Jestem Chalina, mam 68 lat i okna mojego mieszkania wychodzą na klatkę schodową starej kamienicy przy Starowiślnej w Krakowie. Wiem, co jadają sąsiedzi z drugiego piętra, o której wracają z pracy i kto nie zamknął drzwi od piwnicy. Dlatego pierwsza usłyszałam tamten wieczór.
Była mgła, taka gęsta, iż latarnie na przystanku przy Dietla wyglądały jak żółte plamy. Autobus linii 132 przystanął, wysiadła jedna osoba — Ewa, moja sąsiadka z naprzeciwka. Znałam ją piętnaście lat, odkąd wynajęła mieszkanie po panu Zygmuncie. Zawsze szła lekkim krokiem, torebka na ramieniu, komórka w dłoni. Tym razem szła inaczej: najpierw wolno, potem przyspieszyła, obejrzała się przez ramię trzy razy. W ręku miała pomięty bilet, jakby nie chciała go wyrzucić do kosza przy drzwiach.
Minutę później z mgły wyłoniła się druga kobieta. Ta sama kurtka z kapturem, ten sam pleciony warkocz, ta sama reklamówka z Biedronki w dłoni. Kroczyła identycznie, choćby odgarniała włosy tak samo. Przystanęłam z kubkiem herbaty w dłoni, nie wierzyłam własnym oczom. Druga Ewa weszła do bramy. Nie minęła mnie — przecież mieszkam na parterze, klatka schodowa jest długa i ciemna. Powietrze przy drzwiach zrobiło się nagle gęstsze, wilgotne, jakby mgła wsiąkła w tynk razem z nią.
Następnego dnia spotkałam Ewę przy kontenerach na śmieci. Stała z workiem w jednej ręce i patrzyła na klucze w drugiej, jakby zapomniała, który otwiera bramę. Zagadnęłam:
— Ewuniu, coś nie tak?
Drgnęła. Potem gwałtownie odpowiedziała:
— Wszystko w porządku, pani Chalino, po prostu nie spałam.
Zauważyłam, iż na palcu nie miała obrączki, a przecież nigdy jej nie zdejmowała, choćby do mycia naczyń. Worek ze śmieciami trzymała z dala od siebie, jak coś, co może ją ugryźć.
Wieczorem usłyszałam hałas z ich mieszkania na drugim piętrze. Dwa identyczne głosy — ten sam tembr, ta sama intonacja — tylko jedna krzyczała, a druga mówiła cicho, przez zęby. Słyszałam urywki:
— Nie wejdziesz, przysięgam, nie wejdziesz…
— Przecież to ja, Tomek, to naprawdę ja…
Nie zrozumiałam wtedy, kto był kim. Ale w starym budownictwie cienkie ściany to dar. I przekleństwo.
Przez kolejne trzy dni panował bezruch za ich drzwiami. Ewa nie wychodziła. Tomek, jej mąż, rano biegł do tramwaju, wracał po dziesiątej, z twarzą kogoś, kto przez cały dzień powtarza w głowie jedno zdanie i nie może go dokończyć. Mijając ich drzwi, czułam zapach czegoś spalonego — jakby ktoś przypalił cebulę i zapomniał wyłączyć płytę. W piątek, kiedy niosłam zakupy, drzwi otworzyły się i stanęła w nich Ewa. Włosy związane w kitkę, oczy podkrążone. Spytałam, czy czegoś potrzebuje.
— Pani Chalino, czy widziała pani wczoraj, jak wracałam do domu? — Pytanie było tak dziwne, iż poczułam ucisk w żołądku. Nie wczoraj. Przedwczoraj.
— Nie wczoraj — powiedziałam. — We wtorek, około ósmej wieczorem. Wysiadłaś z autobusu.
— To nie ja wysiadłam — odparła i zamknęła drzwi.
Tej nocy obudziło mnie szarpanie klamki w ich mieszkaniu. Ktoś szarpał bardzo mocno, potem zerwał się huk, jakby przewrócono regał z książkami. Narzuciłam szlafrok, wyszłam na klatkę. Nad sobą usłyszałam sapanie i płacz. Dwa płacze. Ten sam płacz. Po chwili nastała już dosłowna, bezdenna pustka dźwięku, bez ugryzień, bez szumu — jakby ktoś zdławił echo w klatce schodowej.
W sobotę rano usłyszałam, jak z mieszkania wychodzi Ewa. Przez wizjer zobaczyłam, iż trzyma w ręku małą czerwoną książeczkę — paszport. Druga ręka ściskała telefon z otwartym wybieraniem numeru. Zbiegła po schodach, potrąciła mnie ramieniem, ale nie przeprosiła. Usłyszałam tylko:
— Proszę jej nie wpuszczać… żadnej z nas.
Wyszłam na podest i zobaczyłam, iż drzwi od ich mieszkania są uchylone. W środku, w półmroku, stała druga Ewa. Ta sama twarz, te same piegi na lewej dłoni. Tylko ta, która uciekała, miała bliznę nad prawą brwią — pamiętałam ją z oparzenia, kiedy Ewa wyciągała blachę z piekarnika przed czterema laty. Ta z mieszkania wyglądała, jakby tej blizny nie miała, skóra nad brwią gładka, bez śladu. Zapytała:
— Widziała pani tę kobietę? Ukradła mój paszport.
Poczułam zimno w nogach. To pytanie — „tę kobietę” — jak o obcej. Ta Ewa nigdy nie mówiła o sobie w ten sposób. Oparłam się o poręcz i przełknęłam ślinę.
— Nie wiem, o kogo chodzi — skłamałam.
Odeszła w głąb korytarza, nie zamknęła drzwi. Zeszłam na dół, usiadłam na schodku przed bramą. Dygotałam.
Tomek wrócił po piętnastu minutach. Szedł z telefonem przy uchu, blady jak papier.
— Gdzie jest Ewa? — rzucił, nie patrząc na mnie.
— Która? — wypaliłam, zanim pomyślałam.
Zatrzymał się. Zauważyłam, iż trzęsą mu się ręce, gdy wyciągał paczkę papierosów. Zawsze rzucał palenie. Wyjął jednego, popatrzył na niego, schował.
— Też pani widziała… — rozpoczął.
— Widziałam dwie — powiedziałam cicho. — Jedna ma bliznę nad brwią. Ta, co była w mieszkaniu, nie ma.
Zbladł jeszcze bardziej.
— Ona przyszła do nas trzy tygodnie temu — powiedział szybko, jakby chciał się tego pozbyć jednym tchem. — W nocy, po tej mgle nad Wisłą. Myślałem, iż śnię. Ewa spała obok mnie, a ta druga stała w kuchni i wiedziała wszystko: jak Ewa robi herbatę, gdzie chowa klucze zapasowe, jak się śmieje przez sen. Nie powiedziałem Ewie od razu. Bałem się, iż mi nie uwierzy. Bałem się jeszcze bardziej, iż uwierzy.
— A dziś do kogo dzwoniłeś?
— Na policję. Powiedziałem, iż w naszym mieszkaniu przebywa osoba bez dokumentów, podająca się za moją żonę.
W tym momencie z mieszkania zbiegła ta bez blizny. Miała otwarty telefon, coś pisała jednym palcem, nie zwalniając kroku. Tomek ruszył za nią, złapał ją za łokieć. Wyrwała się.
— Zostaw mnie! Idę po moje klucze! — wrzasnęła, a jej głos był jak wyciągnięty z magnetofonu, taśma się zacinała.
Wtedy zobaczyłam, iż w drzwiach ich mieszkania na górze stoi nowy zamek. Nie zauważyłam go wcześniej. Dwa dodatkowe bolce, obudowa z matowego niklu. Nie był tam w piątek. Tomek zamontował go w nocy, gdy tamta spała — sam mi to później powiedział, cichym głosem, jakby się wstydził, iż w ogóle wiedział, którą trzeba zamknąć na zewnątrz.
Ta, która twierdziła, iż szuka kluczy, dobiegła do drzwi, włożyła klucz w otwór. Nie pasował. Spróbowała jeszcze raz, głośno przy tym oddychając. Usłyszałam zgrzyt metalu o metal. Klucz pękł w jej dłoni. Rozpłakała się, tym razem brzydko, z nosem mokrym i spływającą maskarą.
Zza rogu wybiegła Ewa z blizną. Za nią dwóch policjantów, których Tomek wezwał jeszcze przed południem. Ewa trzymała paszport otwarty na stronie ze zdjęciem. Podeszła do tamtej, zatrzymała się metr od niej. Wyciągnęła dokument.
— Tu jest moje zdjęcie — powiedziała spokojnie. — Tu jest nazwisko panieńskie mojej matki: Kruk. A ona — wskazała na siebie — nie ma przy sobie żadnego dowodu, żadnej karty, nic. Mój mąż zgłosił, iż od trzech tygodni w naszym mieszkaniu mieszka osoba, która się pode mnie podszywa.
Policjant poprosił tamtą o dowód osobisty. Sprawdziła kieszenie kurtki, potem torbę — pustą, jakby rzeczy w niej nigdy naprawdę nie istniały, tylko udawały ciężar. Nic. Drugi policjant zerknął na Tomka, który potwierdził zgłoszenie i podał datę, kiedy zauważył podwójną obecność w domu. To, plus brak dokumentów, plus zeznanie sąsiadki, wystarczyło, by spisali dane Ewy jako poszkodowanej, a tamtą zabrali do wyjaśnienia tożsamości.
Zanim jednak ją poprowadzili do radiowozu, jeden z policjantów, młodszy, spojrzał na obie kobiety po kolei i zapytał, bardziej z ciekawości niż z procedury:
— Skoro obie panie tak bardzo się zgadzają, niech któraś powie coś, czego druga nie może wiedzieć.
Ewa z blizną odpowiedziała bez wahania:
— Niech spyta o imię mojej babci. Tej, która zmarła, zanim wprowadziłam się do tego mieszkania. Ona — wskazała na drugą — zna każdy mój dzień od trzech tygodni wstecz, bo tyle czasu tu jest. Ale nie zna nic sprzed tego. Nie było jej tam, skąd to wziąć.
Ta druga podniosła zapłakaną twarz. Otworzyła usta. Nic. Po chwili wybełkotała:
— Krysia?
Ewa pokręciła głową. Wolno, bez złości.
— Babcia miała na imię Wanda. Umarła, zanim się tu sprowadziłam. Ty znasz mnie tylko od mgły. Ja jestem sobą od zawsze.
Tamta jeszcze raz spróbowała coś powiedzieć, ale z gardła wyszło tylko urwane westchnienie, jakby zabrakło jej powietrza do końca zdania. Policjanci spisali oświadczenie Ewy. Tomek stał pod ścianą, ręce wsunięte głęboko w kieszenie, i patrzył raz na jedną, raz na drugą, jakby dopiero teraz, gdy sprawa się rozstrzygnęła, pozwalał sobie przyznać, iż przez trzy tygodnie mieszkał z kimś obcym i się nie zorientował, dopóki nie zauważył, iż żona przestała nucić pod nosem, robiąc kawę.
Kiedy tamtą kobietę wyprowadzano, odwróciła się i krzyknęła do Ewy:
— Wrócę. Przecież jesteś mną.
Ewa choćby nie drgnęła. Podeszła do drzwi, przekręciła klucz w nowym zamku. Zgrzytnął trzy razy. Trzy obroty. Wcześniej zamek był na dwa. Wyjęła klucz, schowała do kieszeni.
Wieczorem spotkałam ją na klatce. Stała przed dużym lustrem przy windzie, poprawiała włosy. Popatrzyła w swoje odbicie — pierwszy raz od tygodnia, jak sądzę — długo, badawczo, jakby sprawdzała każdy rys twarzy po kolei, i powiedziała do mnie:
— Wymieniłam zamek. Sto czterdzieści złotych. Zasłoniłam też to lustro w przedpokoju czarnym materiałem, tamto, co stało naprzeciw drzwi wejściowych. Babcia zawsze mówiła, iż w mgliste noce nie zostawia się luster odkrytych naprzeciw progu, bo coś może się w nich zobaczyć i wejść. Śmiałam się z tego całe życie.
Uśmiechnęła się, tym razem normalnie, odsłaniając jedynkę nieco dłuższą od reszty. Zawsze to lubiłam u niej.
Kiedy weszłam do siebie, usłyszałam, jak na górze trzasnęły drzwi. Zamek nowy, dźwięk twardszy. Mój kot uciekł pod kanapę.
Następnego ranka Ewa wyszła do pracy w innej kurtce, z czerwoną torebką, której wcześniej nie widziałam. Zaniosła sąsiadowi spod piątki kartkę — prosiła, by zwracał jej pocztę, póki nie wróci. Powiedziała mi, iż jadą z Tomkiem na tydzień do jego siostry pod Zakopanem, dopóki w mieszkaniu nie wywietrzeje ten spalony zapach i dopóki ona sama nie przestanie sprawdzać każdego lustra w domu, zanim obok niego przejdzie. Kiedy popatrzyła w moje okno, zobaczyłam wyraźnie bliznę nad prawą brwią. Cztery lata stara, różowa przy końcu, dokładnie tam, gdzie powinna być.
Zamknęłam okno, bo znowu wstawał poranny wiatr. Wyszłam po bułki do piekarni na rogu. Przy kasie policzyłam drobne: trzy dwadzieścia za dwie kajzerki. Podałam monety, starając się nie myśleć o tym, iż w moim przedpokoju też wisi lustro naprzeciw drzwi wejściowych, i iż od tego wieczoru zaczęłam je omijać wzrokiem, kiedy wracam do domu we mgle.
