W tym artykule znajdziesz:
Kiedy i gdzie całkowity mrok spowije Polskę.
Czym był supernów i jak zbiegł się z nocą spadających gwiazd.
5 nadchodzących zaćmień Słońca na świecie.
5 najbliższych zaćmień częściowych widocznych z terenu naszego kraju.
Dlaczego Hiszpania stała się stolicą światowej astroturystyki.
Najważniejsze pytania i odpowiedzi.
Następne całkowite zaćmienie Słońca w Polsce? Dopiero 7 października 2135 roku
Choć zaćmienia Słońca zdarzają się na Ziemi regularnie, całkowite przysłonięcie tarczy w konkretnym punkcie geograficznym należy do astronomicznych rzadkości. Pas całkowitego cienia ma zwykle zaledwie od kilkudziesięciu do dwustu kilometrów szerokości, a ruch orbitalny Ziemi i Księżyca sprawia, iż trafia on w to samo miejsce średnio raz na 300–400 lat.
Ostatnie całkowite zaćmienie Słońca widoczne z terenu dzisiejszej Polski miało miejsce w 1954 roku (obejmowało wąski skrawek Suwalszczyzny), a wcześniej w 1887 roku. Kolejne wydarzenie tej rangi nastąpi nad Wisłą dokładnie 7 października 2135 roku. Pas całkowitego cienia przejdzie wówczas z południowego zachodu na północny wschód kraju, spowijając w pełnym mroku m.in. Dolny Śląsk, Mazowsze oraz Mazury.
fot. IG @timesofindia
Supernów i noc Perseidów: Dlaczego zaćmienie z 12 sierpnia było tak wyjątkowe?
Ostatnie sierpniowe zaćmienie zapisało się w historii ze względu na rzadki zbieg okoliczności. Wyjątkowość tej daty wynikała z nałożenia się na siebie trzech osobnych zjawisk astronomicznych.
Zaćmienie Słońca z definicji zachodzi zawsze w fazie nowiu. Tym razem jednak faza ta zbiegła się z przejściem Księżyca przez tzw. perygeum – punkt orbity znajdujący się najbliżej Ziemi. Zjawisko to nazywane jest supernowiem. Z racji mniejszej odległości tarcza Słońca i Księżyca na niebie miały idealnie zbliżoną średnicę kątową, co umożliwiło spektakularne, głębokie zakrycie.
Dodatkowo 12 sierpnia przypadł dokładnie na doroczne apogeum roju Perseidów, czyli najbardziej znanego deszczu „spadających gwiazd”. Ponieważ faza nowiu zagwarantowała brak światła odbijanego przez Księżyc, tuż po zachodzie Słońca i zakończeniu zaćmienia obserwatorzy zyskali idealnie ciemne niebo do śledzenia meteorów przecinających atmosferę.
Najbliższe zaćmienia Słońca: 5 kolejnych dat w kosmicznym kalendarzu
Dla tych, którzy po sierpniowym widowisku czują niedosyt, astronomia ma dobre wieści. Oto pięć kolejnych dat, kiedy Ziemia ponownie znajdzie się w cieniu Księżyca:
6 lutego 2027 r. (Obrączkowe zaćmienie Słońca) – Księżyc znajdzie się w większej odległości od Ziemi, tworząc na niebie świecący „pierścień ognia”. Zjawisko zobaczą mieszkańcy Ameryki Południowej (Chile, Argentyna) oraz południowej i zachodniej Afryki.
2 sierpnia 2027 r. (Całkowite zaćmienie Słońca) – Wyjątkowe zjawisko, w którym maksimum fazy całkowitej wyniesie aż 6 minut i 23 sekundy (m.in. w okolicach egipskiego Luksoru). Pas całkowitości przejdzie przez południową Hiszpanię, Afrykę Północną i Półwysep Arabski.
26 stycznia 2028 r. (Obrączkowe zaćmienie Słońca) – Kolejny pokaz „pierścienia ognia”. Pas obrączkowości przejdzie przez Amerykę Południową (Ekwador, Peru, skraj Kolumbii, Brazylia, Surinam, Gujana Francuska), Ocean Atlantycki oraz Półwysep Iberyjski (Portugalia i Hiszpania).
22 lipca 2028 r. (Całkowite zaćmienie Słońca) – Zjawisko zdominuje południową półkulę. Pas całkowitości przetnie niemal całą Australię (przechodząc m.in. bezpośrednio nad Sydney) oraz Nową Zelandię.
1 czerwca 2030 r. (Obrączkowe zaćmienie Słońca) – Zjawisko ponownie zawita w rejony Europy. Pierścień ognia będzie widoczny m.in. w Algierii, Grecji, Turcji i Rosji.
Pexels
Najbliższe zaćmienia Słońca widoczne z terytorium Polski
Choć na całkowite przysłonięcie Słońca na polskich ziemiach przyjdzie nam jeszcze poczekać, rodzimi miłośnicy astronomii nie będą narzekać na nudę. Oto dokładna chronologia najbliższych zaćmień częściowych widocznych z terenu naszego kraju:
2 sierpnia 2027 r. (Zaćmienie częściowe): Widoczne w całej Polsce w godzinach przedpołudniowych. Zaciemnienie powierzchni tarczy wyniesie od ok. 25% na północy (np. 25,5% w Gdańsku), przez ok. 30% w centrum (30,3% w Warszawie), do aż 38% na południu kraju (Kraków).
12 czerwca 2029 r. (Zaćmienie częściowe): Niewielkie zaćmienie częściowe widoczne tuż o wschodzie Słońca. Zaciemnienie tarczy wyniesie od ok. 5% w Warszawie do ponad 8% na północnym zachodzie (np. 8,4% w Szczecinie i 7,4% w Gdańsku).
1 czerwca 2030 r. (Głębokie zaćmienie częściowe): Bardzo spektakularne zjawisko. W Polsce tarcza słoneczna zostanie zasłonięta w znacznej części – od ok. 50% na północnym zachodzie do ponad 65% w rejonach południowo-wschodnich (np. na Podkarpaciu).
20 marca 2034 r. (Zaćmienie częściowe): Kameralne zaćmienie częściowe widoczne w godzinach południowych, odznaczające się niewielkim ubytkiem tarczy, zauważalnym głównie w południowych dzielnicach Polski.
21 sierpnia 2036 r. (Zaćmienie częściowe): Dobre warunki do obserwacji w godzinach popołudniowych, z wyraźnym przysłonięciem tarczy słonecznej sięgającym około połowy jej średnicy w większości województw.
fot. IG @astrospace.it
Iberyjskie Trio: Astronomiczny fenomen w Hiszpanii
Półwysep Iberyjski doświadcza w tej chwili zjawiska, które w statystyce geograficznej zdarza się niezwykle rzadko. Według danych Hiszpańskiego Państwowego Instytutu Geograficznego (IGN), lata 2026–2028 przynoszą tam tzw. „Iberyjskie Trio” (hiszp. tríada de eclipses ibéricos).
To seria trzech centralnych zaćmień Słońca rok po roku na tym samym obszarze: całkowitego z 12 sierpnia 2026 r., kolejnego całkowitego z 2 sierpnia 2027 r. oraz obrączkowego z 26 stycznia 2028 r. Z tego powodu Hiszpania stała się głównym centrum światowej astroturystyki na najbliższe sezony.
fot. IG @jonnajintonsweden
Najważniejsze pytania (FAQ)
Czym różni się zaćmienie całkowite od obrączkowego?
Podczas zaćmienia całkowitego Księżyc całkowicie zasłania tarczę Słońca, odsłaniając jego koroną. W zaćmieniu obrączkowym Księżyc znajduje się dalej od Ziemi, przez co jego tarcza na niebie jest optycznie mniejsza od słonecznej, pozostawiając wokół ciemnego brzegu świecący „pierścień ognia”.
Jak bezpiecznie obserwować zaćmienie częściowe?
Bezpośrednie patrzanie na Słońce bez odpowiedniej ochrony grozi trwałym uszkodzeniem wzroku. Należy stosować wyłącznie filtry ze specjalnej folii Baadera (ND5) lub okularów z certyfikowanym filtrem ISO 12312-2. Zwykłe okulary przeciwsłoneczne nie zapewniają żadnej ochrony.
Za ile lat na Ziemi przestaną występować całkowite zaćmienia Słońca?
Księżyc powoli oddala się od Ziemi w tempie około 3,8 cm rocznie. Za około 600 milionów lat znajdzie się na tyle daleko, iż jego tarcza na niebie nigdy nie zasłoni w całości Słońca, a całkowite zaćmienia przejdą do historii.
