Under the Spiky Sun w CFA Contemporary Fine Arts Basel to pierwsza solowa wystawa Zuzanny Bartoszek w Szwajcarii. Bazylea to miasto, w którym najbardziej oczekiwanym i najhuczniej obchodzonym świętem jest karnawał − Fasnacht, utrzymujący swoje tradycje od średniowiecza, a CFA znajduje się w staromiejskiej kamienicy z XVI wieku, stojącej na wąskiej i pnącej się ku górze Uliczce Zmarłych (Totengässlein). Ze względu na umiłowanie Bartoszek do kostiumów oraz niepowtarzalny, niepokojący nastrój jej prac – klimat idealny.
Bartoszek posługuje się zarówno obrazem, jak i słowem − te dwie formy wyrazu karmią się wzajemnie i stanowią przejaw spójnej praktyki artystycznej. Under the Spiky Sun to mała wystawa, obejmująca osiem obrazów olejnych, osiem mniejszych gwaszy i jeden obiekt – lampę. Towarzyszą jej dwa teksty: pierwszy, autorstwa Jonasa Sandena, to elementarne wprowadzenie w twórczość Bartoszek osób z nią niezaznajomionych. Drugi tekst − napisany przez samą Bartoszek − to zawiły, pierwszoosobowy monolog – strumień świadomości prosto ze świata spod „kolczastego słońca”. Nie wiemy, czy historię tę opowiada samotne dziecko wchodzące w dialog z wyimaginowanym przyjacielem, czy może osoba w kryzysie bezdomności na fentanylowym haju, seks workerka z dzielnicy czerwonych latarni – czy sama artystka. W każdym razie, wszystkie te postaci pojawiają się w tekście. Bardzo lubię w twórczości Bartoszek właśnie to, jak sprawnie i przekonywająco oscyluje na granicy bycia sobą i performowania (a może to jedno i to samo?).
Komentarze Bartoszek nie są ani krytyką, ani pochwałą. Są raczej wchłonięciem rozmaitych zjawisk – w tym przypadku rosnącej obecności fentanylowych zombiaków na ulicach miast – do prywatnego uniwersum.
Under the Spiky Sun otwierają dwa duże, ciemne płótna „amsterdamskie”: Red Light District I oraz Red Light District II. Artystka mieszka w tej chwili w „weed city” – jak pisze na własnym Instagramie – a charakterystyczny klimat Amsterdamu odbija się w jej obrazach. Przez środek obydwu przechodzi linia brzegu, dzieląc je wpół. W górnej części Bartoszek maluje źródła świateł miasta: zielone neony liścia marihuany, cytrynowożółte oświetlenia mostów przerzuconych nad kanałami i czerwone, ciepłe światło bijące z wnętrz domów, których czarna ściana stanowi jednolite tło obu płócien. Niższa część nokturnów to migoczące w (domniemanej) wodzie odbicia tychże świateł, abstrakcyjne, malowane rozedrganą linią. Te dwie prace zapowiadają zainteresowania, wokół których artystka krążyć będzie w kolejnych: światła na tle mroków współczesności i ich skrzywione odbicia.
Podam przykład. Praca Fentanyl Fold, zawieszona w kolejnej sali, również podzielona jest na pół, tym razem linią horyzontu. Na dole ciemna ziemia, na górze niebo. Nie ma tu chmur, są za to hipnotyzujące linie, spiralnie ciążące ku centrum obrazu. Kolory to znowu cytrynowa żółć, czerwień, pomarańcz, czerń. Powierzchnia płótna składa się z wielokolorowych, cienkich warstw tych kolorów, malowanych mocno rozcieńczoną, przez co półtransparentną farbą. Na pierwszym planie stoi postać ludzka zgięta w pół, a zaraz obok – jej kompanka. To charakterystyczna poza, w której człowiek pod wpływem fentanylu zamiera w wyniku silnego oddziaływania narkotyku na mózg i mięśnie. Kto napotkał na swojej drodze takiego nieszczęśnika, z pewnością widoku tego nie zapomni.
„Autoportret (Anatomia poetki)” Zuzanny Bartoszek w PGS Sopot
Jakub Knera
W tekście do wystawy artystka pisze: „[w]e can build the blanket bunker at home and pretend that we took fentanyl. Let’s take dad’s beer and pretend it’s fenty. I will bring it. Have a sip. Yeaa.. maan…”. Komentarze Bartoszek nie są ani krytyką, ani pochwałą. Są raczej wchłonięciem rozmaitych zjawisk – w tym przypadku rosnącej obecności fentanylowych zombiaków na ulicach miast – do prywatnego uniwersum. Franciszek Smoręda ujął to zgrabnie: „Jeśliby uznać, iż imaginarium artystki też jest pełnoprawną rzeczywistością, to wtedy dzieła staną się nośnikami jej wyobrażeń oraz przekształconych lub zakrzywionych wspomnień”[ref]Franciszek Smoręda, World Receiver. Wszystko, co robię, jest fragmentem większej kompozycji, w: Z miejsca w którym stroisz, red. G. Warzycka-Tutak, Gdańskie Centrum Sztuki Współczesnej, Gdańsk 2026, s. 7–8.[/ref]. A w tej rzeczywistości Bartoszek może być dzieckiem siedzącym w jamie z koców i udającym, iż problemy otaczającego świata to tylko zabawa. Jest to stan, w którym, mam wrażenie, od czasu do czasu znajdują się wszyscy wrażliwi ludzie, bezradni wobec wojny i czającej się na horyzoncie katastrofy klimatycznej.
Bartoszek kontynuuje: „[h]ow long have you been on the streets… Me? I am a sex prostitute. I don’t eat, I nourish myself with the red light”. Migocze tu kolejne wcielenie narratorki: osoba seks workerki, żywiąca się czerwonym światłem. Artystka drąży temat; swoje oprowadzanie po wystawie rozpoczęła od słów „maluję światło”. W pracy Kids and Phones jest to niebieskie światło generowane przez ekrany, w Spiky Sunset − słoneczne, w Insomnia − sztuczne. Autorka interesuje się nim jednocześnie formalnie, malarsko. Jego źródło najczęściej umiejscawia w ramach obrazu, a odbicia, cienie i poświaty tworzą dynamikę kompozycyjną dzieł. Jej podejście do światła nazwałabym Munchowskim − Bartoszek opowiada wprost o inspiracji stylem norweskiego malarza. Światło stanowi jedną z przedstawionych na obrazach materii – jest jak ciągnąca się lawa.
Jej ulubionym obrazem Muncha jest praca Niechciani goście, o czym Bartoszek wspomniała na swoim oprowadzaniu. Z niego wydaje się zaczerpnięty kolejny przewijający się na wystawie motyw – opozycja wnętrza i zewnętrza, „w domu” i „poza domem”. Opozycja ta uosabia próżną nadzieję na znalezienie schronienia w świecie, w którym nigdzie nie jest bezpiecznie. W pierwszym zdaniu tekstu Bartoszek zawarta jest przestroga: „[d]on’t go out, sun has spikes!”; i zaraz: „Stay at home or stay at night. Let’s keep the night for 24h a day, shoot the sun!”. Kolejne wcielenie narratorki uważa noc za bezpieczniejszą porę doby, czego na pewno nie mogą powiedzieć turyści odwiedzający wielkie, europejskie miasta. Ale narrator ten ma uczulenie na słońce i wypadły mu wszystkie włosy – to elementy wprost zaczerpnięte z biografii Bartoszek. Na wystawie pokazano również malutki gwasz: Self−Portrait at Kottbusser Brücke. To gwałtownie malowany autoportret artystki w berlińskiej dzielnicy Neukölln. To piękny, prosty obraz – przełamuje atmosferę zguby, rozkładu i zapachu moczu na ulicach.
Jej podejście do światła nazwałabym Munchowskim − Bartoszek opowiada wprost o inspiracji stylem norweskiego malarza. Światło stanowi jedną z przedstawionych na obrazach materii – jest jak ciągnąca się lawa.
Under the Spiky Sun to spójna, ale przekorna wystawa. To pokaz komercyjny, trudno więc mówić o koncepcie kuratorskim innym niż profesjonalnie wyeksponowanie obrazów w eleganckim wnętrzu. Jednak na malarstwo Bartoszek zwyczajnie dobrze się patrzy; mam wrażenie, iż artystce robienie sztuki sprawia przyjemność, co w dziwny sposób pociesza, mimo obecności mrocznych tematów. prawdopodobnie dlatego kariera Bartoszek, w kraju i na Zachodzie, zdaje się rozwijać w jednostajnym, prężnym tempie – tylko w tym roku obok omawianej wystawy artystka wystawiała w londyńskim SETAREH, James Fuentes Gallery w Los Angeles i Contemporary Fine Arts w Berlinie.
Kiedy kończę pisać ten tekst, w „Szumie” ukazał się właśnie tekst Zuzanny Stempskiej Zaciemnienie pola. O prawie do nieprzejrzystości w młodej polskiej sztuce. Autorka stawia tezę o rozpowszechniającej się „strategii nieprzejrzystości” w sztuce najnowszej. Cytując Stempską: „Jeśli obraz jest nieostry, niedopowiedziany czy celowo zakodowany, trudniej uczynić życie autora elementem dzieła”. Myślę, iż twórczość Bartoszek i to, w jaki sposób artystka operuje swoją podmiotowością, dobrze wpisuje się w to zjawisko.
EN
Pleasant Darkness. Zuzanna Bartoszek’s „Under the Spiky Sun” at CFA Basel
Under the Spiky Sun at CFA Contemporary Fine Arts Basel is Zuzanna Bartoszek’s first solo exhibition in Switzerland. Basel is a city where the most eagerly anticipated and lavishly celebrated festival is the carnival—Fasnacht, which has maintained its traditions since the Middle Ages. CFA is located in a 16th-century townhouse in the Old Town, standing on the narrow, uphill Totengässlein (Alley of the Dead). Given Bartoszek’s love of costumes and the unique, unsettling atmosphere of her work, the setting seem perfect.
Bartoszek uses both images and words—these two forms of expression feed off one another and constitute a coherent artistic practice. Under the Spiky Sun is a small exhibition featuring eight oil paintings, eight smaller gouaches, and one object−a lamp. It is accompanied by two texts: the first, by Jonas Sanden, is a basic introduction to Bartoszek’s work for those unfamiliar with it. The second text—written by Bartoszek herself—is an knotty, first-person monologue−a stream of consciousness straight from the world beneath the “spiky sun”. We don’t know whether this story is told by a lonely child engaging in dialogue with an imaginary friend, or perhaps a person in the midst of a homelessness crisis on a fentanyl high, a sex worker from the red-light district—or the artist herself. In any case, all these characters appear in the text. What I really like about Bartoszek’s work is precisely how skilfully and convincingly she oscillates on the border between being herself and performing (or perhaps they are one and the same?).
Bartoszek’s comments are neither criticism nor praise. Rather, they are an absorption of various phenomena—in this case, the growing presence of fentanyl zombies on city streets−into a private universe.
Under the Spiky Sun is opened by two large, dark “Amsterdam” canvases: Red Light District I and Red Light District II. The artist currently lives in the “weed city”—as she writes on her Instagram—and Amsterdam’s distinctive atmosphere is reflected in her paintings. A shoreline runs through the center of both, dividing them in half. In the upper part, Bartoszek paints the city’s light sources: green marijuana leaf neon signs, lemon-yellow lights on bridges spanning the canals, and the warm red glow emanating from the interiors of houses, whose black walls form a uniform background for both canvases. The lower part of the nocturnes features the reflections of these same lights shimmering in (presumed) water—abstract, painted with a trembling line. These two works introduce the themes the artist will explore in her subsequent works: lights against the darkness of the contemporary—and their distorted reflections.
Let me give an example. The work Fentanyl Fold, displayed in the next room, is also divided in half−this time by the horizon line. Dark earth at the bottom, sky at the top. There are no clouds here, but there are mesmerizing lines spiraling toward the center of the painting. The colors are once again lemony yellow, red, orange, and black. The surface of the canvas consists of multicolored, thin layers of these colors, painted with heavily diluted and thus semi-transparent paint. In the foreground stands a human figure bent in half, and right beside them, their companion. This is a characteristic pose in which a person under the influence of fentanyl freezes as a result of the drug’s powerful effect on the brain and muscles. Anyone who has come across such an unfortunate soul will certainly never forget the sight.
Strefa komfortu. Rozkwit i upadek nowego malarstwa 2013—2023
Piotr Policht
In the text accompanying the exhibition, the artist writes: “[w]e can build the blanket bunker at home and pretend that we took fentanyl. Let’s take Dad’s beer and pretend it’s fenty. I’ll bring it. Take a sip. Yeaa… maan…”. Bartoszek’s comments are neither criticism nor praise. Rather, they are an absorption of various phenomena—in this case, the growing presence of fentanyl zombies on city streets−into a private universe. Franciszek Smoręda put it neatly: “[i]f we assume that the artist’s imagination is also a reality in its own right, her works would become vessels for her ideas and transformed or distorted memories”[ref]Franciszek Smoręda, World Receiver. Everything I do is part of a larger composition, in: From Where You Stand, ed. G. Warzycka-Tutak, Gdańskie Centrum Sztuki Współczesnej, Gdańsk 2026, s. 7–8.[/ref]. And in this reality, Bartoszek might be a child sitting in a den made of blankets and pretending that the problems of the surrounding world are just a game. It is a state in which, I feel, all sensitive people find themselves from time to time, helpless in the face of war and the climate catastrophe looming on the horizon.
Bartoszek continues: “[h]ow long have you been on the streets… Me? I am a sex worker. I don’t eat; I nourish myself with the red light”. Here, another incarnation of the narrator flickers into view: that of a sex worker who feeds on the red light. The artist delves deeper into the subject; she began her guided tour of the exhibition with the words “I paint light”. In the work Kids and Phones, it is the blue light generated by screens; in Spiky Sunset, it is sunlight; and in Insomnia, it is artificial light. The artist is also interested in light from a formal, painterly perspective. She most often places its source within the frame of the painting, while reflections, shadows, and glows create the compositional dynamics of the works. I would call her approach to light “Munchian” —Bartoszek speaks openly about her inspiration from the Norwegian painter’s style. Light is one of the matter depicted in the paintings—and it flows heavily like lava.
Her favourite Munch painting is Unwanted Guests, as Bartoszek mentioned during her guided tour. Another recurring theme in the exhibition—the contrast between interior and exterior, “at home” and “away from home” —seems to be drawn from this work. This opposition embodies the vain hope of finding refuge in a world where nowhere is safe. The first sentence of Bartoszek’s text contains a warning: “[d]on’t go out, the sun has spikes!”; and immediately after: “[s]tay at home or stay at night. Let’s keep the night for 24 hours a day, shoot the sun!” The narrator’s next incarnation considers night to be the safer time than day—something tourists visiting major European cities certainly cannot say. But this narrator is allergic to the sun and has lost all her hair—elements taken directly from Bartoszek’s biography. The exhibition also features a tiny gouache painting: Self-Portrait at Kottbusser Brücke. It is a quickly painted self-portrait of the artist in Berlin’s Neukölln district. It is a beautiful, simple painting—it breaks through the atmosphere of doom, decay, and the smell of urine on the streets.
Bartoszek most often places its source within the frame of the painting, while reflections, shadows, and glows create the compositional dynamics of the works. I would call her approach to light “Munchian” —she speaks openly about her inspiration from the Norwegian painter’s style. Light is one of the matter depicted in the paintings—and it flows heavily like lava.
Under the Spiky Sun is a cohesive yet defiant exhibition. It’s a commercial show, so it’s hard to speak of a curatorial concept other than the professional display of paintings in an elegant setting. However, Bartoszek’s paintings are simply a pleasure to look at; I get the impression that the artist enjoys making art, which is strangely comforting, despite the presence of dark themes. This is likely why Bartoszek’s career, both in Poland and in the West, seems to be progressing at a steady, vigorous pace—this year alone, in addition to the exhibition in question, the artist has shown her work at SETAREH in London, the James Fuentes Gallery in Los Angeles, and Contemporary Fine Arts in Berlin.
As I finish writing this text, Zuzanna Stempska’s essay Darkening the Field: On the Right to Opacity in Young Polish Art has just been published in „Szum”. The author posits a thesis about the spreading “strategy of opacity” in contemporary art. To quote Stempska: “If an image is blurred, understated, or deliberately encoded, it is more difficult to make the artist’s life an element of the work.” I think Bartoszek’s work—and the way she employs her subjectivity—fits well within this phenomenon.
