# Skórzana kurtka z Kazimierza

Pan Bogdan już dawno przestał liczyć lata — liczył zbiory ziemniaków i zimy, które wytrzymywało jego astmatyczne serce. Mieszkał sam we wsi Podlesie, garstce domów przy drodze krajowej, niedaleko Kazimierza Dolnego, tam gdzie polna droga kończyła się przy strumieniu, a za drewnianym mostkiem zaczynał się już tylko las. Dom był stary, z bali, dach kryty eternitem łatanym papą, a podwórko pachniało dojrzałymi jabłkami spadającymi z drzewa — nikt ich już nie zbierał.

Jego żona, pani Halina, zmarła na zapalenie płuc trzynaście lat temu. Syn, Krzysztof, wyjechał do Warszawy na początku lat dziewięćdziesiątych, znalazł pracę w firmie spedycyjnej, ożenił się, miał dwie córki — Agnieszkę i Martynę — i powoli zniknął z życia ojca. Na początku przysyłał kartkę na święta. Potem choćby tego zabrakło. Pan Bogdan nie miał żalu. Każdy miał swoje życie. Uprawiał warzywnik, hodował parę kur, chodził na grzyby, kiedy sezon dopisywał, i sprzedawał je skupującemu z miasteczka. Emerytura była najniższa krajowa, ale jemu wystarczało.

We wsi wszyscy go znali. Kiedy szedł z płócienną torbą przewieszoną przez ramię, kobiety kupujące w sklepie pana Zenona machały:

— Dzień dobry, panie Bogdanie!

— Dzień dobry paniom, dzień dobry.

Czasem ktoś wsuwał mu do torby paczkę herbatników bez słowa. Nie odmawiał.

Wnuczka, Agnieszka, nigdy się nie pojawiła. Ani jednej wizyty przez osiemnaście lat. Na początku czekał — sprzątał dom w lipcu, wyjmował z zamrażarki wędzoną rybę, myślał: może w tym roku przyjedzie. Potem przestał czekać.

Jedna rzecz miała jeszcze dla niego wartość: Chrystus. Rzeźba z ciemnego drewna, prawie metrowa, stojąca we wnęce w murowanej ścianie salonu. Twarz niemal zatarta z upływem czasu, dłonie ze startymi palcami. Nikt nie potrafił powiedzieć, czy pochodziła z osiemnastego wieku, czy nie — wiedziano tylko, iż stała tam jeszcze przed babcią pana Bogdana, przyniesiona, jak głosiła rodzinna legenda, z opuszczonego kościółka pod Lublinem, w czasach gdy bractwo się rozpadło i nikt nie chciał zabrać figur. Została. Była częścią domu tak samo jak piec chlebowy na podwórku, jak skrzypienie blaszanych drzwi.

Pani Halina, póki żyła, czyściła figurę raz w miesiącu wilgotną szmatką i lnianym olejem. Zapalała świecę w dni świąteczne. Pan Bogdan nie chodził co niedzielę do kościoła, ale szanował tego Chrystusa. Czuł w nim coś mocnego — nie takiego, co robi cuda na pokaz, ale ciche, co trzyma dom w pionie, choćby gdy prawie nie zostało w nim ludzi.

Pewnego dnia sąsiadka, pani Krystyna, weszła bez pukania, jak zawsze.

— Panie Bogdanie, powinien pan pokazać tego Chrystusa komuś, kto się na tym zna. Mówią, iż stare figury są dziś warte fortunę. Może to drewno wcale nie jest z biednego kościółka.

— Dajże spokój, Krystyna. Kto by chciał tę starą rzecz?

Ale pani Krystyna była uparta. Pojechała do Lublina odwiedzić siostrzeńca, który pracował w Muzeum Sztuki. Siostrzeniec wspomniał o tym znajomemu, marszandowi handlującemu sztuką sakralną, obsługującemu kolekcjonerów z południa Polski. I wtedy zaczęło się piekło.

Marszand przyjechał w środę po południu. Przed domem zatrzymał się czarny Land Rover, umyty, lśniący, jakby prosto z salonu. Wysiadł mężczyzna po pięćdziesiątce, w koszuli bez krawata, w okularach w cienkiej oprawce, z teczką ze skóry w ręku. Popatrzył na drewniany dom, na podwórko z jabłonią, na kurę grzebiącą przy progu, i zrobił minę, jakby w coś nadepnął. Ale wszedł.

Pan Bogdan siedział na ganku, naprawiając sieć na ryby. Igła szła mu ciężko przez zgrubiały sznurek, palce miał spuchnięte od reumatyzmu.

— Dzień dobry panu — powiedział przybysz głosem miękkim, warszawskim. — Nazywam się Ryszard Wolski. Zajmuję się dawną sztuką sakralną. Dotarła do mnie wiadomość o figurze Chrystusa, którą pan posiada. Mogę zobaczyć?

— Może pan, proszę bardzo. Niech się pan rozgości.

Ryszard wszedł do salonu. Zobaczył figurę i znieruchomiał. Stał tak dłuższą chwilę, podchodząc, cofając się, pochylając głowę. Wyjął z teczki lupę, małą latarkę i cienkie metalowe narzędzie. Przesuwał palcami po drewnie ostrożnie, mrucząc coś pod nosem. Potem się odwrócił. Twarz miał czerwoną z podniecenia.

— Panie Bogdanie, to jest rzeźba barokowa, prawdopodobnie z końca osiemnastego wieku, szkoła małopolska. Jest mniej niż dwadzieścia takich skatalogowanych w całym kraju. Po odpowiedniej konserwacji, na aukcji to może pójść za grube pieniądze.

— Ile to jest, te grube pieniądze?

— Coś koło trzystu pięćdziesięciu tysięcy złotych. Może więcej, jeżeli trafi się odpowiedni kolekcjoner.

Pan Bogdan zdjął czapkę, podrapał się w miejscu, gdzie już dawno nie było włosów, założył czapkę z powrotem.

— Trzysta pięćdziesiąt tysięcy? Matko Boska.

Wolski zostawił wizytówkę na stole, powiedział, iż wróci, jeżeli pan Bogdan zechce porozmawiać poważnie, i odjechał. Wiadomość rozniosła się szybciej niż plotka po odpuście. Następnego dnia mówiono o tym już w sklepie pana Zenona. Tydzień później wiedział cały Kazimierz. I zaczęły przyjeżdżać wizyty.

Pierwszy zjawił się siostrzeniec nieżyjącej Haliny, Waldemar, który zniknął dwanaście lat temu. Przyjechał na motorze, przywożąc butelkę śliwowicy i kilogram kiełbasy.

— Wujku Bogdanie, jak się miewasz? Słyszałem o Chrystusie. To prawda, iż jest wart trzysta pięćdziesiąt tysięcy?

— Mówią.

— Wujek pamięta, iż jestem synem cioci Haliny, no nie? Krew z krwi.

— Pamiętam, Waldemarze. Pamiętam nawet, iż na pogrzebie stałeś z tyłu, czekałeś aż się skończy, i wyszedłeś, zanim zasypali grób.

Waldemar nie znalazł odpowiedzi. Wyjechał z niczym.

Potem pojawiła się daleka kuzynka, pani Danuta, z sąsiedniej gminy, z mężem, trojgiem dzieci i wnukiem na ręku. Przywieźli szarlotkę i butelkę nalewki z tarniny.

— Panie Bogdanie, pamięta pan mnie? Jestem wnuczką pana Edwarda Kowalskiego, pańskiego kuzyna!

Nie pamiętał żadnego Edwarda Kowalskiego. Ale poczęstował kawą, wysłuchał historii rodzinnej, której nie znał, a na koniec pani Danuta rzuciła:

— Jak pan będzie sprzedawał tę figurę, to niech pan o nas nie zapomni. Jesteśmy przecież rodziną.

I przybywali kolejni. Sąsiad sąsiada. Były zięć zmarłego kuzyna. Ludzie, których nigdy w życiu nie widział, przysięgający na pokrewieństwo. Wszyscy uśmiechnięci, wszyscy z jakimś prezencikiem w ręku, wszyscy czegoś oczekujący. Pan Bogdan częstował kawą, kiwał głową, odprowadzał wzrokiem każdy odjeżdżający samochód i wracał do ganku, do sieci, do igły, która wciąż nie chciała przejść przez sznurek.

Aż przyjechała Agnieszka.

Dwadzieścia trzy lata, wyprostowane włosy, markowa torebka na ramieniu. Nie przyjechała sama — przyjechała z chłopakiem, w koszulce polo i drogim zegarku, prowadzącym nowego SUV-a. Chłopak spojrzał na drewniany dom, jakby bał się pobrudzić buty.

Pan Bogdan wyszedł na ganek, odłożył sieć na poręcz. Ostatnio widział Agnieszkę, gdy miała sześć lat. Teraz była dorosłą kobietą, ładną i zupełnie obcą.

— Cześć, dziadku — powiedziała bez ciepła w głosie.

— Żyję — odpowiedział. — Jeszcze żyję.

Weszli do środka. Agnieszka usiadła przy kuchennym stole, z torebką na kolanach. Chłopak stanął w progu, choćby nie zaglądając do salonu.

— Dziadku, przyjechaliśmy w pewnej sprawie — powiedziała.

— W sprawie? Myślałem, iż przyjechałaś zobaczyć dziadka.

— To też — dodała szybko. — Ale musimy porozmawiać. Przepraszam, iż nie przyjeżdżałam wcześniej, dziadku. Zabieganie, praca, dziadek rozumie…

— Rozumiem. Rozumiem wszystko.

Wstał, nalał sobie kawy z termosu stojącego na kuchence, nie zaproponował jej. Usiadł z powrotem, obie dłonie owinął wokół kubka, jakby go grzały.

— No więc. Dowiedzieliśmy się o Chrystusie. Dziadku, to są ogromne pieniądze. Dziadek mieszka tu sam, nie potrzebuje takiej sumy. Ja i Adrian — wskazała na chłopaka — bierzemy kredyt na mieszkanie, ślub się zbliża. To my potrzebujemy tych pieniędzy.

— Potrzebujecie — powtórzył, patrząc w kubek.

Adrian z progu spojrzał na zegarek, potem w stronę SUV-a za oknem.

— Agnieszka, ile my tu jeszcze będziemy siedzieć — rzucił cicho, ale nie na tyle cicho, żeby nie było słychać.

Pan Bogdan podniósł wzrok znad kawy. Coś w tonie chłopaka, w tym „siedzieć", jakby dom był poczekalnią, przesądziło sprawę szybciej niż wszystkie wyliczenia.

— Wiesz w ogóle, jak nazywa się ta figura? — zapytał wnuczkę. — Pytałaś kiedyś, skąd się wzięła, kto ją przyniósł do tego domu?

— Dziadku, to teraz nieważne…

— To jest u mnie sprzedane — powiedział krótko.

Agnieszka zamrugała.

— Co znaczy sprzedane?

— To znaczy, iż Wolski był tu wczoraj drugi raz. Podpisaliśmy papiery. Jutro zabiera figurę.

Odstawił kubek. Wstał, poszedł do wnęki, przesunął ręką po pustym miejscu na ścianie, jakby jeszcze czuł tam ciepło drewna, choć figura przez cały czas stała.

— Komu ją sprzedałeś? — spytała Agnieszka, głosem, w którym złość mieszała się teraz z czymś jak panika.

— Muzeum. Tyle powiem.

— A pieniądze?

— Są rozdysponowane.

— To niesprawiedliwe! — krzyknęła. — Jesteśmy twoją rodziną!

Pan Bogdan wrócił do sieci opartej o framugę drzwi, wziął ją w ręce, jakby chciał od razu zabrać się z powrotem do naprawy.

— Rodzina — powiedział, nie patrząc na nią — to nie jest coś, co się przypomina sobie, jak przychodzi cena.

Na stole, między filiżankami, leżała złożona kartka — kalka umowy notarialnej, którą zostawił tam Wolski. Agnieszka sięgnęła po nią odruchowo, ale dziadek położył na niej dłoń.

— To nie dla ciebie.

Adrian już otwierał drzwi samochodu, kiedy Agnieszka wyszła za nim, nie odwracając się. Trzasnęły drzwiczki. SUV ruszył polną drogą, wzbijając kurz, który unosił się w powietrzu dłuższą chwilę, zanim opadł z powrotem na ziemię, tak jak zawsze opadał.

Pan Bogdan usiadł z powrotem na ganku. Kawa w kubku zdążyła wystygnąć. Wziął sieć, znalazł urwaną nitkę, nawlekł igłę i zaczął od nowa, powoli, jakby nigdzie się nie spieszył.