Rodowa pamiątka
Nie! Nie namawiaj mnie, mamo! I tak to zrobię!
Marysiu, dlaczego?! Powiedz mi, po co ci to potrzebne?
Dlatego, iż on wchodzi do sali minutę przede mną! Dlatego, iż nie mogę patrzeć w lustro! Dlatego, iż nie będę w stanie normalnie ułożyć sobie życia! Ani męża, ani dzieci nie będę miała! Boże, mamo! Czy ty naprawdę nie rozumiesz?! Marysia rozpłakała się i cisnęła szczotką do włosów w zaspanego Tycjana.
Poduszka, którą starannie drapał pazurkami, słuchając kłótni nad sobą, była własnoręcznie wyszyta przez Marysię. Miał to być prezent dla babci, ale wielka kłótnia, która kiedyś podzieliła ich rodzinę na dwa nieprzejednane obozy, nie pozwoliła wysłać daru adresatce. Piękne róże wyszyte na aksamicie zostały więc Marysi, a czasem padały ofiarą barbarzyńskich ataków niesfornego przedstawiciela rodu Kotów.
Tycjan, bo tak nazwała kota, pojawił się w ich mieszkaniu dzięki niej, i uznała za swe zobowiązanie wychować niepokornego futrzaka, którego uratowała kiedyś z rąk okrutnych chłopaków z sąsiedztwa. Ci uznali, iż skoro kot nie miał właściciela, wolno im wszystko. Dziewczyny z nutami w ręku do nich nie brało się pod uwagę.
Źle ich ocenili. Marysia owszem, była delikatna i krucha, o czym marzyła jej mama. Ale tata stawiał na coś innego. Dlatego Marysia miała czarny pas z karate i całą kolekcję pucharów ustawionych na półce, które doprowadzały ją do szału podczas każdej próby sprzątania. Nienawidziła porządków, a kurz pojawiający się regularnie na jej sukcesach wpędzał ją w rozpacz. Ale mama nie pozwalała usunąć nagród, głęboko przekonana, iż budują one w córce poczucie własnej wartości.
Umiejętności sportowe przydały się tego pamiętnego dnia rozbawiona grupka chłopaków dostała porządną nauczkę. Marysia stała się właścicielką żałośnie rachitycznego, łysiejącego stwora z ogonem wyglądającym jak szczurzy. Z czasem ogon pokrył się futrem i kot przeistoczył się w pewnego siebie, rozkosznego domownika, absolutnie przekonanego, iż Marysia to jego własność i nie musi się niczym martwić. Życie miało być wygodne i przyjemne, a okazywana czasem wdzięczność ograniczała się do pozwolenia, by gospodyni podrapała go za uchem.
W dniu, w którym Tycjan stał się pełnoprawnym członkiem rodziny, Marysia wracała z Akademii Muzycznej rozdrażniona. Przygotowania do konkursu szły jej fatalnie. Palce, na co dzień sprawne, odmawiały posłuszeństwa, ilekroć do sali wchodził jej kolega z roku, Aleksander.
Aleks, którego znała już niemal tyle lat, ile siebie, bo najpierw chodzili razem do szkoły, a potem do szkoły muzycznej, nagle stał się dla niej kimś obcym, niepojętym. Ujrzała go po kilku miesiącach rozłąki najpierw były wakacje, potem wyjazd Aleksego w rodzinne strony i poczuła się onieśmielona. Gdy objął ją na powitanie, opowiadając coś kolegom, Marysia dosłownie zamarła, rozpływając się w niespodziewanym szczęściu, i starała się, by ten moment trwał. W innych okolicznościach po prostu by się wywinęła i lekko go pchnęła, ale tym razem chciała tylko stać i czuć jego ciepło.
Naturalnie, gdy Aleks wbiegł do klasy, wymachując nutami nowej kompozycji i ogłaszając swój powrót, Marysia zbeształa siebie w myślach. Głupia! Co sobie uroiłaś?!
Ale to dziwne uczucie nie opuściło jej już nigdy. Wyłapywała sylwetkę Aleksego wzrokiem i natychmiast spuszczała powieki, gdy zerkał w jej stronę.
To było i bolesne, i cudowne zarazem. Z jednej strony pragnęła wyznać Aleksowi, co czuje. Z drugiej panicznie się bała, a na samą myśl, iż kiedyś mogłaby to zrobić, robiło jej się ciemno przed oczami i palce sztywniały.
Cierpiała.
Nie mogła nikomu się zwierzyć. Mama na pewno by jej nie zrozumiała. Przynajmniej tak sądziła Marysia, ale nie to było najważniejsze. Nie była w stanie zdobyć się na rozmowę o pierwszej miłości.
Z mamą relacje miały trudne. Z jednej strony kochały się do szaleństwa, z drugiej Wiedziały, iż charakter mają silny. To oznaczało, iż trzeba się czasem powstrzymać, by nie zranić ukochanej osoby. To się nie zawsze udawało. Wtedy dochodziło do kłótni. Tylko iż u nich nie rozbijało się naczyń i nie krzyczało. Po prostu Marysia cicho zamykała drzwi przed nosem mamy albo odwrotnie, i w domu zapadała cisza.
Kulturalna eksterminacja mawiała babcia Marysi, zanim wszyscy się poróżnili, a potem dodawała: Fenomenalna głupota!
Marysia zgadzała się z nią, ale tradycję podtrzymywała. Często to ona pierwsza wyciągała rękę na zgodę.
Wiedziała, iż mama ją kocha. Miłość ta była tak silna, iż aż chorobliwa. Dla Albiny Berg nie było nic ważniejszego od córki, a Marysia świetnie to wiedziała. I była świadoma, iż matka gotowa jest zrobić wszystko, by ochronić Marysię przed całym światem choćby zamykając ją pod kloszem, odbierając jej prawo do swobodnej decyzji.
Albina chroniła córkę po swojemu. Efekt był taki, iż Marysia poza domem i zajęciami oraz rzadkimi wyjazdami z rodzicami nie znała życia. Była raz w życiu na obozie, z rówieśnikami kontaktowała się tylko w szkole. Przyjaciół miała kilku, wybranych przez mamę spośród dzieci znajomych. Ale te dzieci były jej obce. I nie dlatego, iż była złośliwa po prostu Lidka co chwilę wymyślała jej żenujące przezwiska, a Szymek był łobuziakiem, który pierwszego dnia urwał głowę jej pluszowemu misiowi.
Tak mu trzeba!
Do dziś nie wiedziała, za co.
Ach, co za szkoda, iż dzieci nie przypadły sobie do gustu! Byłaby z nich cudowna para ubolewała mama Szymka, próbując ratować sytuację.
Albo, nie psuj dziecka! Marysia, wtulona w babcię, słuchała jak ta ochrzania jej mamę. Daj jej wybór! Jak jej teraz tego odmówisz, będzie się czuła niepełnowartościowa całe życie!
Pani Jadwigo, niech mi pani nie zawraca głowy! Marysia to jeszcze dziecko! Na razie to ja podejmuję decyzje!
Obyś kiedyś nie zapomniała, iż twoje dziecko to nie twoja własność
Dlaczego ten dialog tak jej utkwił w pamięci? Sama choćby nie wiedziała. Ale od tamtej pory, ilekroć mama była zbyt uparta, Marysia powtarzała:
Mamo, nie jestem twoją własnością!
To wyprowadzało Albinę z równowagi.
Nie powtarzaj cudzych słów! Miej swój rozum!
I mam! Marysia się obrażała i w domu znów zalegała cisza.
Kontakt z babcią musiała ograniczyć po wielkiej kłótni.
Kto miał rację Marysia nie miała już siły rozstrzygać. Wszyscy byli winni. I babcia, która w złości powiedziała: Trzeba było zadbać o nerwy w ciąży! Delikatna konstrukcja psychiczna Bzdura! I mama, która, spodziewając się drugiego dziecka, zamęczała wszystkich histerią. Potrafiła zerwać wszystkich w nocy i płakać na podłodze: Jak można być tak nieczułym! To nieludzkie!
Nikt nie rozumiał, o co dokładnie chodzi. I nieważne, bo dziecka i tak nie udało się uratować mimo ostrożności. Potem nikt nie chciał rozważać, czy to nieprawidłowe leczenie było przyczyną. Albina winiła wszystkich, jedynie babcia Jadwiga miała odwagę powiedzieć prawdę: Potrzeba dobrego lekarza, spokoju i cierpliwości! Ale Albina nie wybaczyła jej tych słów.
Tata Marysi próbował godzić rodzinę, ale się poddał. Uznał, iż dwie uparte kobiety potrzebują czasu.
Proces to był długi. Marysia tęskniła za babcią, ale matki nie chciała ranić. Ta przeżywała stratę do dziś, uwieszając się na córce z podwójną siłą.
Mamo, czemu już nie chcieliście mieć dzieci? Tak bardzo chciałaś syna…
Marysia zadała to pytanie tylko raz, ale nie uzyskała odpowiedzi. Mama spojrzała tak, iż zrozumiała o tym lepiej już nigdy nie mówić.
Babcia była jedyną osobą, której Marysia mogłaby się zwierzyć, ale wyjechała. Sprzedała mieszkanie, kupiła dom w Gdyni i stwierdziła:
Tak będzie lepiej, synku. Spokój dla wszystkich.
Ojciec jeździł do babci dwa razy w roku i matka to akceptowała, ale Marysi nie pozwalała pojechać:
Nie chcę, by ją nastawiano przeciwko mnie!
Marysia, próbując utrzymać delikatną równowagę w domu, ukrywała zdjęcie babci w ulubionej książce i wyjmowała je, gdy mama nie widziała.
Fotograf tak ją ujął, iż rodowa pamiątka nos wydawała się mniej wyrazista niż w rzeczywistości. Marysia patrzyła w lustro i płakała.
Nos. Rodowy. Wybitny i oburzająco piękny.
Z całej tej charakterystyki zostawiła sobie tylko wybitny. Nic pięknego nie widziała.
Jest ogromny! Lidka, której Marysia nie widziała od ponad dziesięciu lat, zachwycona wyciągnęła rękę, jakby chciała dotknąć jej nosa. Przepraszam! Ale to takie zabawne! Żywy Pinokio! Nie przeszkadza ci przy całowaniu? O matko! Mówisz poważnie? Nigdy?! Nie miałaś chłopaka?! Marysiu, przecież to niemożliwe w twoim wieku! Szok!
Nie wiedziała, jak wtedy się pohamowała. Mało brakowało, a wyrwałaby Lidce kędzior lub dwa z tych pięknych włosów.
Kim ona jest, żeby mówić jej takie rzeczy? Przyjaciółką? Nie. choćby nie bliską koleżanką. Od pięciu lat mieszkała z rodzicami w Hiszpanii i do Polski przyjeżdżała tylko okazjonalnie. Spotkanie zorganizowała mama Marysi nie wiedzieć po co i mimo jej sprzeciwu.
Córeczko, nie można tak! Tak długo się nie widziałyście!
I jeszcze długo bym nie musiała! Dlaczego, mamo?
Marysiu! Tak trzeba!
Komu?
Przede wszystkim tobie! Nie pytaj teraz głupio, jeszcze mi za to podziękujesz!
Oczywiście podziękowała w myślach, dobierając najgrzeczniejsze słowa, na jakie ją było stać. Ale decyzja, która w niej dojrzała po tej rozmowie, była chyba pierwszą naprawdę dojrzałą.
Wykonam sobie operację plastyczną!
Nie! Albina patrzyła ze zgrozą na ponurą Marysię. Nie pozwolę! Po co ci to?!
Nie da się mnie odwieźć, mamo. Poza tym tata już się zgodził. Już postanowiłam!
Nie odważysz się… szept był ledwie słyszalny.
Dalszy ciąg rozmowy zakończył się łzami u matki też. Zamknęła się w swoim pokoju i chodziła tam i z powrotem, szukając rozwiązania.
Znalazła je dopiero wieczorem oczywiste, proste. Pognała do męża prosić o numer Jadwigi.
Nazajutrz Marysia poleciała do Gdyni.
To mama sama odwoziła ją na lotnisko i, żegnając ją, szepnęła do ucha:
Robimy w życiu tyle głupstw, córeczko! Tak wiele tracimy tam, gdzie moglibyśmy tyle zyskać… Nie powielaj moich błędów! Kocham cię nad życie, pamiętaj choćby jeżeli czasem wydaje się inaczej!
Marysi nic nie pozostało, tylko przytulić ją mocno i ruszyć w podróż do babci, która była teraz najważniejsza.
Jadwiga powitała Marysię gorąco. Dopiero po dwóch dniach, gdy emocje trochę opadły, porozmawiały spokojnie.
Marysiu, czemu twoja mama nagle zmądrzała i stała się kobietą z krwi i kości?
Nie wiem. Może dlatego, iż chcę sobie odciąć nos.
Po co? Wyglądasz doskonale! Odrobina makijażu nie zawadzi, ale to drobiazg.
Babciu! Ty też?! Jestem jak Pinokio!
Kto ci nakładł takich głupot do głowy?
Byli tacy…
Marysia odgryzła się wargę, wspominając elegancką Lidię. Ta to pewnie nie miała nigdy problemów z facetami. Za nią szaleją wszyscy, a ona tylko wybiera.
Kto wprost krytykuje cudzy wygląd w złośliwy sposób, to nie ludzie powiedziała babcia. To jakieś nieporozumienie boskie. Nie ma idealnych, rozumiesz? Szczególnie kobiet! Pokaż mi choć jedną w pełni zadowoloną z siebie i od razu można zamknąć Księgę Rekordów Guinnessa, bo większej osobliwości nie ma.
Może powinnam zgłosić swój nos? Najbardziej wystający na świecie! Będę pierwsza!
Poczekaj! Babcia wstała z głębokiego fotela i przeszła do sąsiedniego pokoju.
Wróciła z grubym albumem zdjęć w granatowym aksamicie.
Proszę!
Co to?
To ci, których rodzinny nos nie przeszkodził w szczęściu. Twoi przodkowie. Nie wszyscy. Fotografie niektórych zaginęły. Nie znajdziesz tu moich kuzynek, które zginęły podczas wojny we Lwowie. Jedna zdołała uratować dziecko, oddała wszystkie klejnoty sąsiadce, która dziewczynkę ukryła. Ta kobieta nie tylko ją przechowała, ale i oddała niemal wszystko, co dostała za opiekę, mówiąc, iż dziecko musi mieć pamiątkę po rodzinie. Ciocię Faję pamiętasz to ona była tą dziewczynką. Wspaniała lekarka, uratowała setki ludzi. Przed operacją zamawiała specjalną maskę do pracy żeby nos nie przeszkadzał. Spójrz tu!
Na zdjęciu wysoka kobieta śmieje się w szumie fal, trzymając kapelusz. Obok niej przystojny mężczyzna, który mógłby być modelem.
To wujek Michał?
Tak! Przystojny, młody, silny! Faja była z nim szczęśliwa…
Ale był chory, babciu. Mówiłaś.
Był. Ostatnie dwa lata życia spędził w łóżku. Faja zrezygnowała z pracy, by być przy nim w każdej chwili. Karmiła go, przewijała. Była szczęśliwa, iż żyje. Gdy odszedł umarła z tęsknoty po pół roku. Miała żal tylko o to, iż nie tego samego dnia…
Ale życie…
Tak, Faja to tylko jedna z kobiet naszego rodu. Myśmy nazwisk nie zmieniały po zamążpójściu by uczcić pamięć przodków. To od nich mamy nasze nosy. Ale wszystkie były szczęśliwe kochały, miały dzieci, wnuki, prawnuki. A to już dużo.
Babcia podeszła do komody i wyjęła misternie rzeźbioną szkatułkę.
Przyszedł czas. Weź, Marysiu. To, co zostawiła ci Faja. Podzieliła wszystko, co miała, między dziewczyny naszej rodziny.
Kolczyki, które wydobyła Marysia, były tak piękne, iż zamarła z zachwytu i palce zaczęły jej drżeć jak wtedy, gdy widziała Aleksa.
To praca twojego pradziadka. A raczej mojego stryja. Był złotnikiem-artystą. Widział piękno tam, gdzie inni nie dostrzegali. Kochał przyrodę, co widać w jego dziełach.
Lilie? Marysia wpatrywała się w kwiaty zdobione kamieniami.
Tak! Jego żona miała na imię Lilia. Te kolczyki zrobił dla niej, później trafiły do córki i tak dalej. Teraz do ciebie.
Babciu! To jest prawdziwa rodowa pamiątka!
Tak jak twój nos, moja kochana! Widzisz, co byłoby, gdybym zdecydowała, iż to dzieło sztuki jest przestarzałe i niepotrzebne? Oddałabym do przetopienia na jakąś nowomodną błyskotkę bez historii i duszy?
Marysia zacisnęła pięść, ściskając kolczyki, i pokręciła głową.
To nie w porządku!
Więc nie obrażaj Boga, mówiąc, iż coś w tobie jest nie takie jak trzeba. To, co masz, jest takie, jakie powinno być. A teraz powiedz: kto tak zamącił ci w głowie? Kim jest ten chłopak?
Babciu, skąd wiesz?! Marysia zarumieniła się i spuściła wzrok.
Wielka tajemnica! prychnęła babcia. Sama młoda byłam!
Rozmowa trwała do późnej nocy. Marysia mówiła i mówiła widząc wsparcie w babci zyskała wiarę, iż sprosta konkursowi i przyszłości. Miała kogoś, komu mogła bez lęku wyznać wszystko.
Następnego ranka zobaczyła babcię pakującą walizkę.
Ty dokąd?
Czas zbierać kamienie, Marysiu. Popełniłam w życiu wiele błędów. Największy pozwoliłam na rozpad więzi, która nie powinna się rozpaść. Muszę zobaczyć twoją matkę.
Babcia była tak stanowcza, iż Marysia choćby nie próbowała protestować. Pomogła jej się spakować i zamówiła taksówkę na lotnisko.
Później, obejmując Tycjana, wsłuchiwała się w ciche rozmowy w kuchni. Bardzo chciała tam pójść, usiąść, wziąć mamy i babcię za ręce i zapytać: udało się?. Ale wiedziała, iż dziś to nie czas. Do prawdziwego pojednania daleko, ale coś się zaczęło i teraz najważniejsze: nie zniszczyć tego kruchego szczęścia. Tak łatwo je rozwalić, trudniej zbudować. Prawdziwa praca złotnika…
Po roku, kiedy Albina, głaszcząc zaokrąglony brzuch, ciężko wstanie, gdy makijażystka skończy dzieło, dotknie palcem lilii w uchu córki, narzuci jej welon i poprawi fryzurę, spyta:
No i jak, gotowa?
Jeszcze chwilka! Tylko lekko przypudruję rodową pamiątkę! Marysia odwróci się do lustra.
Zerkając na swoje odbicie, przytaknie sobie w myślach, przypominając, jak pierwszy raz zapytała Aleksa, czy wszystko mu w niej pasuje.
Absolutnie! Jesteś doskonała, Marysiu! Ale czemu pytasz?
Jego zdumienie było tak szczere, iż Marysia mimowolnie zamknęła oczy ze szczęścia.
Delikatny uśmiech, błysk spod rzęs, drobne ręce obejmujące szyję wysokiego, rozczochranego muzyka, świeżo po wygranym konkursie międzynarodowym.
Tak po prostu, kochanie. Tak po prostuZa oknem rozkwitało lato, świat był lekko zamglony od bukietu kwiatów i porannego światła, a Tycjan, jak zawsze obrażony zamieszaniem i brakiem uwagi, wdrapał się na oparcie komody, by ułożyć się tuż obok albumu przodków. Marysia, patrząc na siebie w lustrze na doskonałość i niedoskonałość splecione w jedną, niepowtarzalną całość poczuła w sercu rodzinną siłę i pewność. Kolczyki lśniły cicho, a w ich blasku odnalazła echo dawnych śmiechów i roztrzaskanych czułości.
Po raz pierwszy od lat drzwi do salonu pozostały otwarte na oścież. Babcia, stojąc z boku, porozumiała się wzrokiem z mamą, a w tej krótkiej, cichej wymianie był cały ciężar dawnych win, które w końcu przestały boleć. Przez jedno mrugnięcie świat wydał się prosty i dobry.
Marysia westchnęła cicho i ujęła dłoń matki, później babci. Jedną chwilę trwały tak we trzy, splecione w kółko, nie wypuszczając się z objęć pokolenia kobiet noszących w sobie różne blizny, różne nosy, jedną miłość.
Za moment miała wyjść i ruszyć przed siebie, prosto do Aleksego, ku własnemu życiu z przeszłością na palcach, wdzięcznością w sercu i pewnością, iż wszystkie odpowiedzi są już w niej.
I wtedy, gdy nadeszła muzyka saksofonu z ogrodu, Marysia poprawiła welon, odwróciła się z uśmiechem i pewnym, mocnym krokiem ruszyła na spotkanie przeznaczeniu, zostawiając za sobą wszelkie wątpliwości bo jej najpiękniejszą rodową pamiątką okazała się odwaga być sobą.
