Skoro aktualne wytyczne profilaktyki raka szyjki macicy dotyczą badań robionych raz na kilka lat (a nie jak kiedyś co roku), to jak często mamy chodzić do ginekologa/ginekolożki? Wyjaśniamy!
Profilaktyka raka szyjki macicy: jakie badanie i jak często robić?
Kto powinien badać się częściej?
Jakie badania wykonywać u ginekologa co roku?
W Polsce profilaktyka raka szyjki macicy opiera się na szczepieniach przeciw HPV, badaniach przesiewowych (test HPV/cytologia) i corocznych wizytach ginekologicznych.
Od 2025 r. w programie przesiewowym NFZ zamiast samej cytologii stopniowo wprowadzany jest model „HPV HR + cytologia na podłożu płynnym (LBC)”, co jest zgodne z aktualnym kierunkiem zaleceń unijnych.
Badanie HPV HR to innowacyjna metoda molekularna, która daje jasną odpowiedź, czy wirus HPV jest, czy go nie ma. Test HPV HR to pierwszy krok w diagnostyce raka szyjki macicy.
Ze względu na wyższą czułość niż cytologia tradycyjna, testy HPV HR pozwalają na wczesne wykrycie wirusa HPV i związanego z nim ryzyka rozwoju raka szyjki macicy, dając więcej czasu w działanie.
Ogólnopolski Program Profilaktyki Raka Szyjki Macicy jest przeznaczony dla kobiet w wieku 25–64 lata. Badanie jest bezpłatne, bez skierowania, realizowane w poradniach ginekologicznych z umową z NFZ.
Skorzystaj z oficjalnej wyszukiwarki NFZ i znajdź placówkę w swoim mieście >>
JAKIE BADANIA PRZESIEWOWE W KIERUNKU RAKA SZYJKI MACICY ZROBISZ W RAMACH NFZ?
- 25–64 lata: test HPV HR (z genotypowaniem) z wymazu z szyjki macicy jako badanie podstawowe; przy wyniku ujemnym kolejne badanie zwykle po 5 latach, krótszy odstęp (3 lata/12 miesięcy) przy szczególnych wskazaniach.
- Przy wyniku dodatnim HPV HR: z tego samego materiału wykonywana jest cytologia LBC, a dalsze postępowanie zależy od wyniku (powtórka po 12 miesiącach albo kolposkopia).
Materiał do badania HPV HR pobierany jest w sposób identyczny do cytologii, na fotelu ginekologicznym. Wymaz z szyjki macicy jest pobierany na podłoże płynne, co umożliwia wykonanie testu molekularnego HPV HR i płynnej cytologii (LBC) z jednej próbki.
Poza programem, w praktyce klinicznej często rekomenduje się:
- 30–65 lat: cytologia co 3 lata lub co 5 lat, jeżeli łączy się ją z testem HPV (tzw. cotesting), co jest spójne z europejskimi zaleceniami przesuwającymi akcent na test HPV jako test pierwszego wyboru.
- 21–29 lat: cytologia co 3 lata, jeżeli wyniki są prawidłowe.
KTO POWINIEN BADAĆ SIĘ CZĘŚCIEJ?
Coroczne badania przesiewowe (cytologia/test HPV) zaleca się kobietom:
- z dodatnim wynikiem HPV HR,
- z obniżoną odpornością (np. po przeszczepach, przy immunosupresji),
- zakażonym HIV,
- przy wcześniejszych nieprawidłowych wynikach cytologii.
U osób po leczeniu zmian przedrakowych/HSIL schemat kontroli ustala się indywidualnie (często co 6–12 miesięcy na początku), zgodnie z onkologicznymi zaleceniami ośrodka prowadzącego.
JAKIE BADANIA PROFILAKTYCZNE POWINNAŚ WYKONYWAĆ CO ROKU U GINEKOLOGA?
Niezależnie od programu przesiewowego, powinnaś odbyć coroczną wizytę ginekologiczna. W trakcie możesz spodziewać się:
- Wywiadu dotyczącego: miesiączkowania, antykoncepcji, ciąży/poronienia, objawów typu krwawienia międzymiesiączkowe, ból, upławy; wywiad rodzinny w kierunku nowotworów narządów płciowych i piersi, status szczepienia HPV.
- Badania ginekologicznego „na fotelu”: oceniany jest srom, pochwa i szyjka we wziernikach (ocena ewentualnych “nadżerek”, czyli ektopii, polipów, krwawienia kontaktowego), badanie dwuręczne macicy i przydatków.
- USG przezpochwowego (transwaginalnego) – to ocena macicy, endometrium, jajników.
- Badania piersi (palpacyjne); w razie wskazań skierowanie na USG piersi lub mammografię w programie przesiewowym 45–74 lata.
