Teczka po starszym bracie

Miałam osiem lat, kiedy dziadek Zbigniew po raz ostatni zaprowadził mnie do szkoły przy ulicy Kwiatowej w Radomiu. Padał deszcz ze śniegiem, taki marcowy, mokry, który wchodzi za kołnierz. Trzymałam w ręku teczkę po starszym bracie — brązową, z odklejonym rogiem, przewiązaną sznurkiem, bo zamek dawno się zepsuł. W środku: dwa zeszyty w kratkę, ołówek zaostrzony scyzorykiem i podręcznik do polskiego, w którym ktoś przede mną podkreślił połowę zdań czerwonym atramentem.

Nie miałam plecaka ze świecącym jednorożcem, jakie nosiły dziewczynki z bloku obok. Nie miałam choćby piórnika — kredki trzymałam w pudełku po zapałkach. I szczerze mówiąc, nigdy nie przyszło mi do głowy, iż powinnam się tego wstydzić.

W klasie było nas dwadzieścioro sześcioro, a uczyła nas jedna osoba — pani Halina Wrona. Matematyka, przyroda, historia, choćby religia w te czwartki, kiedy ksiądz nie mógł dojechać z sąsiedniej parafii. Miała chrypkę od kredy i zwyczaj chodzenia między ławkami z linijką, którą stukała w blat, kiedy ktoś się rozgadał. Ale to nie ona zostaje mi w pamięci najmocniej. Zostaje mi Marek Cichoń, chłopak z ostatniej ławki, syn kolejarza, który raz oddał mi połowę swojej kanapki z pasztetową, kiedy zapomniałam śniadania w domu. Nikt go o to nie prosił. Po prostu odłamał kawałek i podsunął mi przez przejście między rzędami.

Kaloryfer w naszej sali nigdy porządnie nie grzał, więc zimą siedzieliśmy w kurtkach, a pani Wrona przynosiła termos z herbatą i nalewała po łyku każdemu, kto marzł najbardziej. To nie było w programie nauczania. Nikt tego nie sprawdzał na egzaminie. A jednak zostało we mnie głębiej niż wzory na pole trójkąta.

Minęło trzydzieści siedem lat. Dziś jestem księgową w firmie transportowej na obrzeżach Radomia i mam córkę, Zosię, która kończy w tym roku czternaście lat. W zeszły piątek wróciła ze szkoły i rzuciła na stół w kuchni telefon — najnowszy model, prezent od jej ojca, mojego byłego męża, który widuje ją raz na dwa tygodnie i nadrabia to prezentami.

— Mamo, wszyscy mają takie plecaki Kipling. Ja jedna chodzę z tym starym.

— Ten plecak ma rok, Zosiu.

— No właśnie. Rok.

Nie krzyczałam. Odłożyłam widelec, bo akurat jadłyśmy kolację — kanapki z żółtym serem i ogórkiem, te same, które jadałam jako dziecko. Popatrzyłam na nią i pomyślałam o Marku Cichoniu, o kanapce z pasztetową, o tym, iż nie pamiętam ani jednej twarzy dziecka z bogatym plecakiem z tamtych lat, za to pamiętam każdy gest tych, którzy dzielili się tym, co mieli.

Powiedziałam jej wtedy tylko jedno zdanie, bez podnoszenia głosu:

— Kup sobie ten plecak z własnych oszczędności, jak zbierzesz. Wtedy będzie twój naprawdę.

Zosia wyszła obrażona, trzasnęły drzwi jej pokoju. Nie pobiegłam za nią. Siedziałam przy stole, dopiłam herbatę już zimną i zaczęłam zbierać talerze.

Umowa była taka: sprzątanie mieszkania sąsiadki, pani Basi, przez miesiąc, sto dwadzieścia złotych za tydzień. Po pierwszym tygodniu Zosia wróciła z odkurzaczem obitym o próg i obwieściła przy drzwiach, iż więcej tam nie idzie, bo pani Basia kazała jej myć okna, a to nie było w umowie. Kłóciłyśmy się przy zlewie, ona z gąbką w ręku, ja z talerzem, który wycierałam już trzeci raz.

— Miałaś sprzątać, nie negocjować warunki po tygodniu.

— To niesprawiedliwe.

— Życie czasem jest.

Trzasnęła szafką pod zlewem, aż zadzwoniły szklanki w środku. Przez dwa dni nie odzywała się do mnie poza „dobranoc" rzuconym od niechcenia. Trzeciego dnia sama wzięła klucze od pani Basi ze stolika w przedpokoju i wyszła bez słowa. Nie pytałam, co ją przekonało. Może to, iż koperta z pierwszym tygodniem leżała w jej szufladzie i było w niej sto dwadzieścia złotych, które sama zarobiła.

Trzy tygodnie później Zosia przyniosła mi kopertę z dwustoma dwudziestoma złotymi. Rzuciła ją na stół, bez słowa, z miną, która mówiła: masz, jestem dorosła, odczep się. Nie odezwałam się złośliwie. Wzięłam kopertę, dołożyłam swoje sto osiemdziesiąt złotych z odłożonej koperty na „różne wydatki", którą trzymam w szufladzie kuchennej, i razem pojechałyśmy autobusem numer 9 do galerii handlowej.

Plecak kosztował trzysta dziewięćdziesiąt dziewięć złotych. Zosia płaciła przy kasie sama, licząc monety z portfela, a ekspedientka czekała cierpliwie, aż odliczy ostatnie pięć złotych w drobniakach. Widziałam, jak córka bierze torbę z logo sklepu i przyciska ją do siebie mocniej, niż przyciskałaby cokolwiek kupionego przeze mnie za jedno kliknięcie w telefonie.

W drodze powrotnej, w autobusie pachnącym mokrym płaszczem jakiegoś starszego pana i benzyną z silnika, Zosia oparła głowę o szybę i powiedziała cicho, bardziej do siebie niż do mnie:

— To głupie, iż tak się cieszę z jakiegoś plecaka.

— To nie jest głupie. To jest twoje.

Za oknem lała się ukośna sierpniowa mżawka, rozmazując światła sklepów na szybie. Zosia siedziała z torbą na kolanach, obejmując ją obiema rękami, i milczała aż do naszego przystanku.