W dzień syna, siedemnaście lat temu, Bogumiła Sowińska powiedziała mu prosto: nie wybieraj żony po tym, jak się uśmiecha do gości. Wybierz po tym, jak traktuje służącą, kiedy myśli, iż nikt nie patrzy. Robert Sowiński, właściciel sieci hurtowni budowlanych spod Poznania, zapamiętał te słowa na całe życie — tyle iż wtedy jeszcze nie wiedział, iż kiedyś przyjdzie mu je zastosować wobec własnej matki.
Samolot z Frankfurtu wylądował na Ławicy dwie godziny wcześniej, niż planowano. Robert mógł zadzwonić po kierowcę, mógł uprzedzić żonę SMS-em. Zamiast tego wsiadł do swojego audi na parkingu i pojechał sam, bez telefonu w ręku, bo od tygodnia coś go gniotło w środku — matka w ostatnich rozmowach telefonicznych odpowiadała krótko, jakby czytała z kartki.
Bogumiła miała siedemdziesiąt trzy lata. Po udarze zeszłej wiosny straciła sprawność w lewej nodze, chodziła o lasce, męczyła się przy najprostszych czynnościach. Robert zapłacił za rehabilitację, za prywatną pielęgniarkę na trzy dni w tygodniu, za wszystko, co się dało kupić za pieniądze. Resztę — obecność, ciepło — miała dać żona, Karolina. Ta sama, która przez telefon zawsze mówiła to samo:
— Śpij spokojnie. Mama jest pod dobrą opieką.
Dom stał na obrzeżach Puszczykowa, drewniany taras, sad z jabłoniami po drugiej stronie płotu sąsiadów. Kiedy Robert wjechał na podjazd, zgasił silnik dwadzieścia metrów od bramy i resztę drogi przeszedł pieszo — nie z ostrożności, tylko dlatego, iż w powietrzu wisiało coś, czego nie umiał nazwać. Nie leciało radio w kuchni, nie szczekał sąsiedzki owczarek za płotem, nic się nie smażyło, choć o tej porze zawsze coś się działo.
Zamiast tego usłyszał krzyk.
— Szybciej! I nie waż mi się tu dyskutować!
Głos Karoliny, ostry, jak wtedy, kiedy krzyczała na dostawcę mebli, który przywiózł zły kolor kanapy. Robert stanął przy żywopłocie z tui, którego sam kiedyś sadził z ojcem, i zajrzał między gałęzie.
Na kamiennych płytach przy starej budzie po psie — psa nie mieli od trzech lat, odkąd umarł labrador Max — siedziała jego matka. We wdeptanym w ziemię swetrze, który Robert pamiętał z czasów, gdy jeszcze żył ojciec. Włosy miała rozczochrane, przyklejone do czoła potem. W dłoniach trzymała metalową michę, tę samą, z której kiedyś jadł Max, z resztkami jakiejś papki. Palce jej drżały, kiedy podnosiła łyżkę do ust, a każdy kęs brała powoli, jak ktoś, kto boi się, iż go za to skarcą.
Karolina stała nad nią w białej sukience — tej samej, w której trzy tygodnie temu witała Roberta z lotniska, uśmiechnięta, pachnąca perfumami za sto dwadzieścia złotych za flakon, które Robert sam jej kupił na urodziny.
— Toleruję cię w tym domu wyłącznie przez syna — powiedziała Karolina, patrząc na teściową z góry. — Ale zrobię wszystko, żebyś sama się stąd wyniosła. Twoje miejsce jest tu, przy budzie, nie w salonie.
Bogumiła nie odpowiedziała. Pochyliła się nad michą i dalej jadła, łyżka po łyżce, jakby to było jedyne, co wolno jej było robić bez pytania o pozwolenie.
— I pamiętaj — dodała Karolina. — Jak Robert zadzwoni, powiesz mu, iż wszystko gra. Bo jak nie, to wylecisz za bramę, zanim się obejrzysz.
Starsza kobieta przytaknęła ledwie ruchem podbródka. Nic więcej.
Robert stał za żywopłotem chyba z dziesięć sekund, może piętnaście — tyle, ile trzeba, żeby siedemnaście lat małżeństwa rozpadło się bezgłośnie, jak szklanka upuszczona na dywan, która nie tłucze się od razu, tylko rozłazi po nitkach pęknięć. Kobieta, którą kochał, której ufał na tyle, żeby zostawić jej matkę na trzy miesiące, karmiła tę matkę z psiej miski i groziła jej wyrzuceniem z domu, który Robert wybudował własnymi rękami — a adekwatnie wybudowała go firma budowlana jego dziadka, ale to Robert spłacał kredyt przez dziesięć lat.
Wyszedł zza tui bez pośpiechu.
Karolina zobaczyła go pierwsza. Twarz jej się zmieniła w ułamku sekundy — z lodowatej pewności siebie w coś rozpaczliwie miękkiego.
— Robert… wróciłeś już? To nie jest to, co myślisz…
Nie podniósł głosu. Nie zrobił żadnej sceny. Podszedł do matki, kucnął przy niej na zimnych płytach, wziął od niej michę z rąk i odstawił ją na trawę. Zdjął marynarkę i okrył nią ramiona Bogumiły.
— Mamo. Wstajesz. Idziemy do domu.
Dopiero wtedy odezwał się do żony — równym, cichym tonem, co przestraszyło Karolinę bardziej niż jakikolwiek wybuch.
— Ile to już trwa?
— Robert, ja tylko… ona czasem się mazała jedzeniem, nie chciałam, żeby brudziła dywan w salonie, to było tylko raz…
— Ile razy, Karolino.
Karolina nie odpowiedziała, bo nie umiała skłamać liczby, kiedy wiedziała, iż on i tak pójdzie zapytać pielęgniarkę, sąsiadkę, kogokolwiek.
Robert zaprowadził matkę do domu, posadził ją w fotelu w salonie, przyniósł koc i termos z herbatą, który sam zaparzył w kuchni, bo zajęcie rąk czymś konkretnym pozwalało mu nie myśleć jeszcze o tym, co zrobi za godzinę. Dopiero potem zadzwonił do pani Ireny, pielęgniarki, która przychodziła trzy razy w tygodniu.
— Pani Ireno, dobry wieczór. Chciałbym zapytać, jak wyglądały ostatnie trzy miesiące u mojej matki. Proszę mówić wszystko, nic pani nie grozi za szczerość.
Pani Irena mówiła dwadzieścia minut. O tym, iż Karolina kazała jej przychodzić rzadziej, bo "matka i tak głównie śpi". O tym, iż kilka razy zastała Bogumiłę na tarasie w chłodzie, bo "przeszkadzała w sprzątaniu". O tym, iż sama chciała zgłosić to komuś, ale bała się stracić pracę, bo Karolina groziła, iż ją zwolni i napisze złą opinię.
Robert podziękował, odłożył telefon i przez chwilę siedział na schodach, wodząc palcem po poręczy, którą jego ojciec kiedyś sam heblował i lakierował przez całą sobotę. Potem wstał i zadzwonił do swojego prawnika, Marka Wojtyniaka, z którym współpracował od dwunastu lat.
— Marek, muszę z tobą jutro rano porozmawiać o rozdzielności majątkowej i o darowiźnie na rzecz mamy. Dom w Puszczykowie ma wrócić na nią, tak jak było, zanim ja się wprowadziłem po ślubie.
Nazajutrz, w kancelarii na ulicy Św. Marcin, Robert podpisał dokumenty, które przenosiły własność domu z powrotem na matkę — dom, który formalnie od ślubu figurował na współwłasność małżeńską, teraz wracał w całości do Bogumiły, jako darowizna od syna. Podpisał też wniosek o separację, a potem rozwód, z podziałem majątku bez alimentów dla Karoliny, bo umowa intercyzy, którą kiedyś podpisali przed ślubem — wbrew jej protestom — chroniła go dokładnie na taką okazję.
— Konto firmowe, karty, dostęp do rachunku wspólnego — wszystko blokujemy dziś do południa — powiedział Marek, zapisując coś w laptopie.
Kiedy Robert wrócił do domu po południu, walizki Karoliny stały już spakowane w holu — sama je spakowała, bo wiedziała, iż nie ma sensu czekać na litość, której nigdy dla nikogo nie miała. Robert podał jej kopertę z dokumentami rozwodowymi i kluczyki do jej własnego samochodu, forda, który kupiła sobie za jego pieniądze rok wcześniej.
— Dom należy teraz do mamy — powiedział. — Masz czas do jutra rana, żeby stąd wyjechać.
Karolina czekała chwilę, jakby liczyła na to, iż doda coś jeszcze, iż da jej szansę na tłumaczenie, na płacz, na powrót do dawnego układu. Nic z tego się nie wydarzyło. Robert odwrócił się i poszedł do kuchni, gdzie Bogumiła siedziała przy stole, jedząc zupę pomidorową z prawdziwego talerza, tego w niebieskie paski, który należał do serwisu po babci.
— Mamo, smakuje?
— Smakuje, synku. — Bogumiła odłożyła łyżkę i przez chwilę trzymała dłonie na ciepłym brzegu talerza, zanim znów wzięła go w ręce, jakby chciała się upewnić, iż jest prawdziwy.
Michę po psie Robert wyrzucił tego samego wieczoru do kontenera na śmieci przy garażu, razem z budą, którą kazał rozebrać robotnikom z jego firmy jeszcze przed weekendem.
