Test HPV czy cytologia tradycyjna na NFZ: które badanie wybrać? Ginekolożka odpowiada

Od 1 stycznia 2026 r. możesz zapisać się na bezpłatne badanie profilaktyczne w kierunku raka szyjki macicy przez centralną e-rejestrację – na Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) lub w aplikacji mojeIKP. W koszyku świadczeń dostępnych na NFZ dostępne są dwa rodzaje badań przesiewowych: cytologia klasyczna oraz test HPV HR. Wyjaśniamy, na czym polegają obydwie metody, na które badanie lepiej się zdecydować i jak często je powtarzać.

Jakie badanie w kierunku raka szyjki macicy można zrobić na NFZ?

Czym różni się test na HPV od klasycznej cytologii?

Rak szyjki macicy: test na HPV czy cytologia – jakie badanie wybrać?

Dlaczego test na HPV wystarczy powtarzać co kilka lat?

Kto może umówić się na bezpłatne badanie w kierunku raka szyjki macicy?

Jak umówić się na test HPV/cytologię na NFZ?

Jak przygotować się do badania?

JAKIE BADANIA PROFILAKTYCZNE W KIERUNKU RAKA SZYJKI MACICY MOŻESZ ZROBIĆ NA NFZ?

W programie przesiewowym w kierunku raka szyjki macicy dostępne są dwa rodzaje badań:

1) klasyczna cytologia

• polega na pobraniu komórek z szyjki macicy i ocenie ich pod mikroskopem;
• standardowo wykonywana jest co 3 lata.

2) Test HPV HR z genotypowaniem

• to badanie molekularne wykrywające DNA lub RNA wirusa HPV wysokiego ryzyka (HPV HR) w wymazie z szyjki macicy;
• wykonywane co 5 lat;
• jeśli wynik testu HPV HR jest dodatni, z tego samego pobranego materiału wykonywana jest dodatkowo cytologia na podłożu płynnym (LBC) – bez konieczności ponownego pobierania wymazu.

To ty decydujesz, które badanie wybierasz: cytologię albo test HPV.

CZYM RÓŻNI SIĘ TEST HPV OD CYTOLOGII TRADYCYJNEJ?

• Cytologia tradycyjna sprawdza, czy w pobranych komórkach widać nieprawidłowości. To badanie ma ograniczenia – może nie wykryć wszystkich zmian. Klasyczna cytologia, znana też jako cytologia szkiełkowa, nie jest badaniem zerojedynkowym – jest obarczona szeregiem błędów i pomyłek skutkujących wynikami tzw. fałszywie ujemnymi. Samo badanie cytologiczne nie sprawdza obecności wirusa HPV. Jest to po prostu badanie, które sprawdza zmiany komórkowe na szyjce macicy, związane z infekcjami wirusem HPV.

Czy dziewczyna, która nie współżyła, może zrobić cytologię? Czytaj >>

• Test HPV HR szuka przyczyny większości przypadków raka szyjki macicy, czyli zakażenia onkogennymi typami HPV. Dzięki temu daje bardziej „precyzyjną informację”, czy istnieje istotne ryzyko, a gdy wyjdzie dodatni – od razu uruchamia dalszą ocenę (LBC – cytologia płynna) z tej samej próbki. Wirus HPV jest odpowiedzialny za powstawanie nowotworów m.in. szyjki macicy, gardła, odbytu czy prącia.

TEST HPV CZY CYTOLOGIA TRADYCYJNA? KTÓRE BADANIE LEPIEJ WYKONAĆ?

– Bardzo bym chciała, żeby każda pacjentka mogła wykonać badanie w kierunku HPV. Przetrwała infekcja HPV jest odpowiedzialna za zmiany w szyjce macicy, pochwie, na sromie, w okolicy odbytu, a także jamy ustnej i krtani. Wyłapując badaniem przesiewowym pacjentki zarażone HPV, możemy dzięki temu poddać je częstszym kontrolom lub dalszej diagnostyce, m.in. kolposkopii – tłumaczy ginekolożka dr Magdalena Huzarewicz. – jeżeli chodzi o badanie cytologii klasycznej, niestety jest ono obarczone dużym odsetkiem błędów, ponieważ czułość badania jest na poziomie około 50-60%, co oznacza, iż 40-50% badań może być ”niedoszacowanych” lub fałszywie ujemnych.

– Czułość cytologii na podłożu płynnym tzw. LBC to około 70-80%, więc jeżeli pacjentka zdecyduje się wykonać badanie cytologiczne zamiast HPV, to rekomenduję badanie na podłożu płynnym. Osobiście w codziennej praktyce nie wykonuję już cytologii konwencjonalnej – dodaje ginekolożka.

DLACZEGO TEST NA HPV WYSTARCZY POWTARZAĆ CO KILKA LAT?

– Badanie w kierunku HPV jest rekomendowane co pięć lat, ponieważ jeśli wynik wyjdzie ujemny, ryzyko rozwoju raka w ciągu tych 5 lat jest bardzo niskie. Od momentu zakażenia HPV do rozwoju dysplazji (zmian przednowotworowych) i w późniejszym czasie raka szyjki macicy mija kilka lat, co pozwala na podjęcie interwencji na wczesnym etapie – mówi ginekolożka.

Myślę, iż w przyszłości badanie w kierunku HPV wyprze cytologię z przesiewu.

– Dodatkową korzyścią badania w kierunku HPV jest to, iż przy ujemnym wyniku zachęcam pacjentki do szczepień przeciwko wirusowi dostępną na rynku szczepionką 9-walentną, co pozwala je ochronić na potencjalne przyszłe infekcje. Oczywiście pacjentki HPV dodatnie również namawiam do szczepień – dodaje Huzarewicz.

Badanie w kierunku HPV czy cytologia nie zwalniają nas z corocznych badań w gabinecie ginekologicznym, ponieważ badanie ginekologiczne i USG dopochwowe co roku to podstawa profilaktyki zdrowia kobiet i dbania o siebie.

KTO MOŻE UMÓWIĆ SIĘ NA BEZPŁATNY TEST HPV ALBO CYTOLOGIĘ NA NFZ?

Z programu profilaktyki raka szyjki macicy możesz skorzystać, jeżeli spełniasz warunki:

• jesteś kobietą
• masz od 25 do 64 lat (liczy się rok urodzenia)
• masz ubezpieczenie w NFZ
• oraz dodatkowo:
  • w ciągu ostatnich 3 lat nie miałaś klasycznej cytologii – wtedy możesz zapisać się na cytologię klasyczną, albo
  • w ciągu ostatnich 5 lat nie miałaś testu HPV HR (z ewentualną cytologią płynną) – wtedy możesz wybrać test w kierunku HPV.

Ważne: masz prawo do jednego z tych badań w ramach programu (nie do dwóch „równoległych badań”).

Jeśli byłaś leczona z powodu nowotworu złośliwego szyjki macicy, możesz wrócić do badań przesiewowych po zakończeniu kontroli onkologicznej – decyzję o powrocie do programu podejmuje lekarz prowadzący.

JAK UMÓWIĆ SIĘ NA BADANIE PROFILAKTYCZNE W KIERUNKU RAKA SZYJKI MACICY?

Nie potrzebujesz skierowania. Możesz zapisać się:

• online: przez IKP lub aplikację mojeIKP (centralna e-rejestracja),
• bezpośrednio w placówce: telefonicznie lub osobiście (placówka może umówić Cię także przez e-rejestrację),
• w niektórych miejscach także przez cytobus.

Jeśli masz prawo do bezpłatnego badania, system zwykle to „widzi” – w IKP/mojeIKP pojawi się możliwość zapisu. jeżeli nie korzystasz z internetu, zapytaj w swojej przychodni POZ, gdzie możesz wykonać badanie.

JAK PRZYGOTOWAĆ SIĘ DO WIZYTY?

Żeby wynik był wiarygodny, pamiętaj o kilku prostych zasadach:

• nie zgłaszaj się w czasie miesiączki
• najlepiej przyjść nie wcześniej niż 4 dni po ostatnim dniu miesiączki i nie później niż 4 dni przed kolejną
• przez co najmniej 4 dni przed pobraniem wymazu nie stosuj leków dopochwowych
• od badania ginekologicznego/USG przezpochwowego powinien minąć co najmniej 1 dzień
• weź ze sobą dokument tożsamości.