Wypadek zdarzył się we wtorek. Tramwaj linii 10, ten z Nowego Kleparza na Kurdwanów. Stałam przy oknie, trzymając torebkę z receptami — akurat wracałam od kardiologa, który znów podniósł mi dawkę. Mijałam kościół na Rynku Podgórskim, gdy nagle podłoga uciekła.
Nie bolało. Po prostu nogi przestały być moje, a ręka, którą złapałam poręczy, zrobiła się dziwnie wiotka, jak z waty. Usłyszałam własny jęk — bardziej ze zdziwienia niż bólu. Ludzie się rozstąpili, ktoś podszedł. A potem on.
Młody motorniczy w granatowym uniformie MPK. Wysiadł z kabiny, rozepchnął pasażerów, podszedł pewnym krokiem. Pamiętam jego buty — ciężkie, robocze, ale stawiał je ostrożnie. Ukucnął przy mnie i powiedział bardzo wyraźnie, jakby rozmawiał z przestraszonym dzieckiem:
— Proszę oddychać. Jest pani w tramwaju, jedzie pani do domu. Za chwilę wracamy.
Przytrzymał mi głowę swoją złożoną kurtką, żebym nie uderzyła potylicą o podłogę. Ktoś podał mi wodę, ale nie mogłam jej wypić. Motorniczy — z identyfikatora wyczytałam: Michał — odgarnął mi włosy z czoła i sprawdził puls na przegubie. Miał ciepłe palce, lekko pachniały smarem i proszkiem do prania.
Czekał ze mną na pogotowie. A kiedy ratownicy wynosili mnie na noszach, wcisnął mi coś do ręki. Mały kartonik z wydrukowanym numerem telefonu.
— Gdyby potrzebowała pani transportu. Albo czegokolwiek. Mieszkam też na Podgórzu.
Leżałam w szpitalu na Wielickiej trzy godziny. Nadciśnienie, arytmia. Rozregulowany organizm, który ma 68 lat i nikomu już niepotrzebny dom przy ulicy Parkowej. Wypisali mnie wieczorem.
Zadzwoniłam do Joanny.
Ona też mieszka w Krakowie — raptem piętnaście minut tramwajem. Pracuje jako radca prawny w korporacji na rondzie Grzegórzeckim. Matka ją wychowała, ojciec odszedł, gdy miała osiem lat, potem Zygmunt — mój drugi mąż — też nie został. Więc robiłam wszystko: dwa etaty, kredyt, studia dla Joanny. Skończyła prawo na UJ z wyróżnieniem. Byłam dumna.
Odebrała po czterech sygnałach.
— Mamo, teraz nie mogę. Jestem u notariusza z klientem.
— Zasłabłam w tramwaju. Było pogotowie.
Szum. Przesuwane papiery.
— No i jak? Lepiej?
— Siedzę w domu. Wypili mi kroplówkę.
— No to odpocznij. I weź te tabletki, co ci zapisał profesor Wójcik, a nie iż sama odstawiasz.
Nie odstawiam. Biorę od pięciu lat, co wieczór. Joanna wie o tym doskonale — ale w jej głowie zawsze jestem winna: źle zjadłam, nie tam poszłam, przemęczyłam się.
— Oddzwoń jutro — powiedziałam. — Jak już skończysz.
— Dobrze.
Odłożyłam telefon i patrzyłam na zegar w przedpokoju. Tikał. Od śmierci Zygmunta minęły cztery zimy i cztery wiosny, a on dalej tika — stary budzik, który nienawidził, ale zostawił, bo był prezentem od matki. Siedziałam w kuchni, przy stole, na którym leżały dwie pomarańcze i paragon z Biedronki. I ten kartonik od motorniczego.
Zadzwoniłam.
Michał przyjechał następnego dnia po pracy. Z termosem.
Zwykły, srebrny, z wgniecioną pokrywką. Postawił go na parapecie i powiedział:
— Moja babcia zawsze powtarzała, iż herbata z imbirem stawia na nogi. choćby po najgorszym dniu.
Siedział w kuchni, pił ze swojego kubka — grubego, wojskowego, z napisem „21 Brygada Strzelców Podhalańskich”. Opowiadał, iż pracuje w MPK od dwóch lat, iż wcześniej studiował budownictwo, ale rzucił, bo wolał kontakt z ludźmi. Że jego babcia — Helena — zmarła rok temu. Miała 82 lata i do końca gotowała mu obiady na cztery dni do przodu, a on je mroził i przywoził na swoją zmianę.
— Pani mi ją trochę przypomina — dodał, patrząc w okno. — Tak samo składała ręce na blacie i mrużyła oczy, gdy patrzyła przez szybę.
Potem przyszedł jeszcze raz. I jeszcze. Przyniósł maść na stawy — „końską”, pachniała kamforą i rozmarynem — bo wspomniałam, iż boli mnie kolano. Pomógł przesadzić pelargonie na balkonie, bo nie mogłam dźwigać worka z ziemią. W sobotę pojechał ze mną na cmentarz Rakowicki, do Zygmunta — bo zawsze bałam się tam sama chodzić, a Joanna od dawna nie miała czasu.
Michał przychodzi teraz raz w tygodniu. Czasem częściej. Wypytuje, czy wzięłam tabletki, czy jadłam obiad, czy kaloryfer grzeje w sypialni. Nie robi tego z obowiązku. Robi to tak, jakby od zawsze należał do tej kuchni, do tego mieszkania, do mojego cichego życia.
Joanna dowiedziała się przypadkiem. Zadzwoniła akurat, gdy Michał wymieniał uszczelkę w kranie.
— Mamo, co to za głos? Ktoś jest?
— Znajomy. Pomaga mi przy kranie.
Chwila ciszy.
— Znajomy? Jaki znajomy? Skąd go znasz?
— Z tramwaju. To motorniczy. Ten, który mi pomógł.
— Mamo, czy ty zwarowałaś? Obcy facet w domu? I jeszcze coś naprawia? Na pewno czegoś chce. Nikt nie robi takich rzeczy za darmo.
Nie zareagowałam. Odłożyłam telefon na blat i patrzyłam, jak Michał dokręca nakrętkę. Miał brudne od smaru paznokcie i cierpliwy spokój kogoś, kto wie, iż niektóre rzeczy po prostu wymagają czasu.
Dwa miesiące później Joanna oświadczyła, iż powinnam pójść do notariusza. Była radcą prawnym — kwestie majątkowe załatwiała szybko.
— Mamo, jesteś już starszą osobą. Powinnaś zrobić testament. Zapiszesz mieszkanie na mnie — tak będzie bezpieczniej. Pieniądze z ewentualnej sprzedaży i tak są potrzebne w rodzinie, a ja jestem jedyną rodziną.
Mieszkanie. Trzy pokoje, kuchnia, balkon na południe, piwnica na rowery. Kupione wspólnie z Zygmuntem w 1992 roku. Remontowane przez lata. Joanna nigdy tu nie mieszkała — od studiów wynajmowała kawalerki, potem apartament na Zabłociu z widokiem na Wisłę. Nie było jej choćby wtedy, gdy Zygmunt umierał — służbowy wyjazd do Gdańska, „mamo, nie mogę wyjechać, to istotny kontrakt”.
Umówiłam wizytę u notariusza. Tego samego, do którego chodzi Joanna. Tylko poszłam sama.
W gabinecie pachniało papierem i atramentem. Notariusz — siwy pan w okularach, który znał nas obie — podsunął mi druk.
— Pani Mario, jak sobie pani życzy?
Wzięłam długopis.
I zapisałam mieszkanie na Michała.
Nie Joannie. Nie rodzinie. Obcemu motorniczemu, który przyniósł mi termoś z herbatą i ani razu nie zapytał, co z tego będzie miał.
Do aktu notarialnego dodałam zapis: mieszkanie nie może zostać sprzedane przez dziesięć lat. jeżeli Michał zdecyduje się je sprzedać przed upływem terminu, połowa wartości — według wyceny z dnia dzisiejszego, która wynosi trzysta osiemdziesiąt tysięcy złotych — trafi na konto Caritas Archidiecezji Krakowskiej.
Zostawiłam też list. Krótki. Adresowany do Joanny. Złożyłam go w kopertę i położyłam na stole w kuchni, pod tym srebrnym termosem.
Kiedy Joanna zadzwoniła — a zadzwoniła szybko, bo notariusz, znając rodzinę, poinformował ją, iż matka była — nie krzyczałam. Nie tłumaczyłam się. Słuchałam.
— Jak mogłaś?! Jestem twoją córką! Należy mi się! Temu obcemu facetowi co?! Mamo, ty nie myślisz racjonalnie!
— Joanno — powiedziałam, gdy skończyła. — Termos, który stoi u mnie na kuchennym blacie, nie należy do ciebie. Należy do chłopaka, który nie bał się ubrudzić rąk, żeby pomóc obcej kobiecie. Ty choćby nie przyjechałaś do szpitala.
Cisza w słuchawce. Taka zupełnie inna niż ta, którą słyszałam tyle razy. Niecierpliwa, zmęczona, czekająca na koniec rozmowy. Tym razem była to cisza kogoś, kto wreszcie usłyszał.
— Możesz przyjechać. List leży na stole — dodałam. — Albo nie. Wybierz sama.
Rozłączyłam się.
Michał tego dnia miał popołudniową zmianę. Napisałam mu SMS: „Proszę wpaść jutro. Będzie sernik”.
Odpowiedział od razu. choćby nie dzięki zdania — wysłał zdjęcie swojej babci Heleny. Stała przy oknie, mrużyła oczy, ręce trzymała złożone na blacie dokładnie tak, jak opowiadał.
Schowałam telefon do kieszeni swetra i nalałam sobie herbaty — z imbirem, tak jak lubiłam. Termos stał na parapecie. Miał wgniecioną pokrywkę i był pełny.
