Ja opowiadam to inaczej. Bo ta historia, którą znam, zaczyna się nie od sławy, tylko od zimnego korytarza szkoły baletowej w Warszawie, od zapachu kalafonii, kurzu z desek podłogi i od chłopca, który powiedział mi wtedy coś, czego nie zapomniałem do dziś.
Mam na imię Marcel. Przez prawie czterdzieści lat pracowałem jako akompaniator w jednej ze szkół baletowych w Polsce. Siadałem przy pianinie w sali numer cztery, tej z oknami wychodzącymi na podwórze starej kamienicy przy ulicy Moliera, i grałem do ćwiczeń przy drążku. Widziałem setki młodych ludzi, którzy przychodzili tu z nadzieją, iż ciało stanie się posłuszne, iż ból stanie się codziennością, iż pojawi się to coś, czego nie da się nazwać, ale po czym poznać tancerza z daleka.
To nie jest historia Vlastimila Harapesa. To historia chłopca, który nosił po nim imię i który przychodził zawsze dziesięć minut przed rozpoczęciem lekcji. Siadał na ławce pod tablicą ogłoszeń i przebierał buty powoli, jakby każdemu sznurowadłu chciał dać osobne pożegnanie. Miał za długie ręce, za chude nogi i napięty kark — trzymał go tak sztywno, iż przy ukłonach ramiona drżały mu jeszcze przez chwilę po tym, jak reszta ciała już się uspokoiła. Nikt nie zwracał na niego uwagi, dopóki nie zaczynał tańczyć. A wtedy w sali robiło się cicho nie dlatego, iż ktoś prosił o spokój, ale dlatego, iż nie dało się patrzeć gdzie indziej.
Pedagog, starsza pani po siedemdziesiątce, która uczyła jeszcze w przedwojennym stylu, stawiała go za przykład: patrzcie, co można zrobić z ciałem, jeżeli dusza się nie poddaje. Ja widziałem coś innego. Widziałem, jak po zajęciach siadał w kącie i wiązał buty na nowo, chociaż nie musiał, tylko po to, żeby zająć ręce jeszcze przez pięć minut. Widziałem, jak matka odbierała go spod drzwi i mówiła ściszonym głosem: „Tylko się nie przewróć, bo będzie wstyd”. On nigdy się nie przewracał. Przynajmniej nie przy ludziach.
Miał czternaście lat, kiedy pierwszy raz podszedł do pianina po lekcji, położył dłoń na pokrywie i powiedział: „Panie Marcelu, ja nie chcę być sławny. Ja chcę, żeby ktoś kiedyś powiedział, iż przeze mnie zobaczył coś, czego wcześniej nie widział”. Ja miałem wtedy trzydzieści sześć lat i paliłem klubowe, bo caro było za drogie. Zgasiłem papierosa w popielniczce ustawionej na parapecie i nic nie odpowiedziałem, bo nie wiedziałem, co się mówi szesnastolatkowi, który już wie coś, czego ja nie wiedziałem w jego wieku, a może i wtedy jeszcze nie wiedziałem.
Dni w szkole baletowej mają swoją powtarzalność. Rano — młodsze klasy, potem starsze, potem próby zespołu, wieczorem czasem indywidualne konsultacje. Ja przychodziłem zawsze o siódmej trzydzieści, stawiałem na pianinie kubek z herbatą, której nigdy nie zdążyłem wypić do końca, i otwierałem nuty na stronie, na której skończyliśmy poprzednim razem. Herbata stygła, nuty się wystrzępiały, a kolejne roczniki przechodziły przez tę samą drogę: od strachu przez zmęczenie do czegoś na kształt wolności.
Tamtego chłopaka nie widziałem przez dwa lata. Zniknął, jak znikają najlepsi: bez zapowiedzi, bez pożegnania. Ktoś z klasy mówił, iż wyjechał do rodziny do Moskwy, ktoś inny — iż wrócił z kontuzją kolana, która miała zakończyć wszystko, zanim się zaczęło. Nie sprawdzałem. Uznałem, iż to nie moja sprawa. Miał wtedy osiemnaście lat, ja czterdzieści.
Wrócił w grudniu, tuż przed świętami. Wszedł do sali numer cztery kwadrans po dwudziestej, kiedy zamiatałem już podłogę, i usiadł w tym samym miejscu pod tablicą ogłoszeń. Miał na sobie za duży płaszcz, a pod spodem sweter, który pamiętałem z dawnych lat, w kolorze spłowiałego granatu. Buty trzymał w reklamówce z warzywniaka, nie w torbie. Powiedział: „Panie Marcelu, nie mam już nic. Ani szkoły, ani kolana, ani matki, bo matka umarła w listopadzie, miała rok po sześćdziesiątce. Zostało mi tylko to, co pan we mnie widział”.
Nie wiedziałem, co we mnie widział, bo ja w tym chłopaku widziałem coś, czego nie umiałem nazwać. Ale zagrałem. Zagrałem walca, potem mazurka, potem coś, co przyszło samo, bez nut, bo ręce pamiętały. A on tańczył na kolanie, które nie powinno tego wytrzymać, w skarpetkach, bo nie zdążył zasznurować butów. Nie było w tym nic z popisu. Kiedy skończył, stał na środku sali i łapał powietrze, jedną ręką trzymając się framugi. Nie klaskałem. Powiedziałem tylko: „Zostań do rana, to otworzę okno, żeby ci się lepiej oddychało”. I otworzyłem, chociaż na dworze był mróz, a kaloryfery i tak ledwo grzały.
Rano, kiedy wróciłem, żeby zamknąć salę, już go nie było. Na tablicy ogłoszeń, tam gdzie wisiały plany zajęć, znalazłem przymocowaną pinezką kartkę z jednym zdaniem, tym samym, które usłyszałem od niego cztery lata wcześniej. Zabrałem ją. Do dziś trzymam w portfelu, razem z dowodem osobistym i zdjęciem matki, którego nie mam komu pokazać.
W 1989 roku przestałem grać w szkole. Przeszedłem na emeryturę — dostawałem wtedy niecałe sto dwadzieścia tysięcy złotych starych, zanim przyszła denominacja — i wyprowadziłem się na wieś pod Garwolin, tam gdzie latem śmierdzi kiszoną kapustą od sąsiada, a zimą słychać, jak zamarza woda w studni. Fortepianu nie zabrałem, bo nie było miejsca. Po mnie przy akompaniamencie został ktoś inny, młody chłopak po konserwatorium, który grał za głośno, ale podobno go lubili.
Chłopaka z sali numer cztery nie widziałem już nigdy. Słyszałem tylko, iż gdzieś tańczył, gdzieś uczył, iż jego nazwisko pojawiało się czasem w gazecie, którą sąsiad przynosił mi razem z chlebem, bo ja do sklepu jeździłem tylko raz w tygodniu.
W zeszłym roku, w aptece w Garwolinie, czekając w kolejce po receptę, zobaczyłem w telewizorze zawieszonym pod sufitem fragment jakiejś gali. Napis na dole ekranu mówił o osiemdziesiątych urodzinach pewnego tancerza z Pragi. Twarz na ekranie była stara, cudza, obwieszona latami, których nie znałem. Kobieta przede mną w kolejce zapytała, czy dobrze się czuję, bo stałem tak z receptą w ręku, nie ruszając się do lady.
Powiedziałem, iż tak, iż tylko szukam czegoś w portfelu. Znalazłem kartkę między dowodem a starą fotografią. Papier pożółkł, pinezka zostawiła w rogu małą dziurkę, atrament miejscami się rozmazał. Przeczytałem to zdanie jeszcze raz, po cichu, ruchem warg, i schowałem kartkę z powrotem, tam gdzie leżała od trzydziestu lat.
