przerwałem jej, zanim skończyła pierwsze zdanie.
— Nie — powiedziałem. Wziąłem zeszyt z jej dłoni, zamknąłem go i schowałem do kieszeni. — W poniedziałek jadę do notariusza. Przyjmuję spadek w całości. I ani jednej złotówki z tego nie dostaniesz.
W jej twarzy coś pękło.
— Nie rozumiesz — syknęła. — Ja to robię dla nas. Dla ciebie. Dla naszej rodziny.
— Mówisz o rodzinie, a jedyne, co widzę, to twój nowy salon.
Wyszła do sypialni i zatrzasnęła drzwi. Tak mocno, iż zabrzęczały szyby w kuchennej szafce.
Przez resztę weekendu minęliśmy się w mieszkaniu jak obcy. W niedzielę wieczorem spakowała małą torbę i pojechała do matki do Kozienic.
Zostałem sam.
W poniedziałek poszedłem do notariusza. Wtorek — do sądu, złożyć wniosek o dział spadku. W środę zmieniłem zamki w zakładzie, bo nie miałem pewności, kto ma klucze.
A potem usiadłem w pustym warsztacie, w tym samym zapachu kleju i kurzu, i zacząłem liczyć.
Dwadzieścia siedem tysięcy na lokacie. Mieszkanie warte sto osiemdziesiąt. Zakład, po remoncie — drugie tyle. Razem prawie czterysta.
I postanowiłem, iż nie oddam z tego ani złotówki kobiecie, która przez dwa tygodnie kłamała mi w twarz, żeby przejąć połowę spadku po człowieku, którego choćby nie pamiętała z imienia.
W piątek przyszło od niej zdjęcie. Z plaży nad zalewem w Siciennikach, z matką i siostrą. „Czekam, aż przemyślisz” — napisała.
Nie odpisałem.
Zamiast tego zadzwoniłem do ciotecznego brata wujka Stefana.
— Masz czas w sobotę? — zapytałem. — Chcę zobaczyć, jak naprawić tę maszynę do szycia. Bo otwieram zakład.
Następnego ranka zawitał do mnie. Staliśmy w warsztacie, a on z kieszeni wyjął stary, złożony na cztery karteluszek — listę klientów wujka, spisaną jeszcze pięć lat temu.
— Trzeba będzie do nich zadzwonić — powiedział. — Po kolei.
Kiwnąłem głową. Wziąłem karteluszek, rozłożyłem go na blacie i zacząłem przepisywać nazwiska do zeszytu — tego samego, który zabrałem Agnieszce.
Agnieszka wróciła w niedzielę wieczorem.
Nie płakała, nie krzyczała. Wniosła torbę do przedpokoju, zdjęła buty i zapytała:
— Gdzie kupiłeś ten chleb? Bo ja taki nie jadam.
Nie odpowiedziałem. Siedziałem w salonie, przed telewizorem, z pilotem w dłoni i oglądałem powtórkę „Rancza”.
Ona weszła do kuchni. Po chwili usłyszałem, jak otwiera lodówkę.
Wyłączyłem telewizor, odłożyłem pilot na sam brzeg stolika, równo z krawędzią, i powiedziałem najspokojniej jak umiałem:
— W środę rano jadę do Radomia. Zakład otwieram od pierwszego. Jak chcesz, możesz zostać tutaj. Ale kluczy do warsztatu nie dostaniesz.
Nie odpowiedziała. Zamknęła lodówkę, poszła do sypialni i cicho zamknęła drzwi.
Ja zostałem w salonie, w ciemności. Wziąłem zeszyt ze stolika, otworzyłem na stronie z listą nazwisk i przy świetle z korytarza dopisałem ostatnie brakujące numery telefonów, które podyktował mi brat wujka.
Deszcz przestał padać tuż przed północą.
A rano pierwszy raz od dawna nie usłyszałem budzika. Wstałem wcześniej, niż ten zdążył się rozdzwonić, wziąłem zeszyt ze stolika i wyszedłem, zanim w mieszkaniu ktokolwiek się obudził.
