30 października po raz dziesiąty obchodzimy Tęczowy Piątek, czyli dzień solidarności z młodzieżą LGBTQ+. Tegoroczna edycja odbywa się pod hasłem „Tęczowy Piątek jest codziennie”. To przypomnienie, iż szacunek, akceptacja i poczucie bezpieczeństwa powinny być częścią szkolnej codzienności. Nie tylko przez jeden dzień w roku.
Dla wielu młodych osób szkoła jest miejscem, w którym nawiązują pierwsze przyjaźnie, budują relacje i odkrywają, kim są, ale nie każda osoba czuje się w niej swobodnie. Dla części nastolatków należących do społeczności LGBTQ+ szkolna codzienność oznacza ukrywanie swojej tożsamości, obawę przed oceną, wyśmiewaniem czy odrzuceniem.
Tęczowy Piątek przypomina, iż każda osoba uczniowska, niezależnie od orientacji psychoseksualnej czy tożsamości płciowej, ma prawo do szacunku, wsparcia i bezpieczeństwa.
Czym jest Tęczowy Piątek i dlaczego go obchodzimy?
Tęczowy Piątek to ogólnopolska inicjatywa, którą w 2016 roku zapoczątkowała Kampania Przeciw Homofobii. Odbywa się co roku w ostatni piątek października. Jej celem jest okazanie solidarności młodzieży LGBTQ+ oraz zwrócenie uwagi na potrzebę przeciwdziałania dyskryminacji i przemocy w szkołach.
W 2026 roku Tęczowy Piątek świętuje dziesięciolecie. Za organizację tegorocznej edycji odpowiada Fundacja GrowSPACE, która zachęca szkoły, osoby uczniowskie, nauczycieli i rodziców do codziennego okazywania wsparcia.
Hasło „Tęczowy Piątek jest codziennie” zwraca uwagę na coś, o czym łatwo zapomnieć podczas organizowania jednorazowych wydarzeń. Bezpieczna szkoła powstaje dzięki codziennym zachowaniom. Dzięki temu, iż ktoś reaguje na homofobiczny komentarz, nie wyśmiewa drugiej osoby, szanuje jej granice i nie pozwala na wykluczanie z grupy.
Dlaczego Tęczowy Piątek jest ważny?
Dojrzewanie to czas poznawania siebie i budowania własnej tożsamości. Dla wielu młodych osób istotną częścią tego procesu jest odkrywanie swojej orientacji psychoseksualnej lub tożsamości płciowej.
Nie każda osoba może jednak swobodnie o tym rozmawiać. Niektóre nastolatki obawiają się reakcji rodziców, nauczycieli albo rówieśników. Inne słyszą obraźliwe komentarze, stają się obiektem żartów lub doświadczają przemocy.
Czasem wystarczy jedno zdanie, żeby ktoś poczuł, iż nie pasuje do grupy, ale jedno zdanie może też pokazać, iż nie jest sam_a.
Dlatego tak ważna jest reakcja otoczenia. Osoby dorosłe pracujące w szkołach mają wpływ na atmosferę w klasie, sposób rozwiązywania konfliktów i to, czy młodzi ludzie wiedzą, do kogo mogą zwrócić się po pomoc.
Wsparcie nie oznacza konieczności posiadania odpowiedzi na wszystkie pytania dotyczące seksualności i tożsamości. Zaczyna się od słuchania, traktowania drugiej osoby poważnie i poszanowania jej prywatności.
Jak można obchodzić Tęczowy Piątek w szkole?
Tęczowy Piątek nie musi oznaczać organizowania dużego wydarzenia. Fundacja GrowSPACE zachęca do prostych działań, które mogą stać się początkiem rozmowy o szacunku i różnorodności.
Można wywiesić plakaty, założyć tęczową przypinkę, zorganizować rozmowę w klasie lub wspólnie zastanowić się, co sprawia, iż szkoła staje się bezpiecznym miejscem dla wszystkich.
Tegoroczne materiały kampanii zwracają uwagę na codzienne zachowania: język, którym mówimy o innych, skłonność do oceniania czy reagowanie na sytuacje, w których ktoś potrzebuje wsparcia.
Plakaty i materiały przygotowane z okazji dziesiątej edycji można pobrać na stronie Fundacji GrowSPACE.
O różnorodności warto rozmawiać przez cały rok. Mamy gotowe scenariusze lekcji
W SEXEDPL od lat poruszamy tematy związane z orientacją psychoseksualną, tożsamością płciową, coming outem i doświadczeniami osób LGBTQ+. Wyjaśniamy pojęcia, obalamy mity i pokazujemy, jak wspierać osoby, które doświadczają dyskryminacji.
Rozmawiamy o tym również z młodzieżą podczas działań edukacyjnych. Wiemy, iż młode osoby mają wiele pytań dotyczących różnorodności, własnej tożsamości i relacji z rówieśnikami. Dlatego zależy nam, aby nauczycielki i nauczyciele mieli dostęp do sprawdzonych materiałów, które pomogą im podejmować te tematy w szkole.
Jak być sojusznikiem osób LGBTQ+? Przeczytaj >>
W ramach projektu Lekcje Bez Tabu przygotowaliśmy bezpłatne scenariusze zajęć, z których mogą korzystać osoby prowadzące lekcje, wychowawcy, pedagodzy i psycholodzy szkolni.
Wśród materiałów znajdują się między innymi:
- „Sojusznictwo wobec osób LGBTQ+” dla klas 7–8. Scenariusz wyjaśnia podstawowe pojęcia dotyczące orientacji seksualnej i tożsamości płciowej, pomaga rozpoznawać stereotypy i pokazuje, jak wspierać osoby LGBTQ+ w swoim otoczeniu.
- „Sojusznictwo wobec osób LGBTQ+” dla szkół ponadpodstawowych. Zajęcia dotyczą różnych form dyskryminacji, ich konsekwencji oraz sposobów reagowania na wykluczenie i przemoc.
- „Osoba z…” dla szkół ponadpodstawowych. Scenariusz poświęcony jest transpłciowości, wyzwaniom, z którymi mierzą się osoby transpłciowe, oraz budowaniu wspierającego środowiska.
- „Ludzie mają różnie” dla klas 4–6. Lekcja pomaga młodszym uczniom i uczennicom rozmawiać o różnorodności, równości i szacunku wobec innych osób.
Scenariusze zawierają propozycje ćwiczeń, materiały do pracy z klasą oraz wskazówki dla osób prowadzących zajęcia. Można wykorzystać je podczas godziny wychowawczej lub innych zajęć szkolnych, zgodnie z zasadami obowiązującymi w danej placówce.
Wszystkie materiały są dostępne bezpłatnie na stronie lekcjebeztabu.pl.
Co zrobić, jeżeli młoda osoba mówi, iż jest LGBTQ+?
Nie każda młoda osoba ma w swoim otoczeniu kogoś, z kim może swobodnie porozmawiać o swojej orientacji czy tożsamości płciowej. Dlatego reakcja nauczyciela, rodzica albo przyjaciela może mieć ogromne znaczenie.
Jeśli ktoś decyduje się opowiedzieć nam o sobie, przede wszystkim warto go wysłuchać. Nie należy bagatelizować jego uczuć, przekonywać, iż to tylko etap, ani zadawać pytań, które naruszają prywatność.
Ważne jest również, aby nie ujawniać orientacji lub tożsamości płciowej drugiej osoby bez jej zgody. Coming out jest indywidualną decyzją i każdy ma prawo samodzielnie zdecydować, komu oraz kiedy chce o sobie powiedzieć.
Jeśli nie wiemy, jak zareagować, możemy po prostu zapytać: „Jak mogę cię wesprzeć?”. Czasem właśnie takie pytanie jest początkiem rozmowy, której młoda osoba bardzo potrzebowała.
Tęczowy Piątek jest codziennie
Tęczowy Piątek może być okazją do rozmowy o różnorodności i solidarności z młodzieżą LGBTQ+, ale równie ważne jest to, co wydarzy się w szkole następnego dnia, za tydzień i za kilka miesięcy.
Czy ktoś zareaguje, kiedy na korytarzu padnie homofobiczny żart? Czy nauczyciel zauważy, iż jedna z osób w klasie jest wykluczana? Czy młoda osoba, która potrzebuje rozmowy, będzie wiedziała, do kogo się zwrócić?
Szacunek i bezpieczeństwo nie powinny zależeć od daty w kalendarzu. Każda młoda osoba zasługuje na szkołę, w której może być sobą, zadawać pytania i rozwijać się bez obawy przed odrzuceniem.
