W Krakowie, przy ulicy Miodowej, jest zakład fryzjerski, który od jedenastu lat prowadzi Beata Wilczek. Trzy krzesła, lustro pamiętające jeszcze lata dziewięćdziesiąte, radio grające cicho w tle stację z przebojami disco polo. To tam, w zeszły czwartek, przyszła klientka, której Beata nie widziała od dwudziestu lat.
— Marzena? — zapytała, odkładając grzebień.
Marzena Kowalczyk usiadła w fotelu, nie zdejmując jeszcze płaszcza. Za oknem padał sierpniowy deszcz, na chodniku ktoś wyprowadzał psa w żółtej kamizelce odblaskowej, mimo iż było jasno. Pachniało lakierem do włosów i mokrym asfaltem.
— Chcę ściąć wszystko — powiedziała Marzena. — Krótko. Bardzo krótko.
Beata popatrzyła na jej włosy, sięgające pasa, pielęgnowane latami, i pomyślała, iż to nie jest zwykła wizyta.
Historia, którą Marzena opowiedziała między jednym cięciem a drugim, zaczęła się dwie dekady wcześniej, w tym samym mieście, w innym salonie — takim, który już nie istnieje. Miała wtedy dwadzieścia trzy lata i marzenie: własny biznes, sklep z sukniami ślubnymi. Poszła po kredyt do banku, przygotowała biznesplan na trzydziestu stronach, policzyła wszystko co do grosza. Dostała odmowę. Za mało doświadczenia, za mało zabezpieczeń, za młoda. Doradca kredytowy, mężczyzna w średnim wieku o zapachu papierosów, powiedział jej wprost, iż z takim pomysłem nigdy się nie utrzyma na rynku.
Wyszła z banku i już nigdy tam nie wróciła. Ani do tego banku, ani do żadnego innego z podobnym wnioskiem. Przez dwadzieścia lat pracowała jako księgowa w hurtowni materiałów budowlanych na obrzeżach miasta, w Nowej Hucie, dojeżdżając codziennie tym samym autobusem numer 128, mijając te same reklamy, siadając na tym samym trzecim miejscu od drzwi. Suknie ślubne zostały wspomnieniem, które wyciągała czasem po winie, żeby pokazać zdjęcia szkiców, jakie kiedyś rysowała w zeszycie w kratkę.
— A teraz? — spytała Beata, przesuwając nożyczki wzdłuż karku.
Teraz Marzena miała pięćdziesiąt trzy lata i diagnozę, która przyszła trzy miesiące temu — nic groźnego, jak zapewniali lekarze, ale wystarczająco poważnego, żeby przeleżeć dwa tygodnie w szpitalu przy alei Pokoju i patrzeć w sufit dłużej, niż powinna. W tym czasie odwiedziła ją córka, Ola, dwudziestosześcioletnia projektantka graficzna, która przyniosła jej laptopa i pokazała, ile kosztuje dziś wynajem lokalu w centrum — nie tak dużo, jak Marzena pamiętała z tamtych czasów, bo w międzyczasie zmieniły się przepisy, zmieniły się banki, zmieniło się wszystko poza jej przekonaniem, iż drzwi są zamknięte na zawsze.
— Sprawdziłam oprocentowanie kredytu dla mikroprzedsiębiorstw — powiedziała Ola wtedy, siedząc na brzegu szpitalnego łóżka. — Mamo, to nie te same warunki co dwadzieścia lat temu. Masz historię zatrudnienia, masz oszczędności, masz mnie do pomocy przy stronie internetowej.
Marzena machnęła ręką. Powiedziała, iż już próbowała, iż wie, jak to się kończy.
— Skąd wiesz? — spytała córka. — Próbowałaś raz. Miałaś dwadzieścia trzy lata i zero historii kredytowej. To nie jest ta sama kobieta, co dzisiaj.
To zdanie zostało z Marzeną dłużej niż leki, które brała po wyjściu ze szpitala.
Po powrocie do domu zrobiła coś, czego nie robiła od dwudziestu lat — otworzyła stary segregator z tamtym biznesplanem, pożółkłym, z odręcznymi poprawkami na marginesach. Siedziała z nim przy kuchennym stole do drugiej w nocy, przepisując go od nowa na komputerze córki, kasując akapit po akapicie, dopisując rozdział o sprzedaży online, którego wtedy oczywiście nie mogło być, bo internet dopiero raczkował. Nad ranem wydrukowała czterdzieści stron i schowała je z powrotem do tego samego segregatora, jakby bała się, iż jeżeli je zostawi na wierzchu, ktoś jej je odbierze.
Termin w banku, przy placu Inwalidów, umówiła na wtorek, dziewiątą rano. W poniedziałek wieczorem nie mogła zjeść kolacji. Siedziała przy stole z widelcem w ręku, patrząc na talerz z kotletem, którego nie tknęła, i mówiła Oli, iż może jeszcze nie teraz, iż może za rok, kiedy będzie miała więcej oszczędności.
— Mamo, masz jutro dziewiątą — powiedziała Ola, zbierając talerze. — jeżeli nie pójdziesz, ja tam pójdę zamiast ciebie i powiem, iż się rozmyśliłaś.
Marzena nie spała tej nocy prawie wcale. O szóstej rano prasowała żakiet, który kupiła dziesięć lat temu na czyjś ślub i nigdy więcej nie włożyła, a ręce trzęsły jej się tak, iż musiała dwukrotnie przykładać żelazko w tym samym miejscu.
W banku, w poczekalni z rzędem plastikowych krzeseł i telewizorem pokazującym bez dźwięku prognozę pogody, czekała czterdzieści minut, choć umówiona była na dziewiątą. Segregator trzymała na kolanach, obiema rękami, jakby mógł jej uciec.
Doradczyni, młoda kobieta o krótkich, farbowanych na fiolet włosach, w końcu wywołała jej nazwisko. Przeglądała dokumenty długo, zbyt długo — Marzena liczyła w myślach sekundy, patrząc na kartkę leżącą do góry nogami, próbując odgadnąć z ruchu oczu doradczyni, czy to już koniec.
— Pani Marzeno — powiedziała w końcu doradczyni, odkładając papiery — ile lat jest pani ten biznesplan?
Marzena poczuła, iż gardło jej się ściska. Powiedziała prawdę: iż pierwsza wersja ma dwadzieścia lat, iż kiedyś już próbowała i dostała odmowę, iż boi się, iż to się powtórzy.
Doradczyni popatrzyła na nią przez chwilę, po czym odwróciła monitor tak, żeby Marzena widziała ekran.
— To dobrze, iż pani boi się i mimo to przyszła — powiedziała. — Bo pani zdolność kredytowa jest w porządku. Historia zatrudnienia jest w porządku. Jedyne pytanie, jakie mam, to czy pani rzeczywiście tego chce, bo papiery to potwierdzają od trzech stron.
Marzena nie pamiętała, co odpowiedziała. Pamiętała tylko, iż kiedy wyszła na plac Inwalidów, musiała usiąść na ławce przystanku, bo nogi jej się trzęsły, i iż zadzwoniła do Oli, ale nie potrafiła wykrztusić nic prócz "udało się", zanim się rozpłakała.
Kredyt na sto dwadzieścia tysięcy złotych, na siedem lat, dostała dwa tygodnie temu. Lokal, który wynajęła, mieści się przy ulicy Karmelickiej, trzydzieści osiem metrów kwadratowych, dawny sklep z pasmanterią, którego właścicielka przechodziła na emeryturę i cieszyła się, iż po niej zostaną suknie, a nie kolejny sklep z telefonami.
— To dlatego strzygę się teraz krótko — powiedziała Marzena, patrząc w lustro na kobietę, której nie poznawała jeszcze tydzień temu. — Nie będę miała czasu w długie włosy. Otwarcie za trzy tygodnie.
Beata odłożyła nożyczki i przez chwilę milczały obie, słuchając, jak deszcz uderza o szybę i jak radio przechodzi do reklamy pizzerii z dowozem na Kazimierzu.
— A tamten doradca z banku? — spytała w końcu Beata. — Ten, co ci wtedy odmówił?
Marzena wzruszyła ramionami.
— Nie wiem, co się z nim stało. I już mnie to nie obchodzi.
Wyszła z salonu bez parasola, bo akurat przestało padać, z papierową torebką, w której nosiła segregator — ten sam, tylko teraz w nowej okładce, z etykietą "Atelier Marzena, Karmelicka 14" wydrukowaną na drukarce córki tego samego ranka. Zeszła Miodową w stronę Karmelickiej, stanęła przed pustym lokalem z zaklejonymi gazetami oknami, przyłożyła dłoń do zimnej szyby i tak stała, patrząc do środka, dopóki ktoś przechodzący z parasolem nie musnął jej ramienia, przepraszając za zderzenie.
