Sentencje Watykańskie – Watykański zbiór Sentencji Epikura

Sentencje Watykańskie – Watykański zbiór Sentencji Epikura

Poniższe tłumaczenia pochodzą od Cyrila Bailey’a (Oxford, 1926, Epicurus, The Extant Remains), o ile nie zaznaczono inaczej. Proszę odwołać się do przypisów na spodzie tej strony w przypadku cytowań innych niż Bailey. Odniesienia do The Epicurus Reader dotyczą pracy Brada Inwooda i L.P. Gersona, Hackett Publishing, 1994. Odniesienia do DeWitta dotyczą książki Normana W. DeWitta „Epicurus and His Philosophy” (1954).

Dyskusję każdego z punktów można znaleźć na forum poświęconym tym sentencjom.

Watykańska Lista Sentencji Epikura

Sentencja Watykańska 01. Istota błogosławiona i niezniszczalna sama nie doświadcza żadnych kłopotów ani nie sprawia ich nikomu innemu; dlatego jest wolna od gniewu i stronniczości, gdyż wszystkie takie rzeczy świadczą o słabości.

SW 02. Śmierć jest dla nas niczym; ponieważ to, co zostało rozłożone na swoje elementy, nie doświadcza żadnych wrażeń, a to, co nie ma odczuwania, jest dla nas niczym.

SW 03. Ciągły ból ciała nie trwa długo; ból skrajny jest obecny tylko przez bardzo krótki czas, a choćby taki ból, który tylko nieznacznie przewyższa przyjemność ciała, nie utrzymuje się przez wiele dni. Choroby długotrwałe dopuszczają przewagę przyjemności nad bólem w ciele.

SW 04. Wszelkie cierpienie ciała jest niewielkie; to, co powoduje ostry ból, trwa krótko, a to, co trwa długo w ciele, powoduje jedynie łagodny ból. (Zob. przypis 4)

SW 05. Nie jest możliwe prowadzić życia przyjemnego bez życia rozumnego, uczciwego i sprawiedliwego; i nie jest możliwe żyć rozumnie, uczciwie i sprawiedliwie bez życia przyjemnego. Ilekroć brakuje któregokolwiek z tych elementów, na przykład gdy człowiek nie potrafi żyć rozumnie, choć żyje uczciwie i sprawiedliwie, nie jest możliwe, aby żył przyjemnie.

SW 06. Niemożliwe jest, aby człowiek, który potajemnie narusza warunki umowy, by nie krzywdzić ani nie być krzywdzonym, mógł być pewien, iż pozostanie niewykryty, choćby jeżeli już dziesięć tysięcy razy uniknął wykrycia; aż do chwili śmierci nie może być pewny, iż nie zostanie ujawniony.

SW 07. Złoczyńcy trudno jest uniknąć wykrycia, ale niemożliwe jest, aby był pewien, iż będzie unikał wykrycia bez końca.

SW 08. Bogactwo wymagane przez naturę jest ograniczone i łatwe do zdobycia; natomiast bogactwo wymagane przez próżne ideały rozciąga się w nieskończoność.

SW 09. Konieczność jest złem, ale nie ma konieczności, aby żyć pod panowaniem konieczności.

Sentencja Watykańska 10. Pamiętaj, iż jesteś śmiertelny i iż masz ograniczony czas życia, a mimo to poświęciłeś się rozważaniom o naturze rzeczy na całą wieczność i bezkres czasu i ujrzałeś „to, co jest teraz, co będzie i co było”.

SW 11. Dla większości ludzi odpoczynek jest stagnacją, a działanie jest szaleństwem.

SW 12. Człowiek sprawiedliwy jest najbardziej wolny od niepokoju, natomiast niesprawiedliwy jest pełen największego niepokoju.

SW 13. Wśród rzeczy uznawanych przez prawo za sprawiedliwe, wszystko to, co okazuje się korzystne w relacjach między ludźmi, nosi znamiona sprawiedliwości, niezależnie od tego, czy jest takie samo dla wszystkich. jeżeli jednak ktoś ustanowi prawo, które nie okazuje się wzajemnie korzystne, przestaje ono być sprawiedliwe. A jeżeli to, co wzajemnie korzystne, zmienia się i tylko przez pewien czas odpowiada naszemu pojęciu sprawiedliwości, mimo to przez ten czas jest sprawiedliwe dla tych, którzy nie zaprzątają sobie głowy pustymi słowami, ale patrzą po prostu na fakty.

SW 14. Urodziliśmy się raz i nie możemy narodzić się po raz drugi; przez całą wieczność już nie będziemy istnieć. Ty jednak, choć nie masz władzy nad jutrem, odkładasz swoje szczęście. Życie marnuje się przez zwlekanie i każdy z nas umiera, nie zaznawszy odpoczynku.

SW 15. Tak jak cenimy nasz własny charakter jako coś adekwatnego nam samym, czy jest on dobry i czy ludzie nas cenią, czy nie, tak powinniśmy cenić charakter innych, jeżeli są wobec nas życzliwie usposobieni.

SW 16. Nikt, widząc zło, nie wybiera go świadomie; zostaje raczej zwiedziony przez nie, uznając je za dobro w porównaniu z większym złem i dlatego za nim podąża.

SW 17.Nie młody człowiek powinien być uważany za szczęśliwego, ale starzec, który przeżył dobre życie. Młody bowiem, będąc u szczytu sił, jest niestały i miotany przez los jak gwałtowny nurt rzeki. Natomiast starzec zakotwiczył na starość jak w porcie i dobra, których wcześniej ledwie się spodziewał, wprowadził do bezpiecznej przystani wdzięcznej pamięci.

SW 18. Usuń widzenie, towarzystwo i kontakt, a namiętność miłości ustaje.

SW 19. Ten, kto zapomniał o dobru, które już było, zestarzał się właśnie dziś.

Sentencja Watykańska 20. Spośród naszych pragnień jedne są naturalne i konieczne, inne naturalne, ale niekonieczne, a jeszcze inne ani naturalne, ani konieczne, ale powstają z bezpodstawnej opinii.

SW 21. Nie powinniśmy zmuszać Natury, ale ją przekonywać. Przekonamy ją wtedy, gdy zaspokoimy pragnienia konieczne, a także te cielesne pragnienia, które nam nie szkodzą, natomiast surowo powściągniemy te, które są szkodliwe.

SW 22. Czas nieskończony i czas ograniczony dostarczają takiej samej ilości przyjemności, jeżeli rozumem mierzymy granice tej przyjemności.

SW 23. Każdą przyjaźń warto wybierać dla niej samej, choć bierze ona swój początek z korzyści.

SW 24. Sny nie mają żadnego boskiego charakteru ani proroczej mocy, ale powstają wskutek napływu obrazów.

SW 25. Ubóstwo, mierzone naturalnym celem życia, jest wielkim bogactwem; natomiast nieograniczone bogactwo jest wielkim ubóstwem.

SW 26. Musisz rozumieć, iż niezależnie od tego, czy wywód jest długi czy krótki, zmierza on do tego samego celu.

SW 27. W przypadku innych zajęć owoc pracy pojawia się dopiero po ukończeniu zadania, natomiast w filozofii przyjemność towarzyszy poznaniu, ponieważ euforia nie przychodzi po nauce, ale jednocześnie z nauką.

SW 28. Nie powinniśmy pochwalać ani tych, którzy zawsze są gotowi do przyjaźni, ani tych, którzy się od niej powstrzymują; ale dla przyjaźni powinniśmy być gotowi podejmować ryzyko.

SW 29. Ja zaś, badając naturę rzeczy, wolałbym otwarcie ogłosić to, co jest pożyteczne dla wszystkich ludzi, choćby gdyby nikt się ze mną nie zgodził, niż godzić się z powszechnymi opiniami i zbierać częste pochwały tłumu.

Sentencja Watykańska 30.Niektórzy ludzie przez całe życie spędzają czas na gromadzeniu środków do życia, ponieważ nie dostrzegają, iż napój, który wszyscy wypiliśmy przy narodzinach, jest napojem śmierci.

SW 31. Przed wszystkim innym można zapewnić sobie bezpieczeństwo, ale wobec śmierci wszyscy my, śmiertelnicy, mieszkamy w mieście bez murów obronnych.

SW 32. Cześć oddawana mędrcowi jest wielkim dobrodziejstwem dla tych, którzy ją okazują.

SW 33. Ciało woła o ocalenie od głodu, pragnienia i zimna. jeżeli człowiek posiada to bezpieczeństwo i ma nadzieję je zachować, może współzawodniczyć choćby z Zeusem w szczęściu.

SW 34. Nie tyle pomaga nam pomoc przyjaciół, ile pewność, iż mogą nam pomóc.

SW 35. Nie powinniśmy psuć euforii z dóbr, które posiadamy, tęskniąc za tymi, których nie mamy; raczej powinniśmy pamiętać, iż także te pierwsze należą do rzeczy pożądanych.

SW 36. Życie Epikura, w porównaniu z życiem innych ludzi pod względem łagodności i samowystarczalności, mogłoby się wydawać niemal legendą.

SW 37. Natura jest słaba wobec zła, ale nie wobec dobra: ponieważ ratują ją przyjemności, a niszczą cierpienia.

SW 38. Człowiek jest mały pod każdym względem, jeżeli ma wiele dobrych powodów, by zakończyć swoje życie.

SW 39. Nie jest przyjacielem ten, kto nieustannie prosi o pomoc, ani ten, kto nigdy nie łączy pomocy z przyjaźnią. Pierwszy bowiem wymienia życzliwość na praktyczny zysk, drugi zaś niszczy nadzieję na dobro w przyszłości.

Sentencja Watykańska 40. Człowiek, który twierdzi, iż wszystko dzieje się z konieczności, nie może krytykować tego, kto zaprzecza, iż wszystko dzieje się z konieczności, ponieważ sam przyznaje, iż także to dzieje się z konieczności.

SW 41. Powinniśmy jednocześnie śmiać się i filozofować, wykonywać nasze obowiązki domowe, korzystać z innych zdolności i nigdy nie przestawać głosić nauk prawdziwej filozofii.

SW 42. Ten sam odcinek czasu obejmuje zarówno początek, jak i koniec największego dobra.

SW 43. Miłość do pieniędzy, jeżeli zdobyte są niesprawiedliwie, jest bezbożna, a jeżeli zdobyte są sprawiedliwie, jest haniebna; nie przystoi bowiem być skąpym choćby wtedy, gdy ma się rację.

SW 44. Mędrzec, gdy przystosuje się do trudnych warunków, lepiej potrafi dawać niż przyjmować, tak wielki skarb samowystarczalności odkrył.

SW 45. Badanie natury nie czyni ludzi skłonnymi do przechwałek ani do popisywania się kulturą, która jest przedmiotem rywalizacji z tłumem; czyni ich natomiast ludźmi wielkiego ducha i samowystarczalnymi, dumnymi z dóbr własnego umysłu, a nie ze swoich okoliczności.

SW 46. Wyrzućmy z siebie całkowicie nasze złe nawyki, jak gdyby byli to źli ludzie, którzy przez długi czas wyrządzali nam wielką krzywdę.

SW 47. Uprzedziłem cię, Fortuno i zamknąłem wszystkie twoje podstępne wejścia. I nie oddamy się w niewolę ani tobie, ani żadnym innym okolicznościom; ale gdy nadejdzie czas odejścia, spluwając z pogardą na życie i na tych, którzy się go kurczowo trzymają, odejdziemy z życia, śpiewając głośno triumfalną pieśń o tym, jak pięknie żyliśmy.

SW 48. Powinniśmy starać się uczynić koniec naszej podróży lepszym niż jej początek, dopóki jeszcze jesteśmy w drodze; ale gdy dojdziemy do końca, powinniśmy być szczęśliwi i zadowoleni.

SW 49. Niemożliwe jest, aby ktoś uwolnił się od swoich lęków dotyczących najważniejszych spraw, jeżeli nie zna natury wszechświata, a mimo to daje pewną wiarę mitom. Dlatego bez badania Natury nie ma euforii z czystej przyjemności.

Sentencja Watykańska 50. Żadna przyjemność sama w sobie nie jest zła; ale rzeczy, które wywołują pewne przyjemności, pociągają za sobą zakłócenia wielokrotnie większe niż same przyjemności.

SW 51. Mówisz mi, iż podniecenie ciała czyni cię zbyt podatnym na rozkosze miłości. Pod warunkiem, iż nie łamiesz praw ani dobrych obyczajów, nie sprawiasz przykrości żadnemu z bliźnich, nie wyrządzasz krzywdy swojemu ciału ani nie trwonisz swoich oszczędności, możesz folgować swoim skłonnościom, jak chcesz. Jednak nie sposób nie natrafić na którąś z tych przeszkód, ponieważ przyjemności miłości nigdy nikomu nie przyniosły pożytku, a człowiek może uważać się za szczęśliwego, jeżeli przynajmniej nie wyrządzają mu szkody.

SW 52. Przyjaźń tańczy wokół świata, wzywając nas wszystkich, abyśmy przebudzili się do rozpoznania szczęścia.

SW 53. Nie powinniśmy nikomu zazdrościć, gdyż dobrzy nie zasługują na zazdrość, a źli, im bardziej im się powodzi, tym bardziej szkodzą samym sobie.

SW 54. Nie powinniśmy udawać, iż studiujemy filozofię, ale rzeczywiście ją studiować; nie potrzebujemy bowiem pozoru zdrowia, ale prawdziwego zdrowia.

SW 55. Powinniśmy leczyć nasze nieszczęścia wdzięcznym wspominaniem tego, co już było oraz uznaniem, iż nie można cofnąć tego, co zostało dokonane.

SW 56. Mędrzec odczuwa nie większy ból, gdy sam jest torturowany, niż wtedy, gdy torturowany jest jego przyjaciel.

SW 57. Niekiedy człowiek umrze za przyjaciela, ponieważ jeżeli zdradzi przyjaciela, całe jego życie zostanie zburzone przez nieufność i całkowicie wywrócone.

SW 58. Powinniśmy wyzwolić się z więzienia publicznej edukacji i polityki.

SW 59. To nie żołądek jest nienasycony, jak się zwykle mówi, ale fałszywe przekonanie, iż żołądek potrzebuje nieograniczonej ilości, aby się nasycić.

Sentencja Watykańska 60. Każdy człowiek odchodzi z życia tak, jakby dopiero co się narodził.

SW 61. Najpiękniejszy jest również widok tych, którzy są nam bliscy i drodzy, gdy pierwotne pokrewieństwo czyni nas jednomyślnymi; taki widok jest bowiem wielką zachętą do tego celu.

SW 62. jeżeli rodzice słusznie gniewają się na swoje dzieci, to z pewnością nie ma sensu z tym walczyć i nie prosić o przebaczenie; ale jeżeli ich gniew jest niesprawiedliwy i irracjonalny, to zupełnie śmieszne jest podsycanie ich irracjonalnej namiętności pielęgnowaniem własnego oburzenia, a nie próbowanie odwrócenia ich gniewu w inny sposób, dzięki łagodności.

SW 63. Również oszczędność ma swoją granicę, a człowiek, który ją lekceważy, jest podobny do tego, który błądzi przez nadmiar.

SW 64. Pochwała ze strony innych powinna przychodzić sama, bez proszenia, a my powinniśmy troszczyć się o uzdrawianie własnego życia.

SW 65. Daremne jest prosić bogów o to, co człowiek jest w stanie zapewnić sobie sam.

SW 66. Nasze uczucie wobec zmarłych przyjaciół powinniśmy okazywać nie przez lament, ale przez rozmyślanie.

SW 67. Życie wolne nie może zdobywać wielu posiadłości, ponieważ niełatwo jest to uczynić bez służalczości wobec tłumów lub monarchów; jednak posiada ono wszystko w niewyczerpanej obfitości. A jeżeli przypadkiem zdobędzie wiele dóbr, łatwo może je rozdzielić tak, aby zdobyć wdzięczność sąsiadów.

SW 68. Nic nie jest wystarczające dla tego, komu to, co wystarczające, wydaje się zbyt małe.

SW 69.Niewdzięczna chciwość duszy sprawia, iż istota ludzka bez końca pragnie coraz to nowych odmian stylu życia.

Sentencja Watykańska 70. Nie czyń w swoim życiu niczego, co wzbudziłoby w tobie lęk, gdyby stało się znane twojemu sąsiadowi.

SW 71. Każde pragnienie należy skonfrontować z tym pytaniem: co stanie się ze mną, jeżeli przedmiot mojego pragnienia zostanie osiągnięty i co, jeżeli nie?

SW 72. Nie ma żadnej korzyści z uzyskania ochrony przed innymi ludźmi, dopóki jesteśmy przerażeni wydarzeniami na niebie lub pod ziemią albo w ogóle tym, co dzieje się w bezkresnym wszechświecie.

SW 73. Pojawienie się pewnych bólów ciała pomaga nam chronić się przed innymi podobnymi bólami.

SW 74. W dyskusji filozoficznej ten, kto przegrywa, zyskuje więcej, ponieważ więcej się uczy.

SW 75. Powiedzenie „patrz na koniec długiego życia” okazuje niewdzięczność wobec minionego szczęścia.

SW 76. Na starość jesteś właśnie taki, jakim zachęcałem cię, abyś był, i dostrzegłeś różnicę między studiowaniem filozofii dla samego siebie a głoszeniem jej całej Grecji; raduję się razem z tobą.

SW 77. Największym owocem samowystarczalności jest wolność.

SW 78. Człowiek naprawdę szlachetny zajmuje się przede wszystkim mądrością i przyjaźnią; z których jedna jest dobrem zrozumiałym, a druga nieśmiertelnym. (DeWitt – zob. przypis)

SW 79. Człowiek pogodny nie sprawia niepokoju ani sobie, ani innym.

SW 80. Pierwszą miarą bezpieczeństwa jest troska o własną młodość i strzeżenie się tego, co przez szalone pragnienia sprowadza spustoszenie na wszystko.

SW 81. Niepokój duszy nie może zostać zakończony ani prawdziwa euforia stworzona ani przez posiadanie największego bogactwa, ani przez honor i szacunek w oczach tłumu, ani przez cokolwiek innego, co wiąże się z nieograniczonym pragnieniem lub z niego wynika.

Przypisy:

Przypis do 4: Alternatywnie: Wszelkie cierpienie ciała łatwo jest zlekceważyć; to, co powoduje ostry ból, trwa krótko, a to, co długo utrzymuje się w ciele, powoduje jedynie łagodny ból.

Przypis do 6: Zob. Maksymy Główne 35.

Przypis do 7: The Epicurus Reader: „Trudno jest popełnić niesprawiedliwość i uniknąć wykrycia, ale być pewnym, iż uniknie się wykrycia, jest niemożliwe.”

Przypis do 8: Zob. Maksymy Główne 15.

Przypis do 12: Zob. Maksymy Główne 17.

Przypis do 13: Zob. Maksymy Główne 37.

Przypis do 14: Wersja Baileya kończy się słowami: „nie pozwalając sobie na odpoczynek”.

Przypis do 16: The Epicurus Reader: „Nikt, kto widzi, co jest złe, nie wybiera tego; ale zwiedziony nim jako czymś dobrym w porównaniu z jeszcze większym złem wpada w pułapkę.”

Przypis do 22: Zob. Maksymy Główne 19.

Przypis do 23: To wersja z Epicurus Reader (Inwood / Gerson).

Przypis do 21: Zob. Maksymy Główne 29.

Przypis do 27: Podany tekst pochodzi z wersji Epicurus Wiki.

Bailey ma: „We wszystkich innych zajęciach owoc przychodzi z trudem dopiero po ukończeniu, ale w filozofii przyjemność idzie w parze z poznaniem; ponieważ euforia nie następuje po zrozumieniu, ale zrozumienie i euforia pojawiają się jednocześnie.”

Epicurus Reader: „W innych działaniach nagrody pojawiają się dopiero wtedy, gdy ludzie z wielkim trudem osiągną pełne mistrzostwo; ale w filozofii przyjemność towarzyszy poznaniu. euforia nie przychodzi po nauce, nauka i euforia są jednoczesne.”

Przypis do 29: Tłumaczenie C. Yapijakisa, Epicurean Garden of Athens, Grecja.

Bailey: „Badając naturę, wolałbym mówić otwarcie i niczym wyrocznia udzielać odpowiedzi pożytecznych dla całej ludzkości, choćby jeżeli nikt by mnie nie rozumiał, niż dostosowywać się do opinii ludu i w ten sposób zdobywać pochwały hojnie rozdawane przez tłum.”

Przypis do 35: Tłumaczenie Normana DeWitta.

Peter St. Andre: „Nie psuj tego, co masz, pragnąc tego, czego nie masz; raczej uświadom sobie, iż to, co masz, również było kiedyś przedmiotem twoich pragnień.”

Bailey: „Nie powinniśmy psuć tego, co mamy, pragnąc tego, czego nie mamy, ale pamiętać, iż to, co mamy, także było darem losu.”

Przypis do 42: Tłumaczenie Normana DeWitta z artykułu The Summum Bonum Fallacy, The Classical Weekly, t. 44, nr 5 (18 grudnia 1950), s. 69–71.

Epicurus.net oddaje to jako: „Ten sam czas przynosi zarówno początek największego dobra, jak i rozpad zła.”

Bailey: „Największe dobro powstaje i jest doświadczane w tej samej chwili.”

Przypis do 47: Tłumaczenie C. Yapijakisa, Epicurean Garden of Athens.

Bailey: „Uprzedziłem cię, Fortuno i umocniłem się przeciw wszystkim twoim potajemnym atakom. Nie oddam się w niewolę ani tobie, ani żadnym okolicznościom; ale gdy nadejdzie czas odejścia, spluwając z pogardą na życie i na tych, którzy się go próżno trzymają, odejdę z życia, wykrzykując triumfalną pieśń o tym, iż dobrze żyłem.”

Przypis do 49: Zob. Maksymy Główne 12.

Przypis do 50: Zob. Maksymy Główne 8.

Przypis do 78: Zob. wskazaną tam dyskusję dotyczącą tego, dlaczego tłumaczenie „zrozumiałe” jest lepsze niż „śmiertelne” jako przekład.

Bailey ma: „Szlachetna dusza zajmuje się mądrością i przyjaźnią; z nich jedno jest dobrem śmiertelnym, drugie nieśmiertelnym.”

Źródło: Vatican List of Sayings of Epicurus

Zobacz na: Człowiek jako istota pojęciowa – Mike Mentzer
Geny, Memy i Tremy – Susan Blackmore
Maksymy Główne – Epikur [Zasadnicze Doktryny]
Leonard Peikoff: Wprowadzenie do Historii Filozofii Zachodniej (część 1 z 50)