Rudy świadek

Kot nazywał się Rudeusz. Nie Mruczek, nie Puszek — tylko Rudeusz. Tak go nazwała pani Adela, kiedy znalazła go przy śmietniku na tyłach kamienicy przy ulicy Garbarskiej w Krakowie. Kłębek rudego futra, który wyglądał, jakby ktoś zgubił jesienny liść w kałuży. Rudeusz przywykł do imienia, chociaż uważał, iż nadano mu je zbyt pochopnie.

Mieszkał w starej kamienicy z odrapanym portalem i bramą, która zamykała się z takim hukiem, iż dzwoniły szyby w całej oficynie. Pani Adela była tam dozorczynią. Zajmowała klitkę przy wejściu, pachnącą kawą zbożową i pastą do podłóg. W jej królestwie stało wiadro z mopem, stolik z czajnikiem elektrycznym i sterta gazet, które czytała po kolei, choćby te sprzed trzech tygodni.

Kamienica miała marmurowe schody, wyślizgane butami kilku pokoleń, i windę, która jeździła tylko do szóstego piętra, a na siódme trzeba było wchodzić piechotą po skrzypiących drewnianych stopniach. Rudeusz lubił ten budynek. Miał swoją kryjówkę za donicą z monsterą, którą pani Adela podlewała co drugi dzień, rozmawiając z liśćmi jak z sąsiadkami.

Pani Adela sprzątała mieszkania lokatorom. Brała za to grosze, czasem tylko obiad. Ci, którzy mieszkali na wyższych piętrach, mówili o niej „nasza Adela" i stukali obcasami, przechodząc obok jej klitki, jakby była powietrzem. Ale pani Adela nie zwracała na to uwagi. Wierzyła, iż wszyscy w tej kamienicy to jedna wielka rodzina, a ona jest w niej tą cichą, potrzebną ciocią.

Najbardziej wierzyła w panią Malwinę z drugiego piętra. Była aktorką, która trzymała w przedpokoju portret siebie samej z młodości i mówiła o nim „moje wspomnienie z czasów, kiedy kochałam mocniej". Pani Malwina nosiła kapelusze z woalką i pachniała fiołkami. Schodząc po schodach, wołała:

— Adelko, złocista! Ty jedna dbasz o ten stary dom! Ja bez ciebie bym umarła, słowo daję!

Pani Adela czerwieniała na te słowa, a potem biegła myć okna albo trzepać dywany. Rudeusz leżał wtedy na parapecie i patrzył, jak pani Malwina zamyka za sobą drzwi, a jej uśmiech znika, jakby ktoś zdmuchnął świecę.

W kamienicy mieszkał jeszcze profesor Zbigniew Rutkowski z siódmego piętra. Siwy, sztywny mężczyzna o twarzy, która nie wyrażała nic. Zawsze w tym samym płaszczu, zawsze z tym samym skórzanym notesem pod pachą. Schodząc, mijał panią Adelę, nie mówiąc ani słowa. Czasem tylko kiwał głową, ale tak oszczędnie, iż trudno było stwierdzić, czy to powitanie, czy tik nerwowy. Pani Adela bała się go. Rudeusz zaś czuł do profesora coś na kształt szacunku. Człowiek, który nie marnuje słów, wart jest więcej niż ci, którzy rozdają je za darmo.

W poniedziałek pani Malwina wyjechała na trzy dni do Zakopanego, zostawiając klucze u pani Adeli „na wszelki wypadek, gdyby coś przyszło pocztą". We wtorek pani Adela, jak co tydzień, sprzątała mieszkanie na drugim piętrze. Zamiotła, wytarła kurze, umyła podłogi w przedpokoju. Broszki wtedy nigdzie nie widziała, ale też jej nie szukała — nie miała powodu.

Pani Malwina wróciła w środę wieczorem. A w czwartek rano zbiegła po schodach, trzymając się za serce, i krzyknęła tak, iż gołębie poderwały się z parapetu na podwórzu.

— Okradli mnie! Moja broszka! Szmaragdy, złoto! Pamiątka po premierze w Starym Teatrze!

Na krzyk zeszli się lokatorzy. Pani Adela wybiegła ze swojej klitki z mopem w ręku, nie wiedząc, co robić. Pani Malwina, zobaczywszy publiczność, rozkręciła się na dobre. Uniosła rękę, zatoczyła nią łuk i wymierzyła palec prosto w twarz dozorczyni.

— Wpuściłam ją do domu, dałam jej klucze na czas mojego wyjazdu! A ona… O, cóż za czarna niewdzięczność! Złodziejka!

Pani Adela otworzyła usta, ale nie wydobył się z nich żaden dźwięk. Mop wysunął się z jej palców i z trzaskiem upadł na marmur. Pani Adela zakryła twarz dłońmi. Zaczęła płakać tak, jak płaczą ludzie, którym odebrano coś więcej niż rzecz — odebrano im dobre imię. Rudeusz wyskoczył zza donicy i syknął. Gdyby mógł mówić, zapytałby panią Malwinę, dlaczego zgłasza kradzież dopiero teraz, skoro wróciła wczoraj wieczorem. Ale koty nie mówią.

Sąsiadka z trzeciego piętra już wyciągała telefon, żeby dzwonić na policję. Ktoś inny mruknął „to się musiało tak skończyć". Powietrze zgęstniało od oskarżeń, a pani Adela szlochała, zgięta wpół, jakby dźwigała całą kamienicę na plecach.

Wtedy otworzyły się drzwi wejściowe. Do bramy wszedł profesor Rutkowski. Stanął, rozejrzał się po twarzach, po czym powiedział:

— Hałas, jaki tu słychać, nie mieści się w żadnej skali. Co się dzieje?

Pani Malwina odwróciła się do niego, poprawiła woalkę i wypaliła:

— Panie profesorze! Pan, człowiek starej daty, zrozumie! Ta dziewucha ukradła moją broszkę, szmaragdową, ze złota! Żądam rewizji!

Profesor Rutkowski popatrzył na panią Adelę, potem na panią Malwinę. Wyjął z kieszeni płaszcza chusteczkę, złożył ją w kwadrat i powiedział cicho, ale tak, iż wszyscy zamilkli:

— Broszka leżała w poniedziałek rano na parapecie w holu, tuż przy pani drzwiach. Widziałem ją, gdy schodziłem po gazetę, zanim jeszcze wyjechała pani do Zakopanego. Srebrna, z zielonym oczkiem, zapięcie lekko poluzowane. Nie ruszałem jej, bo nie moja rzecz.

W bramie zapadła cisza tak gęsta, iż słychać było kapanie wody z dziurawej rynny.

— Srebrna? — powtórzył ktoś z tłumu. — Pani mówiła, iż złota, ze szmaragdami.

Pani Malwina otworzyła usta i zamknęła je z powrotem. Przez chwilę wyglądała, jakby ktoś wyciśnił z niej powietrze. Poprawiła woalkę, choć nie było czego poprawiać.

— To… to musi być inna broszka. Mam ich kilka.

— Widziałem tylko jedną — odparł profesor spokojnym tonem, w którym nie było ani cienia triumfu. — Leżała tam od poniedziałku do środy. W środę wieczorem, kiedy pani wróciła, już jej nie było. Może po prostu sama pani ją zabrała, wchodząc do domu, i schowała gdzieś, o czym pani zapomniała.

Sąsiadka z trzeciego piętra schowała telefon i spojrzała na panią Malwinę zupełnie inaczej niż jeszcze minutę wcześniej. Ktoś zakaszlał. Pani Malwina, bez słowa, odwróciła się i poszła na górę, stukając obcasami głośniej niż zwykle.

Ale to nie był koniec. Bo profesor Rutkowski, już na schodach, zatrzymał się i powiedział do pani Adeli:

— A jutro proszę przyjść do mnie. Trzeba umyć okna w pokoju od podwórza. Zapłacę normalnie.

Pani Adela pokiwała głową, ocierając twarz rękawem. Rudeusz wskoczył na parapet i patrzył, jak profesor wchodzi po schodach, a jego płaszcz szumi jak skrzydła wielkiego, zmęczonego ptaka.

Tydzień później pani Adela stanęła przed drzwiami pani Malwiny. W ręku trzymała kartkę — wypisane długopisem wyliczenie. Za każdą godzinę sprzątania, za każdą umytą szybę, za każdy wytarty kurz. Za jedenaście lat. Razem: cztery tysiące osiemset pięćdziesiąt złotych.

Pani Malwina otworzyła drzwi, zobaczyła kartkę i uniosła brwi.

— Co to ma być?

Pani Adela położyła kartkę na stoliku w przedpokoju, tym samym, na którym stał portret młodej aktorki.

— Rachunek — powiedziała. — Za te wszystkie lata. Nie za wczoraj, nie za broszkę. Za to, iż pani mówiła mi „kochana", a potem zamykała drzwi.

Pani Malwina wzięła kartkę, przeczytała, a potem zaczęła się śmiać. Ten śmiech odbił się od luster w przedpokoju i wrócił do niej pusty.

— Głupia jesteś — powiedziała. — Myślisz, iż ktoś ci to zapłaci?

— jeżeli pani nie zapłaci — odpowiedziała pani Adela spokojnie — pójdę z tą kartką do notariusza. On mi powie, co zrobić z człowiekiem, który przed całą kamienicą nazwał mnie złodziejką bez cienia dowodu.

Pani Malwina nie odpowiedziała. Pani Adela odwróciła się i zeszła po schodach. W bramie minęła profesora Rutkowskiego, który niósł gazetę i udawał, iż nie słyszy. Pani Adela zatrzymała się przy swojej klitce, wyjęła klucze, otworzyła i weszła. Potem wyjrzała przez okno. Na podwórzu padał deszcz. Rudeusz zeskoczył z parapetu i zwinął się w kłębek na jej kolanach. Pani Adela podrapała go za uchem.

Nazajutrz poszła do notariusza. Tydzień później w skrzynce pani Malwiny wylądowała przesyłka polecona. W środku był akt notarialny, w którym pani Adela zrzekała się wszelkich roszczeń wobec pani Malwiny, ale pod jednym warunkiem: iż pani Malwina wpłaci cztery tysiące osiemset pięćdziesiąt złotych na konto schroniska dla zwierząt. W rubryce „cel wpłaty" pani Adela kazała wpisać: „za Rudego — świadka".

Pani Malwina cisnęła kartką o podłogę, ale po pięciu minutach podniosła ją i schowała do szuflady. Wieczorem Rudeusz siedział na parapecie i patrzył, jak po podwórzu krąży pani Malwina, ściskając w ręku telefon. W końcu weszła do bramy i zatrzymała się przy klitce pani Adeli.

— Nie mam tylu pieniędzy — powiedziała.

Pani Adela pokroiła chleb na kolację i nie odwróciła się.

— To niech pani sprzeda ten portret z przedpokoju — odparła. — Podobno był z czasów, kiedy kochała pani mocniej.

Pani Malwina postała jeszcze chwilę, potem weszła na schody. Rudeusz zeskoczył z parapetu i pobiegł za panią Adelą do kuchni. Dostał resztkę mleka w miseczce, wylizał ją do czysta, umył łapę i wskoczył na swój karton pod donicą z monsterą. Za oknem wciąż padał deszcz, równy i cichy, i przy tym dźwięku Rudeusz zasnął.