Nie waż się ruszać rzeczy mojej mamy, rzucił Paweł z takim chłodem w głosie, iż Marta aż przystanęła w pół ruchu.
Przecież to stare ubrania twojej mamy. Po co je zebrałeś? zapytała, tonem typowym dla kogoś, kto właśnie wygrywa walkę o swoje terytorium.
Wyrzucę to. Zajmują pół szafy! Potrzebuję miejsca na kołdry i dodatkowe poduszki, a u nas w domu sajgon taki, iż tylko brakuje, żeby kury weszły.
Marta ze stoicką miną wyciągała z wieszaków skromne sweterki, spódnice i sukienki zmarłej teściowej, Heleny Nowak. Pani Helena przez całe życie wieszała rzeczy równiutko na wieszakach, dbała, żeby wszystko było czyściutkie i pachnące. Tego też nauczyła Pawła, ale Marcie w szafie panował zawsze artystyczny chaos: co rano nurkowała w głąb półek, wyciągała jakąś bluzkę i narzekała, iż nie ma się w co ubrać, po czym walczyła z żelazkiem i parownicą, próbując uratować zasztywniałe od zagnieceń ciuchy. Wyglądały potem tak, jakby przegryzł je bernardyn.
Minęły zaledwie trzy tygodnie od pogrzebu. Helena Nowak chorowała ciężko rak, czwarty stopień, prognozy lekarzy, wiadomo jakie. Paweł zabrał mamę do siebie, żeby w miarę możliwości zapewnić jej spokój. Odeszła w miesiąc. Teraz, wracając po pracy, zobaczył jej ubrania rzucone jak szmaty pośrodku korytarza i oniemiał z przejęcia. Serio, tak? Takie podejście do jego mamy? Wyrzucić i po sprawie?
Czemu patrzysz na mnie jak Lenin na kapitalistę? rzuciła Marta, cofając się o krok.
Nie dotykaj tych rzeczy, wysyczał Paweł przez zaciśnięte zęby. Czuł, jak krew pulsuje mu w skroniach i traci czucie w palcach.
Po co ci ten złom? warknęła Marta. Chcesz tu muzeum po niej zrobić? Nie ma jej już, pogódź się z tym! Lepiej byś o nią dbał, jak żyła! Może wtedy wiedziałbyś, jak bardzo cierpiała!
Paweł zadrżał, jakby ktoś go policzkował publicznie.
Idź stąd, zanim powiem coś, czego później pożałuję wykrztusił głosem, który zaczynał się łamać.
Marta prychnęła:
Proszę bardzo. Wiesz, z tobą wszystko musi być inaczej
Dla Marty dziwny był każdy, kto miał własne zdanie inne niż jej. Paweł, nie zdejmując choćby butów, podszedł do szafy w przedpokoju, otworzył górne drzwiczki pod sufitem i wspiął się na krzesło, żeby sięgnąć po jedną z charakterystycznych bazarowych toreb w kratkę. Mieli ich chyba z siedem po przeprowadzce wszystko było w nich przewożone. Paweł starannie, po kolei, układał rzeczy Heleny w torbie, każdą z osobna i każdą składał w zgrabny prostokąt. Na samą górę trafiła jej kurtka i worek z butami.
W korytarzu kłębił się ich trzyletni synek Jasiek, który dzielnie pomagał tacie, wrzucając mu choćby swojego zielonego traktorka na dno torby. Paweł poszperał jeszcze w szufladzie i schował jakiś klucz do kieszeni spodni.
Tata, a gdzie idziesz?
Paweł uśmiechnął się smutno, stając w progu.
Niedługo wrócę, synku. Leć do mamy.
Czekaj! Marta pojawiła się w drzwiach salonu. Wyjeżdżasz? O tej porze? A obiad?
Dziękuję, już się najadłem twoim podejściem do mojej mamy rzucił.
Nie wygłupiaj się, przecież nic się nie stało. Rozbieraj się, słyszysz? Gdzie ty się wybierasz wieczorem?
Paweł nie słuchając, wyszedł z torbą. Wsiadł w swojej zdezelowanej Skodzie, wyjechał z podwórka na ulicę i ruszył w stronę obwodnicy Warszawy. Sunął w strugach świateł, odcinając się od rzeczywistości: wszystko inne projekty w pracy, plany na wakacje w Bieszczadach, memy z portalu Demotywatory, które podziwiał ukradkiem, odpłynęło gdzieś w odmęty. W jego myślach powoli przesuwała się jedna, uporczywa myśl. Wszystko inne wydawało się nagle czarne i zwęglone w płomieniu tej sprawiedliwości. Z całego życia zostało tylko to, co naprawdę ważne dzieci, żona i mama. Obwiniał się o jej śmierć przecież mógł częściej dzwonić, wpadać, pytać co u niej, ale śpieszył się, zajęty wiecznie czymś ważnym.
Po przejechaniu pierwszych kilkudziesięciu kilometrów zatrzymał się przy barze, zjadł zapiekankę i przez kolejne trzy godziny jechał bez przerwy. Zatrzymał się tylko raz, zauważając krwisty zachód słońca: czerwień pękała przez ciemne niebo, jakby słońce nie chciało dać się wciągnąć za horyzont. Już po zmroku znalazł się w rodzinnym miasteczku na Mazowszu, błąkał uliczkami, aż w końcu zaparkował przed starym domem mamy. Dom, gdzie przeżył dzieciństwo i młodość.
W ciemnościach nic nie było widać. Paweł szarpnął zamkiem furtki, oświetlał sobie komórką. Pięć nieodebranych od Marty. Dziś nie miał zamiaru z nikim rozmawiać. Telefon został na trybie cichym i tyle. Pachniała przekwitająca czeremcha, przyciągając ćmy, białe kwiaty majaczyły w nocnych ciemnościach. W szybach domu odbijało się matowe niebo. Paweł odnalazł klucz i zapalił światło w przedsionku słaba żarówka wisi tu pewnie od wieków.
Przy progu stały kapcie mamy te, w których chodziła po podwórku. Za drugimi drzwiami, już do wnętrza domu, jej domowe pantofle, niebieskie, stare, z dwiema czerwonymi pszczółkami na noskach. Paweł kupił je jej jakieś osiem lat temu. Stał chwilę, patrząc na nie, potem potrząsnął głową, wsadził klucz do drzwi.
Cześć, mamo, czekałaś na mnie?
Nie. W tym domu już nikt nie czekał.
Wszystko pachniało tu starą PRL-owską szafą i wilgocią jak piwnica. Dom zawsze gwałtownie łapał wilgoć, trzeba było regularnie palić w piecu, żeby nie zarosło grzybem. Na komodzie grzebień i kilka bezpretensjonalnych kosmetyków, obok na wieszaku przezroczysta torba ze strategicznym makaronem najtańszym z Biedronki. W salonie tylko kanapa wyglądała jak nowa Paweł kupił ją razem z telewizorem, kiedy przyjeżdżał do mamy. Drzwiczki lodówki na oścież pogłębiały obraz opuszczenia. Pokój mamy łóżko, stosy poduszek, na nich biała kapka Paweł usiadł na skraju.
Kiedyś spał tutaj z bratem, rodzice zajmowali drugi pokój. Przy ścianie stało wtedy drugie łóżko, biurko pod oknem. Teraz zamiast biurka stała maszyna do szycia, bo mama kochała szyć i haftować. Drugie łóżko wyparła szafa, do której mama włożyła wszystkie swoje rzeczy.
Paweł siedział w ciszy i gapił się na szafę, jakby widział ducha. Jego twarz zastygła. Oparł głowę o dłonie, zgiął się wpół i wtulił w kolana. Ramiona mu się trzęsły. Położył się na narzucie i rozpłakał.
Płakał, bo nie zdążył powiedzieć nic, kiedy ścisnęła mu dłoń przed odejściem. Siedział przy niej niemy, kamienny, widział, jak jej życie gaśnie. Tysiące ważnych słów dusiło mu się w gardle. Mama wyszeptała: Nie patrz tak Byłam szczęśliwa z wami, a on chciał podziękować za dzieciństwo bez trosk, za cień i ciepły dom, za zaufanie, za to, iż zawsze miał gdzie wracać. Powiedzieć po prostu dziękuję Ale wyrazy wydawały się żałosne i przestarzałe, jak z innej epoki. W naszych czasach lepiej umiemy przeklinać niż wzruszać.
Paweł zgasił światło we wszystkich pokojach, zasnął ubrany, próbując nie pognieść starannie pościelonego łóżka. Przykrył się znalezionym na krześle wełnianym kocem i odpłynął. Nie sądził, iż się wyśpi. Obudził się o siódmej, jak zawsze. Ot, organizm.
Wyszedł do auta po torbę. Za płotem berze w jasnozielonych liściach wyglądały jak gromadka druhen wczesnej wiosny. Słońce rozlewało się po ich koronach, próbując ogrzać całą okolicę. Paweł przeciągnął się, rozprostował kości i wrócił do domu, niosąc torbę do szafy mamy.
Wyciągał rzeczy po kolei i układał na półkach. Buty ustawił pod spodem. Na koniec stanął krok od szafy. Przed oczami pojawiła mu się mama, ubrana w te ulubione rzeczy. Uśmiechała się tym swoim ciepłym, macierzyńskim uśmiechem, który mówił więcej niż słowa. Paweł objął wieszaki, wciągnął znajomy zapach Stał tak jeszcze długo, nie wiedział, co dalej z tym zrobić. W końcu wrócił do współczesności i zadzwonił do szefa.
Dzień dobry, panie Biernacki. Dziś nie przyjdę do pracy. Sprawa rodzinna, poważna. Poradzicie sobie? Dziękuję.
Marcie napisał tylko: Przepraszam, iż krzyczałem. Będę wieczorem. Buziak.
W ogrodzie pod domem kwitły narcyzy, tulipany dopiero rozchylały płatki. Paweł zebrał jednych i drugich i jeszcze zerwał trochę konwalii spod agrestu. Wyszedł z trzema małymi bukietami na cmentarzu miał kogo odwiedzić. Idąc obok sklepu, przypomniał sobie, iż nic dziś jeszcze nie jadł. Wszedł po mleko i bułkę, dołożył czekoladkę.
O, Pawełek! Co, znowu tutaj? zagadnęła sprzedawczyni, pani Irka.
Z mamą przyjechałem odburknął, uciekając wzrokiem.
Rozumiem. A nie chcesz świeżej bryndzy? Zamówiłam od górala, twoja mama zawsze u mnie brała.
Spojrzał na nią. Zgrywa się? Nie, po prostu taka jest, prosta kobieta.
W sumie, daj. A co u pani, pani Irko? Wszystko w porządku?
Ech machnęła ręką. Z Heleną się kumplowały. Lepiej nie pytaj. Mój Serwus kompletnie schodzi na psy, tylko pije.
Paweł zjadł śniadanie na cmentarzu, przy grobach. Położył przed każdym: narcyzy, konwalie, tulipany. Brat, ojciec i mama. Brat pierwszy zginął, zlecając z dachu, jak zmieniał dachówki. Jemu się młodość skończyła w dwadzieścia lat. Potem, pięć lat temu, zmarł ojciec. Teraz i mama. Paweł rozdzielił im po kawałku czekolady, a mamie dołożył jeszcze bryndzy. Uśmiechali się do niego z fotografii na nagrobkach. Paweł w myślach z nimi rozmawiał.
Przypominał sobie głupotki, które robili z bratem. Wspominał, jak o świcie chodzili z tatą łowić leszcze. Tata rzucał wędkę jak prawdziwy kowboj, a mama? Gdy krzyknęła przez wieś: Paaawłuuuuu, obiad!, to słychać było w promieniu trzech kilometrów. Jakże go to kiedyś zawstydzało Teraz oddałby wszystko, by ją usłyszeć.
Paweł pogładził krzyżyk na świeżej mogile mamy. Ziemia była jeszcze czarna i nierówna.
Mamuś, przepraszam Nie dbałem o ciebie. My niby dorośli, a bez ciebie tak pusto. Chcę wam wszystkim dziś powiedzieć: byliście najlepsi. Dziękuję Jak wy to robiliście? Bo my z Martą, wiesz kiepsko nam idzie, ciągle każdy swoje. Ja, mnie, moje Dzięki za wszystko. I tobie, bracie.
Czas było wracać. Paweł ruszył wiejską dróżką, nawijając źdźbła trawy na palec i żując bezmyślnie. Zaraz przy pierwszej chałupie spotkał Serwusa, syna pani Irki. Był już nieźle wstawiony, wyglądał nieciekawie.
O, Paweł! Znowu w rodzinnych stronach? bełkotał Serwus.
Tak Byłem u swoich. Widzę, iż i ty świętujesz?
No pewka, świętuję!
I co niby za święto?
Serwus wyjął z kieszeni rozdarty kalendarz, przeleciał palcem po datach:
Światowy Dzień Żółwia! oznajmił dumnie, jakby wyjawił mu sens życia.
No jasne parsknął Paweł. Tylko pamiętaj, żeby mamy szanować. One nie są wieczne, pamiętaj o tym.
I poszedł dalej, zostawiając Serwusa z miną zbitego psa. Chwilę później dobiegło go jeszcze:
Dobra, Paweł Trzymaj się!
No, na razie rzucił Paweł, ani razu nie oglądając się za siebie.
