Powiem Ci szczerze, musiałam w końcu powiedzieć nie własnej rodzinie. Usiadłyśmy z mamą w kuchni, przy herbacie, a ona z tą swoją miną, jakby zjadła cytrynę, oznajmiła:
Zdecydowałam, Marysiu. Mieszkanie przepiszę na Filipa. Przecież nie masz nic przeciwko, córciu?
Odłożyłam łyżeczkę, słyszysz ten głuchy stukot o spodek? Moje ręce zaczęły się trząść.
Na Filipa? Przecież on ma dopiero trzy lata.
No właśnie, niech chłopak ma start w życiu. A ja do Ciebie się przeprowadzę. Sama tam siedzisz, miejsca Ci starczy.
Stała w przedpokoju, jeszcze nie zdjęła płaszcza, w ręce torba, z której wystawał jakiś dokument. Pachniała tym swoim Być Może, które z uporem maniaka kupuje od dwudziestu lat w drogerii na Warszawskiej. Ten zapach zawsze mnie drażnił, serio, jak komuś burza wisi w powietrzu. Ten słodki, duszący aromat zalewał moją kawalerkę na Słowackiego po same brzegi.
Usiadłam napięta, niby na luzie, niby robię herbatę, ale w głowie jedno słowo: przepisać.
Herbaty chcesz? pytam jakby nigdy nic.
Oczywiście, córeczko, dzięki. Weszła do pokoju, skończyła się szamotać w płaszczu, powiesiła go na krześle i wskoczyła na kanapę. U Ciebie to zawsze chłodno. Kaloryfery nie grzeją?
Grzeją, jak trzeba.
A ja czuję, iż zimno. U nas na Kościuszki jest cieplej, Tomek pilnuje wszystkiego. Coś złe to od razu skarga do administracji.
Postawiłam przed nią herbatę, usiadłam naprzeciw. Patrzę na tę znajomą twarz, kurze łapki, ciasno zaciśnięte usta. Sześćdziesiąt osiem lat. Srebrne włosy gładko zaczesane. Nowa bluzka, błękitna. Tomek ostatnio jej kupił, chwalił się na Messengerze: Mamie prezent sprawiłem, tak się cieszyła.
Notariusz czeka, jutro. O dziesiątej. Tomek wszystko załatwił, papiery skompletował. Złoty chłopak.
A mnie zapytałaś o moją część?
Zaskoczenie w jej oczach, mrugnięcie.
Jaką część? Przecież jesteś moją córką. Jesteśmy rodziną. Mieszkanie zostanie w rodzinie, tylko na wnuczka przepiszę. Filipowi się przyda, wyrośnie, będzie miał gdzie mieszkać.
Połowa tego mieszkania jest moja, mamo. Na papierze. Połowa.
No i co z tego? krzywi się po łyku herbaty. Gorąca. Ty przecież i tak tam nie mieszkasz. Tomkowi, Agnieszce i dziecku potrzeba więcej przestrzeni. A ja do Ciebie się wprowadzam, i już. Ciężko Ci będzie?
Spojrzałam na stare zdjęcie na ścianie. Jeszcze z lat dziewięćdziesiątych, rodzinne. Tata, mama, ja i Tomek. Mam może jedenaście lat, Tomek osiem. Ja na brzegu, prawie ucięta przez ramkę. Tomek w środku, już dawno za duży, a dalej na rękach mamy i szczerzy się szeroko. Tata gdzieś patrzy w bok. Ja stoję z boku, poważna, ręce wzdłuż ciała.
Nie zapytałaś mnie powtórzyłam cicho.
O co Cię pytać? odstawiła filiżankę, lekko szczękając o spodek. Jestem Twoją matką. Ja wiem, co lepsze.
Zawsze wiedziałaś lepiej.
No właśnie. Pokiwała z satysfakcją. Tomek taki szczęśliwy. Mówi, iż mądra jestem. Że nie każda mama tak troszczy się o dzieci.
Wstałam, wyniosłam swoją filiżankę do kuchni i wylałam niedopitą herbatę do zlewu. Patrząc w okno, z którego szarzał listopadowy wieczór, dotarło do mnie, iż nie jestem już tą samą dziewczyną, co na zdjęciu. Latarnia świeci, liście mokre, sklejone w kupki. Od niechcenia zamiata je pan w pomarańczowej kamizelce.
Pomyślę powiedziałam, nie odwracając się.
Tu nie ma nad czym myśleć, Marysiu. Jutro o dziesiątej. Zapisz sobie adres notariusza.
Powiedziałam, iż pomyślę.
Cisza. Słyszę jak mama się zbiera, zakłada płaszcz, torbę. Kroki do drzwi. Pauza.
Robisz mi przykrość, Marysiu. Taka zawsze byłaś uparta. Nie to, co Tomek.
Drzwi się zamknęły. Stałam przy oknie, dopóki nie usłyszałam szumu windy. Położyłam się na kanapie w ubraniu. Gapiłam się w sufit. Tam jest rysa, cienka, idzie od rogu do żyrandola. Znam każdy jej zakręt. Ile to już wieczorów przeleżałam tutaj, licząc tę rysę zamiast owiec.
Telefon zawibrował. Marta.
Jak tam? Wpadnij do Przytulnej, mam dla Ciebie domowe ciasteczka owsiane!
Popatrzyłam na ekran. Napisałam: Dzięki. Wpadnę jutro.
Odstawiłam telefon na klatkę piersiową. Zamknęłam oczy.
Przypomniał mi się moment z dzieciństwa. Mam osiem lat. Urodziny Tomka. Stół nakryty, goście już wyszli. Jeden kawałek tortu został, wielki z kremową różyczką. Gapię się na niego, oblizuję usta. Mama kładzie go na talerzyk i wręcza Tomkowi.
To dla Ciebie, synku. Masz dzisiaj święto.
A Marysia? pyta Tomek z pełną buzią.
Marysia już duża, podzieli się następnym razem, prawda, Marysiu?
Kiwnęłam głową. Wstałam od stołu, poszłam do swojego pokoju. Położyłam się, gapiłam się w sufit. Tata wszedł po chwili, usiadł na brzegu łóżka, pogłaskał mnie po głowie.
Nie obrażaj się szepnął. Mama Tomka mocniej kocha. Bo jest młodszy.
Nie obrażam się odpowiedziałam.
Westchnął, wyszedł. Zostałam liczyć puste miejsce na suficie. Wtedy nie było jeszcze żadnych rys. Ale coś tam liczyłam. Może bicie własnego serca.
Rano wstałam wcześnie, głowa mi pękała. Prysznic, szybka kawa, o 7:30 do pracy do Cieplodomexu jest dwadzieścia minut spacerem. Lubię chodzić rano, szczególnie jesienią. Powietrze chłodne, liście szeleszczą, ludzie zawinięci w szaliki spieszą gdzieś, nikt nie pyta, nie zatrzymuje.
W biurze pachniało kawą i tonerem. Nina, nasza naczelna księgowa, już rozkładała stosy faktur.
Dzień dobry, Marysiu. Blada jesteś dzisiaj.
Nic mi nie jest, po prostu źle spałam.
Ja na Twoim miejscu piłabym witaminy. Kupiłam sobie Centrum i wiesz, pomaga.
Skinęłam głową, odpaliłam komputer. Zasiadłam do tabelek, cyfry układały się spokojnie w kolumny, praca jak automat, można nie myśleć o niczym, tylko wpisywać, sumować, przerzucać pliki.
Nie poszłam na stołówkę w przerwie. Chwyciłam kurtkę i wyszłam. Przeszłam dwa skrzyżowania, weszłam do parku. Fontanna, która latem tryskała, teraz to tylko beton i sterty liści. Usiadłam na pustej ławce. Wyjęłam kanapkę, ale nie jadłam. Po prostu patrzyłam w drzewa.
Telefon zadzwonił. Tomek.
Nie odebrałam. Wrzuciłam telefon do torby. Po minucie przyszła wiadomość: Maryś, no co z Tobą? Mama zmartwiona. Oddzwoń do niej.
Skasowałam na miejscu. Ugryzłam kanapkę suchy chleb, bezsmakowa szynka. Przeżuwałam powoli, patrząc na wyłączoną fontannę. Przypomniało mi się, jak mama wysłała mnie po chleb, gdy miałam dwanaście lat. Tomek gorączkował, ona siedziała przy nim z kompresem. Przemokłam na deszczu w drodze do sklepu, a chleb okrywałam kurtką. W domu mama wzięła bochenek, nie spojrzała nawet. Tomkowi podała herbatę i miód.
Marysiu, przebierz się, tylko cicho rzuciła przez ramię. Brat śpi.
Rozebrałam się w swoim pokoju, mokre rzeczy walnęłam na podłogę, owinęłam się kocem, dygotałam z zimna. Wieczorem już miałam temperaturę. Mama weszła późno z termometrem.
Trzydzieści siedem pięć. Nic takiego. Napijesz się herbaty z maliną i minie.
Następnego dnia poszłam do szkoły mimo gorączki. Na lekcji zziębnięta, w swetrze, nauczycielka pytała, czy wszystko OK. Kiwałam głową. Po powrocie mama gotowała rosół dla Tomka. Ja sobie nalałam, ona wzięła mi sprzed nosa.
To dla Tomka, on musi wyzdrowieć. Ty zjedz bułę z masłem.
Zjadłam, popiłam wodą. Tak było.
Do pracy wróciłam na ostatnią chwilę przerwy. Nina spojrzała z troską.
Na pewno zdrowa jesteś?
Na sto procent.
Wieczorem, gdy wróciłam do domu, Tomek znowu dzwonił. Tym razem odebrałam.
Halo.
Maryś, co Ty robisz? Mama mówi, nie chcesz podpisać papierów.
Wcale nie powiedziałam, iż nie chcę. Mówiłam, iż się zastanowię.
Nie ma nad czym się zastanawiać! Nam to mieszkanie potrzebne! Filip to nasz siostrzeniec!
Dla mnie to też siostrzeniec.
No to podpisuj, przepiszemy wszystko na niego. Notariusz czeka.
Milczałam, słuchałam tego ciężkiego, zirytowanego oddechu brata.
Maryś, słyszysz mnie?!
Słyszę.
No i co powiesz?
Nie przyjdę jutro.
Że co?!
Nie przyjdę do notariusza.
Zwariowałaś, czy co? Mama cały tydzień papiery nosi, ja się załatwiłem! A Ty…
Tomek, połowa tej nieruchomości to moja. Po mamie. Mam prawo nie zgodzić się.
Zgoda?! Jesteś moją siostrą! My jesteśmy rodziną! Nie wiesz, co to rodzina?!
Głos mu się podniósł, już krzyczał. Odłożyłam telefon od ucha, już nie chciałam słuchać tych wrzasków: samolubna, bez serca, zawsze taka byłaś.
Tomek, uspokój się.
Nie uspokoję! Zawsze mi zazdrościłaś! Od dzieciństwa! Bo mama mnie bardziej kochała!
Odłożyłam komórkę na stół. Słyszałam jeszcze przez chwilę jego pyskowanie, coraz bardziej w tle. Poszłam do kuchni, nalałam sobie szklankę wody. Ręce mi drżały. Czterdziesty trzeci rok życia, drobne palce, krótkie paznokcie. Żadnych pierścionków. Nigdy.
Komórka milczała, ścięło mu się w końcu. SMS: Porozmawiamy, jak się ogarniesz. Ale jutro przyjedź.
Położyłam się na kanapie, nie rozkładając pościeli. Otuliłam się kocem, zwinęłam w kłębek. Deszcz bębnił w szybę. Kropelki ściekały i łączyły w stróżki. Patrzyłam na to aż oczy mnie rozbolały. Później zamknęłam je, ale sen nie przychodził. Wspomnienia kręciły się w głowie jak zacięty film.
Szesnasty rok życia. Listonosz przynosi list z Warszawy, z uniwersytetu. Zdałam konkurs, przyjęto mnie, hostel zapewnią. Skakałam po domu, ściskałam w rękach kopertę. Wpadłam do kuchni do mamy.
Mamo, dostałam się do Warszawy! Przyjęli mnie!
Obróciła się od garnka, patrzy, czyta powoli. Oddaje.
Nie.
Jak to nie?
Nie wyjeżdżasz nigdzie. Kto mi tu zostanie? Tata wiecznie w pracy, Tomkowi trzeba pomagać, egzaminy ma. Ty sobie pojedziesz, a ja mam zostać sama?
Ale to Warszawa, moje marzenie.
Marzenia sobie zostaw, jesteś dziewczyną. Tu ci dobrze. Wyjdziesz za mąż, dzieci urodzisz. Po co ci Warszawa?
Mamo…
Powiedziałam nie. I tacie też nie mów, on mnie zawsze poprze. Znam go.
Stałam pośrodku kuchni z listem. Mama wróciła do garnka. Poszłam do swojego pokoju, zamknęłam drzwi, położyłam się. Wieczorem spaliłam list nad zlewem. Patrzyłam, jak papier czernieje i się kręci. Popiół spuściłam wodą.
Następnego dnia mama powiedziała tacie przy kolacji:
Marysia zostaje. Idzie do ekonomika na księgową. Dobrze, dziewczynie i tutaj dobrze.
Tata spojrzał, ja skinęłam głową. Nie mówił nic. Zjadł, poszedł do telewizora.
Tomek zapytał wtedy:
Pomógłbyś mi z matmą? Jutro sprawdzian.
Pomogę powiedziałam.
Wstałam o północy po wodę; po ciemku przywaliłam w stołek, rozbiłam sobie nogę. Zatkałam usta, żeby nie krzyczeć. Stałam, przy ścianie, ból pulsował. Wypiłam wodę, wróciłam do pokoju. Rano stłuczona łydka, mama kazała jodem posmarować.
Otworzyłam oczy o świcie. Szaruga, niskie niebo. Opłukałam się zimną wodą, spojrzałam w odbicie. Twarz blada, worki pod oczami. Rozczesałam włosy, umalowałam się w pośpiechu, i poszłam do pracy.
Dzień dłużył się niemożliwie. Nina pokazywała zdjęcia wnuków w telefonie, kiwałam głową i się uśmiechałam. W przerwie przysiadłam na tej samej ławce w parku, wyciągnęłam telefon, przeglądałam albumy. Rodzinne zdjęcia. Tu najmłodszy Tomek w stroju do szkoły, tu z tatą na rybach. Ja gdzieś na boku, z tyłu, a bywa, iż nie ma mnie wcale. Tylko podpis: Marysia robiła zdjęcie.
Telefon zawibrował. Mama.
Nie odebrałam. Po chwili SMS: Córciu, notariusz czekał na nas. Nie przyszłyśmy. Tomek bardzo się zdenerwował. Przełożyli na pojutrze. Przyjedziesz?
Skasowałam. Schowałam telefon. Wróciłam do pracy.
Wieczorem wróciłam, zakładałam właśnie kapcie, słyszę jakieś głosy na klatce. Oglądam się, a tam Tomek z Agnieszką czerwony na twarzy, naburmuszony, ona za nim cicho, skulona.
No wreszcie, Maryś wzdycha Tomek. Godzinę czekamy!
Po co?
Pogadać musimy. Wpuścisz?
Wpuściłam. Przeszli do pokoju, rozsiadł się na kanapie jak u siebie. Agnieszka została przy wejściu.
Herbaty? rzuciłam.
Nie, po co się rozdrabniać. Przejdźmy do rzeczy macha ręką. Siadaj.
Siadam na stołku naprzeciw. Agnieszka cicho na brzegu fotela.
Maryś zaczyna, nachylając się po co robisz problem? Mama starsza, powinna mieć spokój. U Ciebie miejsca aż nadto, nie będziesz się nią przejmować.
Nie mówię, iż mi przeszkadza.
No widzisz. To podpiszesz, mieszkanie na Filipa, i wszyscy szczęśliwi.
To mieszkanie nie jest jego, Tomek.
A czyje? Twoje? Przecież tam nie mieszkasz!
Połowa moja. Tak w dokumentach.
No co z tego, rodzina to rodzina! U nas nie dzielimy na części!
Patrzyłam na niego czerwony, sapiący, grube łapy wymachuje. Czterdzieści lat, dorywczy pracownik w Budomaxie, raz jest, raz nie ma. Z mamą i Agnieszką mieszka, mama gotuje, Agnieszka pierze, wszystko pod nos.
Tomek, Ty teraz gdzie pracujesz? rzuciłam nagle.
Zaskoczony.
A co to ma do rzeczy?
Po prostu pytam. Pracujesz teraz normalnie?
Pracuję. Na budowie byłem wczoraj.
Ile zarabiasz?
Starcza. Nie interesuj się.
Opłacasz czynsz?
Mama płaci. Jej mieszkanie.
Połowę odkładam ja. Od piętnastu lat.
Tomek zamilkł. Agnieszka spojrzała na mnie przez sekundę i odwróciła wzrok.
No i co? wycedził Tak trzeba. Ty masz kasę, żyjesz sama. My mamy dziecko. To na wszystkim więcej kosztuje.
I dlatego przepisujecie na Filipa?
No a co? Wnuk! Babcia wnukowi przepisuje, to normalne.
Babcia swój udział może przepisać. Mój trzeba zapytać.
Ty jesteś niemożliwa! podskoczył Zawsze byłaś chciwa! Zazdrościłaś mi! Mama miała rację!
Co mówiła mama?
Że jesteś zimna, bez serca. Że nikogo nie żałujesz. Dlatego nikt z Tobą nie chce być!
Słowa zadźwięczały jak kamienie. Agnieszka skuliła się w fotelu. Siedziałam cicho, nie ruszałam się.
Wychodźcie rzuciłam cicho.
Co?
Wychodźcie z mojego mieszkania.
Wyrzucasz mnie?! Własnego brata?!
Wyjdźcie. Już.
Tomek otworzył usta, zamknął. Spojrzał na Agnieszkę. Ta zerwała się, wzięła kurtkę.
Tomek, idziemy wyszeptała.
A spadaj! wrzasnął do niej. Odwrócił się do mnie: Pożałujesz! Mama się dowie, jak mnie traktujesz. Zobaczy, kim jesteś!
Trzasnął drzwiami. Agnieszka uciekła za nim, wzroku nie podnosząc. Zostałam na stołku. Słuchałam niknących kroków. Wstałam, dolałam wody z kranu, wypiłam duszkiem. Ręce już nie drżały. Była tylko pustka. Taka zimna, ogromna.
Przypomniało mi się, jak Tomek przyprowadził do domu swoją pierwszą żonę, Ilonę. Głośna, zabawna, krzykliwa. Mama ją polubiła od razu.
Zamieszkajcie z nami, zachęcała przy kolacji. Tomkowi tak będzie lepiej, on lubi rodzinę.
Ilona się zgodziła po tygodniu. Zabrała moją małą sypialnię, mnie przesunęli na rozkładany tapczan w salonie. Tymczasowo, rzekomo. Przez trzy miesiące. Potem wynajęłam pokój na obrzeżach. I tak, płaciłam też połowę rachunków u mamy, bo prosiła.
Pomóż, Marysiu, z emerytury mało, Tomkowi przecież trzeba pomagać, ma rodzinę.
Nie protestowałam, co miesiąc przynosiłam gotówkę. Dla niej to było normalne.
Kiedy Ilona odeszła po roku, Tomek dzwonił z płaczem:
Maryś, przyjedź, nie daję rady.
Przyjeżdżałam, przesiedziałam z nim w kuchni, słuchałam, jaka z Ilony zołza. Czego to nie wymagała pracy, mieszkania osobno, normalnego życia.
Chciała, żebym wynajął osobne mieszkanie żalił się Tomek A po co, skoro mama gotuje, pierze, pomaga.
Siedziałam cicho, zrobiłam mu herbatę. Mama głaskała go po głowie, szeptała:
Nic się nie dzieje, synku. Znajdziesz lepszą. Taką, która będzie Cię rozumiała.
Dwa lata później przyprowadził Agnieszkę. Spokojna, nieśmiała typ, który mama lubi najbardziej.
Ta jest w porządku. Bez ceregieli. Tomka kocha.
Zamieszkali, Agnieszka urodziła Filipa, trzyma się z boku, niemal cichnie.
Rzadko ich odwiedzam. Na święta zaniosę prezenty, posiedzę godzinę przy stole, posłucham, jak mama i Tomek prześcigają się w opowieściach, a Agnieszka podaje talerze. Mama: jacy to chłopcy zdolni. Tomek: ma najnowszą pracę. Ja wychodzę, wymyślając wymówkę.
No i dobrze mówi mama. Nudno Ci z nami? Masz swoje życie.
Swoje życie. Mieszkanie na Słowackiego, praca w Cieplodomexie, wieczory przy serialach. Czasem kawa z Martą w Źródełku. Cała ja.
Przewracałam się do późna. Myślałam tylko o jednym: Zimna. Chciwa. Zazdrościłaś. Może i zazdrościłam, iż był ulubionym. Że jemu wybaczano wszystko, a mnie wymagano tylko bycia twardą.
Z samego rana dzwonek. W szlafroku otwieram mama, z siatką, która pachnie szarlotką.
Dzień dobry, córcia. Upiekłam Twoje ulubione ciasto.
Wpuściłam ją, postawiła torbę na stole, rozwinęła szarlotkę pachnącą cynamonem. Przecięła i podała mi kawałek.
Tomek poprosił, żebym upiekła. Ale Tobie też się należy mówi, krojąc. Siadaj, zjemy razem.
Zjadłam kawałek ciasta. Słodkie, kruche jak zawsze, pieczone z myślą o Tomku na święta. Mnie zostawały resztki, na drugi dzień.
Smakuje? zapytała.
Smakuje.
No i super. Nalała herbatę, usiadła naprzeciw. Słuchaj, córciu, czy musiałaś tak Tomkowi nagadać wczoraj? Wrócił zdenerwowany. Agnieszka mówi, iż go wyrzuciłaś.
Poprosiłam, żeby wyszli.
Po co?
Był nieuprzejmy.
Tomek? Przecież on jest kochany! Tylko się martwi. Mieszkanie dla Filipa jest ważne, rozumiesz?
Rozumiem.
Czyli podpiszesz?
Postawiłam filiżankę, patrzyłam na nią pewną siebie, spokojną, z rękami łagodnie na stole. Była przekonana o odpowiedzi. Jak zawsze.
Nie, mamo.
Co nie?
Nie podpiszę.
Zamarła. Filiżanka na pół drogi do ust.
Żartujesz?
Nie.
Ale czemu? Przecież jestem Twoją matką! Mam już swoje lata! Gdzie mam iść?
Nie jesteś stara, mamo. Masz sześćdziesiąt osiem lat. Jesteś zdrowa. Masz emeryturę. Dasz radę mieszkać sama.
Sama?! A jak to? Sama z Tomkiem, Agnieszką i dzieckiem?
To Twój wybór, mamo. Ty wybrałaś, żeby z nimi być. Ja nie.
Ale jesteśmy rodziną! Rodzina nie dzieli się na części!
A dlaczego wszystko trzeba dzielić? Twoje uczucie zawsze tylko jemu. Uwaga jemu. Mieszkanie, które w połowie moje znowu jemu.
Pobladła. Postawiła filiżankę nerwowo, herbata rozlała się po obrusie.
Odrzucasz mnie?
Nie. Tylko nie pozwalam rozporządzać tym, co moje, bez pytania.
To nie majątek! To dom! Rodzinny dom!
A ja nigdy w nim nie byłam naprawdę. Zawsze byłam obca.
Skąd to wzięłaś?!
Mamo pochylam się do niej, patrzę w oczy. Wiesz, ile razy powiedziałaś mi, iż mnie kochasz?
Cisza.
Ani razu. Przez czterdzieści trzy lata. Tomkowi codziennie. Słyszałam.
Ale przecież Ty wiesz, iż Cię kocham!
Nie wiem, mamo.
Wstała. Twarz jej drżała, wargi zaciśnięte.
Jesteś niewdzięczna. Karmiłam Cię, ubierałam, wychowałam. A Ty…
Tomka wychowywałaś. Mnie wytrzymywałaś.
Jak śmiesz!
Mówię prawdę. I Ty ją znasz. Tylko nie chcesz przyznać.
Chwyciła siatkę, ciasto zostawiła. Wyszła do drzwi, obejrzała się.
Pożałujesz, Marysiu. Kiedy zostaniesz sama. Zrozumiesz wtedy, iż rodzina to wszystko. A Ty ją straciłaś.
Zatrzasnęła drzwi. Posprzątałam po niej, wytarłam plamę po herbacie. Długo myłam jedną łyżkę pod zimną wodą. Potem poszłam leżeć na kanapie, patrząc w sufit, w rysę, jak dawniej.
Telefon ani razu nie zadzwonił. Czekałam na sygnał od mamy, od Tomka. Nic. Wieczorem tylko wiadomość od Marty: Dawno Cię nie widziałam. Wpadnij do Przytulnej, pogadamy.
Odpisałam: Zajdę jutro. Położyłam telefon na stole, wstałam do okna. Latarnie już się paliły, ludzie spieszyli się do domów. Każdy miał dokąd wrócić. U mnie czekała tylko cisza.
Przypomniałam sobie, jak kiedyś, jako dwudziestopięciolatka, przyprowadziłam chłopaka do domu. Spotkaliśmy się przez pracę był informatykiem. Po miesiącu zaprosiłam go na obiad do nas, poznać rodzinę.
Mama zastawiła stół, Tomek dołączył. Mama wypytywała chłopaka tylko z grzeczności, a potem cały wieczór gadka z Tomkiem o pracy, o planach. Tomek tyko się śmieje, mama chwali: Synuś zaradny.
Mój chłopak siedział cicho, jadł. Próbowałam go wciągnąć do rozmowy bez skutku. Wracając do domu, tylko powiedział: Twoja mama dziwna. A na pytanie czy mnie lubi, wzruszył ramionami. Już się nie odezwał więcej.
Potem już nie przyprowadzałam nikogo. Faceci pojawiali się i znikali, mówili, iż ze mną nie wiadomo, o co chodzi. Już się nie tłumaczyłam. Zostawałam sama. Przywykłam.
Rano poszłam do Przytulnej, Marta układała pieczywo.
Maryś! Myślałam, iż zaniemogłaś.
Tyle na głowie, wiesz.
Siadaj, spokojnie. Co się dzieje?
Wzruszyłam ramionami. Marta patrzy na mnie przenikliwie.
Znowu mama?
Mhm.
Westchnęła. Znała moją historię. Wielokrotnie wysłuchiwała po kawałku, bo raczej nie narzekam, ale czasem muszę się wygadać.
Powiedz mi, Ty musisz jej pomagać? opiera się o ladę.
Pewnie nie, ale czuję się winna.
To ona Cię tej winy nauczyła. Specjalnie. Żebyś zawsze była zobowiązana.
Nic nie odpowiedziałam. Marta ciągnęła:
Moja matka taka sama. Zabierała, wmawiała, iż jestem jej dłużna za wszystko. A z siebie nic. Wygodne, co?
Ale to matka
No i? Matka nie znaczy święta. Urodzenie dziecka to nie wyczyn. Wychować je z miłością i szacunkiem, to już coś. A szanowała Cię?
Pokręciłam głową.
No właśnie. To czemu niby coś jej winna?
Mówi ostro, ale wiem, iż ma rację. Ale uznać to to jakby przekreślić całe życie. Że rodzina święta, matka zawsze ma rację.
Nie wiem, Martuś. Po prostu jestem zmęczona.
Odpocznij. Powiedz jej nie. I żyj po swojemu.
Już to powiedziałam.
I co?
Obraziła się. Tomek mnie zjechał.
A czego byś chciała od niego? Całe życie za spódnicą mamy. Wygodne mieć Ciebie wygodną.
Przytuliła mnie, stałyśmy tak chwilę.
Będzie dobrze, Maryś. W końcu zrobiłaś, co trzeba.
Wyszłam od niej lżejsza. Przeszłam ulicą do domu, weszłam, zrobiłam herbatę, zjadłam kawałek szarlotki stojąc przy oknie. Była dobra i równocześnie taka samotna.
Wieczorem zadzwonił Tomek, grzecznym, prawie miękkim głosem.
Hej, Maryś.
Hej.
Słuchaj, poważnie, bez spin. Przepraszam za wczoraj. Trochę mi się wymknęło.
Dobra.
No to wiesz, mama mówi, nie chcesz podpisywać. Nic się nie stanie, podpisz darowiznę na Filipa od nas obojga i mamy i po sprawie. Ty przecież lubisz bratanka.
Tomek, nie podpiszę żadnych papierów.
Chwila ciszy. Potem głos twardszy.
Jak to?
Tak po prostu. Nie zgadzam się na przepisanie mieszkania.
Marysiu, wiesz, co robisz? Zabierasz dziecku dach nad głową!
Nic nie zabieram. On tam mieszka, dalej będzie.
Ale mieszkanie nie będzie jego!
Jest mamy i moje.
No i co? Jesteśmy rodziną!
Rodziną bylibyśmy, gdyby u nas było po równo. U nas Ty zawsze miałeś pierwszeństwo. Ja mam dość.
Ty masz dość? A ja? Pracuję, utrzymuję rodzinę!
Żyjesz za mamine i Agnieszki pieniądze. To Ty jesteś na gotowcu, nie ja.
Spadaj! wrzasnął i się rozłączył.
Położyłam telefon, poszłam zmyć twarz. Spojrzałam w lustro zmęczona, włosy przyklejone do czoła. Otarłam, poszłam do pokoju, zawinęłam się w koc, owinęłam ręce wokół kolan.
W nocy śniło mi się, iż znów jestem dzieckiem. Wszyscy patrzą na Tomka, mama głaszcze go po głowie, tata robi zdjęcie. Ja stoję w rogu, chciałabym podejść, ale nie mogę. Chcę krzyknąć nie mam głosu. Nikt na mnie nie patrzy.
Obudziłam się zlękniona, usiadłam na kanapie. Za oknem świtało. Zaparzyłam kawę, wpatrywałam się w ludzi na ulicy, samochody w korku, gołębie grzebiące w śmieciach.
Telefon Marta.
Maryś, jak się trzymasz?
W porządku.
Wiesz co, może pogadaj z psychologiem? Pomaga, serio.
A po co?
Po to, by sobie poukładać relacje z rodziną. Pomogło mi. Pomyśl.
Na razie nie czuję potrzeby.
No, jak wolisz. Ale pamiętaj, jestem.
Odstawiłam telefon. Resztę dnia przeżyłam mechanicznie praca, liczby, rozmowy. W parku, o przerwie, znowu na ławce kanapka tylko w ręce.
SMS z nieznanego numeru: Tu Agnieszka. Możemy pogadać?
Ze zdumieniem odpisałam: A o czym?
Odpowiedziała szybko: O Tomku i Twojej mamie. Potrzebuję rady.
Pomyślałam chwilę, potem: Dobrze. Przyjdź wieczorem ok. siódmej.
Dziękuję. Będę sama.
O siódmej dzwonek. Agnieszka bez Tomka, bez syna, blada, zmarznięta.
Cześć wyszeptała.
Cześć. Wejdź.
Usiadła na krańcu kanapy, ściskała dłonie.
Herbaty?
Poproszę.
Usiadłyśmy naprzeciw. Trzymała filiżankę oburącz, milczała. Czekałam.
Sama nie wiem, jak zacząć To wszystko takie trudne.
Opowiadaj, tyle ile możesz.
Tomek chce, żeby twoja mama podpisała wszystko na Filipa. Ale teraz się waha, bo Ty się przeciwstawiasz. Tomek jest zły. Bardzo. Krzyczy na mamę. Wyzywa ją od starych. Mówi, iż jeżeli nie podpisze, wyrzuci ją z mieszkania.
Milczałam.
Nie wiem, co robić. Filip słyszy te awantury. Płacze po nocach. Ja Boję się.
Czego się boisz?
Że Tomek mnie też wyrzuci. Mówi, iż jestem bezużyteczna, skoro nie pracuję. Chce mnie tylko przez dziecko.
A czemu nie pracujesz?
Nie pozwala. Twierdzi, iż żona powinna siedzieć z dzieckiem. Przykład mamy Tomka.
Jego mama przecież pracowała długo na PKP.
Zdziwiona spojrzała:
Naprawdę?
Naprawdę.
Cisza. W końcu: Podpiszesz mu to mieszkanie?
Nie.
Dlaczego?
Zastanowiłam się. Bo to nie tylko o mieszkanie chodzi. To symbol. O samą siebie.
Bo mam prawo odmówić. I to robię.
Rozumiem Cię. Na Twoim miejscu też bym odmówiła. Ale jestem słaba.
Nie jesteś słaba. Jesteś przestraszona. To co innego.
Spojrzała z zaskoczeniem.
Przestraszona?
Tak. Tomek Cię zastraszył. Uzależnił. Tak, żebyś nie odeszła.
Ale ja go kocham.
Miłość to nie jest strach. jeżeli się boisz, to nie jest miłość.
Cicho dokończyła herbatę. Wstała.
Pójdę już. Tomek nie wie, iż tu jestem. Byłaby afera.
Trzymaj się. Jesteś silniejsza, niż myślisz.
Dziękuję, iż wysłuchałaś.
Zostałam sama. Zmyłam naczynia, wycierałam stół bardzo powoli, rozmyślając nad rozmową. Agnieszka była ofiarą. Tak jak ja kiedyś. Tylko ja wyszłam z tego. Ona jeszcze nie. Jeszcze.
W nocy długo nie spałam. Myślałam o mamie czy już rozumie? Czy tylko się gniewa?
Odezwał się telefon. SMS od mamy: Córciu, źle mi. Tomek krzyczy na mnie. Przyjedź.
Zawahałam się z odpowiedzią. Napisałam: Mamo, nie mogę rozwiązywać Twoich problemów z Tomkiem. To Wasza sprawa.
Odpisała: Jesteś bez serca. Ja jestem Twoją matką.
Wyłączyłam telefon. Serce biło jak oszalałe.
Rano trzy nowe wiadomości od mamy ostatnia o drugiej w nocy: jeżeli nie podpiszę, Tomek mnie wyrzuci. Gdzie pójdę?
Nie odpisałam. Mechanicznie pracowałam cały dzień, ręce się trzęsły.
Wieczorem zadzwoniła Marta.
No i co tam?
Mama pisze, iż Tomek ją wyrzuca.
A Ty?
Nic. Nie odpisuję.
Dobrze. Dorosła, sama się dogada. Przecież nie umieszczasz matki w domu starców!
Mam stracha, Marta.
Czego?
Że robię źle. Że jestem zła córka.
Słuchaj, Ty jesteś ok. Oni są nienormalni. Zawsze chcieli, żebyś była do dyspozycji, bo tak im wygodnie. Ty się zbuntowałaś, nie wiedzą, jak mają reagować, więc grają na poczuciu winy.
Ale to matka
I co z tego? Matka, która ignoruje dziecko i je wypiera, nie jest święta, tylko człowiekiem. Nic nie musisz. Trzymaj się.
Poczułam ulgę. Przetrwałam kolejny dzień.
Tydzień minął. Cisza od mamy i od Tomka. Żyłam swoim rytmem – praca, seriale, książki, czasem kawa z Martą. Ale wewnętrzny niepokój nie puszczał.
W sobotę rano dzwonek. Otwieram mama, przemoczona, bez parasola, pod pachą papiery.
Mogę wejść? cicho pyta.
Wpuściłam ją, zdjęła płaszcz, drżała. Usiadła w kuchni, podałam jej ręcznik.
Nie podpiszę usłyszałam.
Milczałam.
Tomek mnie popchnął. Wczoraj. Powiedziałam, iż nie podpiszę na Filipa. Popchnął mnie na ścianę. Wysyczał, iż jestem stara głupia baba. Że nie mam dokąd pójść.
Patrzyłam na nią. Na twarz, na dłonie.
I przyszłaś do mnie?
Tak. Mogę tu zostać? Na chwilę. Dopóki nie znajdę pokoju.
Miałam w środku mętlik żal, gniew, litość. Zgodziłam się.
Możesz. Ale na krótko.
Pokiwała głową.
Dziękuję, córeczko.
Zaparzyłam herbatę. Ręce robiły co zwykle, ale w głowie pustka.
Przepraszam wyszeptała.
Za co?
Za wszystko. Za to, iż Cię nie kochałam jak Tomka. Za to, iż nie widziałam. Za to, iż wykorzystywałam.
Słowa padały cicho. Patrząc na nią zobaczyłam po raz pierwszy od lat nie wroga. Starą, zmęczoną kobietę.
Nie trzeba.
Trzeba. Byłam złą matką, przynajmniej dla Ciebie. Zrozumiałam to dopiero teraz.
Mama, przestań.
Nie. Tomek mnie popchnął zrozumiałam. On nie kocha mnie. Potrzebna jestem mu na wygodę. A kiedy odmówiłam wyrzucił mnie jak śmiecia.
Nie zrobiłaś z niego potwora, mamo. Dałaś mu wszystko. On się nauczył brać.
Co teraz?
Żyć dalej. Możesz zostać. Ale nie chcę być zapasowym portem. Rozumiesz?
Rozumiem.
Poszłam do pokoju. Leżałam, słuchałam jej krzątania w kuchni.
Wieczorem każda z nas zamknięta w swoim świecie. Osobno.
W nocy usłyszałam cichy płacz. Weszłam do kuchni. Siedziała przy stole, twarz w dłoniach.
Zatrzymałam się w drzwiach. Ona podniosła głowę.
Przepraszam, iż Cię obudziłam.
Nic się nie stało.
Podałam jej wodę.
Nie mogę spać.
Ja też.
Wybaczysz mi kiedyś?
Zastanowiłam się.
Nie wiem, mamo. Jeszcze nie teraz.
Kiwa głową.
Odpocznij. Jutro też dzień.
Poszła do przygotowanego pokoju. Ja siedziałam w kuchni. Za oknem nocne światła, ludzie już spali.
Przypomniał mi się tata trzydziestka, zawał, odszedł nagle. Mama zawsze Tomka tuliła, ja stałam z boku. Byłam zbyt silna, zbyt cicha.
Rano mama już siedziała przy stole. Cisza, kawa.
Co teraz zrobisz, Marysiu?
Co mam zrobić? Pracować, żyć.
A życie prywatne?
Zaśmiałam się.
Mamo, mam czterdzieści trzy lata. Jaka rodzina?
Nigdy nie jest za późno.
Dla mnie jest, przywykłam do samotności.
To moja wina.
Nie obwiniaj się już więcej. Przeszłości nie zmienisz. Idziemy do przodu.
Kolejne dni mijały. Mama mieszkała ze mną gotowała, sprzątała. Ani prosiłam, ani broniłam. Po prostu byłyśmy pod jednym dachem.
Wieczorem oznajmiła:
Znalazłam pokój na Warszawskiej, niedrogo. Wyprowadzam się za tydzień.
Skinęłam głową.
Dobrze.
Dziękuję, iż mnie przyjęłaś.
Nie masz za co.
Nienawidzisz mnie?
Namysł. Nie czułam nienawiści. Raczej pustkę.
Nie.
Co czujesz?
Nic. Nic nie czuję.
Mama opuściła głowę.
W nocy dzwonek do drzwi. Otwieram Tomek, pijany.
Gdzie matka?
Śpi.
Obudź. Chcę gadać.
Tomek, idź do domu. Jest noc.
Nie pójdę, dopóki nie pogadam.
Próbował wejść, zasłoniłam drzwi.
Odejdź, albo zadzwonię po policję.
Zaśmiał się.
Policję?! Na brata?
Podniósł rękę cofnęłam się odruchowo, ale nie uderzył. Wyszedł mama. Blada.
Tomek, co tu robisz?
Mamo, wracaj do domu. Czemu siedzisz u tej?
Nie wrócę.
Że co?!
Nie wrócę z Tobą.
Ja Twój syn!
Tak, ale mnie nie szanujesz. Jestem dla Ciebie wygodą. Mam dość.
Przesunęłam się między nimi.
Tomek, wyjdź. Już.
Popatrzył z nienawiścią. Splunął, odwrócił się i zniknął.
Mama osunęła się do ściany, zadrżała.
Objęłam ją pierwszy raz od lat. Przytuliła się, cichutko zapłakała. Gładziłam ją po plecach, nie umiałam powiedzieć żadnych słów pocieszenia.
Po jakimś czasie wstała, otarła oczy.
Przepraszam.
Za co?
Byłam złą matką.
Jesteś człowiekiem. Popełniałaś błędy. Wszyscy je popełniamy.
Spojrzała inaczej pierwszy raz widziałam respekt w jej oczach.
Ty jesteś silna, Marysiu.
Uśmiechnęła się smutno.
Ty też, mama.
Zebrała rzeczy do torby.
Wyprowadzę się dzisiaj. Nie chcę Cię więcej obciążać.
Tak szybko?
Tak. Muszę nauczyć się sama żyć.
Pod drzwiami:
Zadzwoń czasem powiedziałam.
Zadzwonię.
Kiedy?
Gdy będę potrzebować.
Zamknęła za sobą cicho drzwi. Ja zostałam. Samiutka. Ale po raz pierwszy nie czułam się winna. Czułam ulgę.
