— Ty weźmiesz nowy kredyt hipoteczny. Powinnaś pomagać rodzinie! — powiedziała mama. Wychowaliśmy cię i kupiliśmy ci mieszkanie. — Eh, zrobiłaś się obca… — mama rozlewała herbatę, krzątała się wokół kuchni jak zawsze. — Przyjeżdżasz raz w miesiącu na dwie godziny. Tata siedział przed telewizorem. Ściszył głos, ale nie wyłączył meczu. Udawał, iż nie słucha, ale co chwilę zerkał na powtórki goli. — Pracuję, mamo… — wzięłam filiżankę w dwie ręce, żeby ogrzać zmarznięte palce. — Prawie codziennie do dziewiątej. Jak dojadę do domu, jak wrócę… robi się północ. — Wszyscy pracują. A rodziny się nie zostawia. Na zewnątrz już się ściemniało. W kuchni paliła się tylko lampa nad stołem, reszta tonęła w cieniu. Na stole leżał kapuśniak — ten sam, który mama zawsze robiła, gdy przyjeżdżałam. Zabawne, od dziecka nie znoszę duszonej kapusty. Nigdy nie potrafiłam tego powiedzieć. — Pyszne — skłamałam, popijając herbatę. Uśmiechnęła się zadowolona. Potem usiadła naprzeciw mnie, położyła ręce na stole — pamiętam ten gest z dzieciństwa. Tak zaczynały się wszystkie „ważne rozmowy”. Tak było, gdy musiałam wziąć pierwszy kredyt. Tak, gdy przekonywała mnie, bym zostawiła chłopaka, który „nie był dla mnie”. — Wczoraj dzwoniła twoja siostra — zaczęła. — Jak się czuje? — Zmęczona… Akademik, hałasy… współlokatorki. Mówi, iż nie może się uczyć. Chodzi do biblioteki, ale tam często nie ma miejsc. Czasem siada na parapecie w korytarzu… Kiwnęłam głową. Wiedziałam, do czego zmierza rozmowa. Mama zawsze „nalewała powoli”. Kropelka po kropelce, nim przejdzie do sedna. — Jest mi jej strasznie żal… — westchnęła. — Stara się, uczy się, dostała się na stypendium… a warunków brak. — Wiem… pisała do mnie. Zamilkła na chwilę, pochyliła głowę jakby zamierzała zdradzić mi wielką tajemnicę. — Myśleliśmy z tatą… — ściszyła głos. — Ona potrzebuje swojego mieszkania. Chociaż kawalerki, żeby miała swój kąt, mogła się uczyć, wyspać… Tak dłużej nie można… Złapałam filiżankę mocniej. — Co to znaczy „mieszkanie”? — No, nie duże mieszkanie… — machnęła ręką. — Malutka kawalerka, są tanie, coś się znajdzie, koło trzystu tysięcy… Spojrzałam jej prosto w oczy. — Jak to sobie wyobrażacie? Mama rzuciła spojrzenie na tatę, ten zakasłał i jeszcze ściszył telewizor. — Byliśmy w banku — westchnęła. — Pytaliśmy tu, pytaliśmy tam… Nie mamy szans. Za stary wiek, za małe dochody… Nie dostaniemy. I wtedy powiedziała to, co przeczuwałam od początku: — Ale ty dostaniesz. Masz dobrą pensję. Od lat płacisz raty na czas. Dostaniesz drugą hipotekę bez problemu. A my będziemy pomagać… dopóki twoja siostra nie stanie na nogi. Potem sama zacznie pracować i płacić. W środku coś mi się zacisnęło. Jakby ktoś odessał całe powietrze z kuchni. „Będziemy pomagać”. Tę samą frazę słyszałam sześć lat temu. Przy tym samym stole, pod tą samą lampą, z tą samą zupą. — Mamo… ja już teraz ledwo sobie radzę… — Oj daj spokój. Masz mieszkanie, masz pracę. Czego ci brakuje? — Mam mieszkanie… ale nie mam życia — powiedziałam cicho. — Od sześciu lat kręcę się jak chomik w kołowrotku. Każdy dzień do późna w pracy. Czasem i w weekendy. Żeby mi starczyło. Mam 28 lat, a nie mogę choćby iść na randkę — albo nie mam siły, albo kasy. Moje koleżanki już mają dzieci, rodziny… Ja wiecznie sama i wykończona. Mama patrzyła na mnie, jakbym wyolbrzymiała. — Dramatyzujesz jak zawsze. — Jaka druga hipoteka, mamo… Ja sama na nogach nie mogę stanąć. Zacisnęła usta. Zaczęła poprawiać obrus, jakby problem tkwił w zagnieceniach na materiale, nie w jej słowach. — My dla ciebie pomogliśmy… sprzedaliśmy działkę po babci na wkład własny. Przecież nie jesteśmy dla ciebie obcy. Wtedy nie wytrzymałam. — Mamo… to była moja część spadku. Twarz jej stężała. — Jaka „twoja część”?! Wszystko jest rodzinne. Daliśmy to na ciebie. My załatwialiśmy papiery, chodziliśmy po bankach! — Wydaliście moje pieniądze… i od sześciu lat słucham, jak mi pomagacie. Tata wreszcie oderwał wzrok od telewizora. Jego spojrzenie było ciężkie. — Co, zaczynasz rachować? Rodzice obcy się zrobili, tak? — Nie rachuję… tylko mówię prawdę. Uderzył dłonią w stół — lekko, ale wystarczająco, by przeszedł mnie dreszcz. — To my ci kupiliśmy mieszkanie, a ty nie chcesz pomóc siostrze. Rodzona krew, pamiętaj! Z uciskiem w gardle wymusiłam spokojny głos: — To nie wy mi kupiliście mieszkanie. Hipoteka jest na mnie. Wydaliście moją część spadku. Przez dwa lata faktycznie pomagaliście, drobnymi kwotami. Potem przestaliście. Teraz chcecie, żebym wzięła DRUGI kredyt. — My będziemy spłacać! — powiedziała mama cierpliwie, jak do dziecka. — Od ciebie nic nie chcemy. Tylko weź kredyt. — A kiedy ja wreszcie stanę na nogi? Cisza. Telewizor też zamilkł — leciała reklama. Tata znów odwrócił się w moją stronę. Mama spojrzała na mnie tak, jakbym powiedziała coś haniebnego. — Idę już — wstałam i wzięłam torbę. — Poczekaj… posiedź jeszcze… — próbowała. — Pogadaj po ludzku… — Jestem zmęczona, mamo. Wyszłam, nie oglądając się. Placek został nietknięty. Na klatce oparłam się o ścianę i zamknęłam oczy. Telefon zawibrował — koleżanka. — Gdzie się podziewasz? Miałyśmy się spotkać! — Byłam u rodziców… — Jak poszło? Zawahałam się. — Koszmar. Chcą, żebym wzięła drugi kredyt. Dla siostry. — Jak to? Przecież jeszcze swojego nie spłaciłaś! — Właśnie. Twierdzą, iż bank mi da, bo jestem solidna. A oni będą płacić, dopóki siostra nie stanie na nogi… — To pułapka, wiesz? Między nami — będziesz płacić do końca życia. Ścisnęłam telefon. — Wiem… Opowiedziała mi, jak ktoś z jej znajomych przeżył podobną historię. Podpis, obietnice iż „nic się nie stanie”, a na końcu ledwo uratowali swoje mieszkanie. Na koniec dodała: — Masz pełne prawo powiedzieć „nie”. To nie egoizm. To walka o przetrwanie. Usiadłam na ławce przed blokiem i oddychałam. Po raz pierwszy od dawna po prostu tak siedziałam… dziesięć minut… nie biegnąc. W głowie miałam tylko cyfry. Pierwsza hipoteka — tyle miesięcznie. Zostało dziewięć lat. A jak wezmę kolejną — drugie tyle. Nie zostanie mi na jedzenie. Będę żyć tylko po to, żeby spłacać raty. A nie — żeby żyć. Trzy dni później mama przyszła bez zapowiedzi. Rano. Gdy szykowałam się do pracy. — Przyniosłam ci pączki — uśmiechnęła się. — Chcę spokojnie porozmawiać. Bez taty. Wpuściłam ją. Nastawiłam wodę na herbatę. Pączki zostawiłam zamknięte. Usiadła i zaczęła: — Całą noc nie spałam… Musisz zrozumieć. Siostra jest młoda. Niesamodzielna. A ty jesteś silna. Tobie można zaufać. Patrzyłam na nią i w końcu powiedziałam coś, czego nigdy wcześniej nie powiedziałam: — Mamo… ja nie jestem silna. Ja po prostu nie mam wyboru. Machnęła ręką. — Masz wszystko. Mieszkanie. Pracę. A siostra nie ma nic. Wtedy wyjęłam zeszyt. Otworzyłam na stronie, gdzie wyliczyłam wszystko co do grosza. — Tu. Wypłata. Kredyt. Rachunki. Jedzenie. Dojazdy. Zostaje… prawie nic. Jak zachoruję albo coś się popsuje — koniec. Mama odsunęła zeszyt, jakby był muchą. — Ty to liczysz na papierze. W życiu się zawsze jakoś układa. — To „jakoś” trwa już sześć lat. Sześć lat bez urlopu, bez nowych ubrań, bez niczego. Koleżanki jeżdżą na wakacje, ja w urlop biorę dodatkowe zlecenia, żeby mieć bufor… Podniosła głos. — Przecież obiecaliśmy, iż będziemy spłacać! — Wtedy też obiecywaliście. Jej oczy zabłysły. — Zarzucasz mi!? — Nie. Mówię tylko prawdę. Wstała gwałtownie. — Wychowaliśmy cię! Uczyliśmy cię! Mieszkanie ci zrobiliśmy! — Nie mówię, iż nie. Mówię, iż już nie mogę. Mama lodowatym tonem: — Nie możesz… czy nie chcesz? I wtedy — po raz pierwszy spojrzałam jej prosto w oczy, nie odwracając wzroku. — Nie chcę. Zapadła cisza. Twarz jej poczerwieniała. — Tak? To znaczy, iż siostra jest ci obca? Że my nic dla ciebie nie znaczmy? Dobrze. Zapamiętaj to sobie. Chwyciła torebkę i wyszła trzaskając drzwiami — aż lustro w przedpokoju zadźwięczało. Zostałam w kuchni. Pączki leżały na stole — zbędne, zamknięte, jak opakowanie szantażu. Wieczorem napisałam do siostry: „Hej. Przyjadę w sobotę cię odwiedzić. Może być?” Odpisała od razu: „Super! Przyjedź!” Więc pojechałam. Chciałam na własne oczy zobaczyć „koszmar”, o którym mówiła mama. Akademik był zwyczajny. Mały? Tak. Głośny? Czasami. Ale czysto i schludnie. A siostra… wcale nie wyglądała na ofiarę. Przywitała mnie z uśmiechem: — Czemu nie uprzedziłaś? Posprzątałabym! Rozejrzałam się — kilka łóżek, szafki, stół. Na ścianie zdjęcia i lampki choinkowe. Starała się urządzić po swojemu. Usiadłyśmy, pogadałyśmy. W końcu pytam: — Rozmawiałaś z mamą o tym mieszkaniu? Spojrzała zdziwiona: — Tak… ale myślałam, iż rodzice to załatwią. Nie iż ty… — Nie mogą. Chcą, żebym to ja wzięła kredyt. Zrobiła wielkie oczy. — Przecież jeszcze spłacasz swój… — Tak. — A ile wynosi ci rata? Podałam kwotę. Zmarszczyła brwi: — Nie wiedziałam… Mama nigdy nie mówiła, iż ci aż tak ciężko… I powiedziała coś, co dało mi ulgę: — Ja nie oczekuję. Serio. Dobrze tu żyję. Mam koleżanki. choćby poznałam ostatnio chłopaka. Fajnie jest. Jak będę musiała — pójdę do pracy i sobie poradzę. Patrzyłam na nią i nie wiedziałam, czy śmiać się, czy płakać. Tyle lat wmawiano mi, iż jest bezradna… A ona po prostu była „wygodną wymówką”. Wracając pociągiem patrzyłam przez okno i, po raz pierwszy, nie czułam winy. Ona sobie poradzi. Nie jest dzieckiem. Nie jest bezsilna. A ja… już więcej nie zapłacę za cudze decyzje. Zadzwoniłam do mamy. — Byłam u siostry. — No i?! Widzisz jak mieszka?! — Mamo… nie cierpi tam. Jest jej dobrze. Nie żąda kawalerki. Mama prychnęła: — Ona pozostało dzieckiem. Wstydzi się przyznać! Wtedy powiedziałam jasno: — Mamo… nie wezmę kredytu. Głos jej stwardniał. — Czyli nie ufasz rodzicom? Przecież będziemy płacić! — Już to słyszałam. — Przestań w kółko powtarzać! — Nie powtarzam. Po prostu już nie chcę się zniszczyć. Zaczęła krzyczeć, iż jestem niewdzięczna, iż zdradziłam rodzinę, iż „rodziny się nie zostawia”, iż „kiedyś będę potrzebować pomocy i sobie przypomnę”. Rozłączyła się. Potem tata też nie odbierał. Na wiadomości nie odpowiadali. Zapanowała cisza. Zostałam sama. Płakałam. Tak. Długo. Płakałam z bólu, nie z poczucia winy. Bo kiedy słyszysz: „Jesteś z nami albo przeciwko nam” to nie jest miłość. To kontrola. I w nocy, w ciemności, zrozumiałam jedno: Czasem powiedzieć „nie”… to nie zdrada. Czasem „nie” to jedyne ocalenie. Bo życie jest długie. I jeżeli mam je przeżyć… to chcę żyć swoim scenariuszem, a nie cudzym, napisanym przez rodziców. ❓ A ty jak uważasz — czy dziecko naprawdę musi całe życie „odwdzięczać się” rodzicom, choćby gdy to niszczy jego życie?