MEN rozważa wyłączenie zdrowia seksualnego z przedmiotu edukacja zdrowotna. Czy to dobry pomysł?

Ministra edukacji Barbara Nowacka zapowiedziała, iż w MEN analizowany jest scenariusz, w którym edukacja zdrowotna stanie się przedmiotem obowiązkowym od 1 września 2026 r. (rok szkolny 2026/2027), ale część dotycząca edukacji seksualnej miałaby pozostać dobrowolna (nadobowiązkowa). Sama ministra podkreśla, iż decyzja nie zapadnie natychmiast – resort chce najpierw zebrać opinie uczniów, rodziców i nauczycieli oraz przeanalizować, jak przedmiot działa w praktyce. Czy wyłączenie zagadnień dotyczących zdrowia seksualnego z przedmiotu edukacja zdrowotna to dobry pomysł? Odpowiada edukator i współautor Lekcji bez tabu, Hubert Pajączkowski.

CZY EDUKACJA ZDROWOTNA BĘDZIE OBOWIĄZKOWA?

7 stycznia 2026 r. Barbara Nowacka w programie TVN24 została zapytana o to, czy w nowym roku szkolnym edukacja zdrowotna powinna być przedmiotem obowiązkowym. Nowacka odpowiedziała, iż MEN od początku stoi na stanowisku, że przedmiot, aby miał sens, powinien być obowiązkowy¹.

– Z zadowoleniem przyjmuję podkreślenie, iż przedmiot edukacja zdrowotna jest potrzebny, ale niestety traci na swojej „nieobowiązkowości” oraz iż ministerstwo rozważa wprowadzenie go jako przedmiotu obowiązkowego. Eksperci ds. zdrowia, a także osoby pracujące w edukacji, od początku wskazywali, iż aby przedmiot ten miał realny sens, nie może funkcjonować jako zajęcia dodatkowe czy fakultatywne, ale powinien być dostępny dla wszystkich uczniów i uczennic – mówi edukator Hubert Pajączkowski, współautor scenariuszy Lekcje bez tabu.

CZY Z EDUKACJI ZDROWOTNEJ ZOSTANIE USUNIĘTE ZDROWIE SEKSUALNE?

Zapytana o ewentualne wyłączenie z edukacji zdrowotnej komponentu dotyczącego zdrowia seksualnego, szefowa MEN przyznała, iż mógłby on zostać wyłączony z obowiązkowej części i realizowany dobrowolnie².

CZY ZDROWIE SEKSUALNE POWINNO ZOSTAĆ WYŁĄCZONE Z PRZEDMIOTU EDUKACJA ZDROWOTNA?

Dyskusja o tym, czy edukacja zdrowotna ma być obowiązkowa i jaką rolę ma w niej pełnić edukacja seksualna, toczy się od dawna. W styczniu 2025 r. Nowacka mówiła, iż przedmiot „powinien być obowiązkowy”, ale MEN „rozważa różne scenariusze”.

– Warto w tym kontekście przypomnieć pierwotne założenia wprowadzenia edukacji zdrowotnej do szkół – miała ona odpowiadać na realne potrzeby oraz wyzwania, z którymi mierzą się młode osoby. Podstawę programową opracowano z udziałem ekspertów z różnych dziedzin, uwzględniając głosy uczniów, nauczycieli, rodziców i organizacji pozarządowych, jak i zapewnić treści merytorycznie dopasowane do etapu rozwojowego dzieci – dodaje Pajączkowski.

ZDROWIE SEKSUALNE JAKO CZĘŚĆ EDUKACJI SEKSUALNEJ: O CZYM MOGĄ SIĘ DOWIEDZIEĆ UCZNIOWIE?

Przypomnijmy, iż Ministerstwo Zdrowia we współpracy z MEN opracowało podstawę programową dla uczniów klas 4-8 szkół podstawowych oraz 1-3 szkół ponadpodstawowych. Za opracowanie podstawy programowej odpowiadał międzyresortowy zespół złożony z ekspertów, którego przewodniczącym został prof. Zbigniew Izdebski, seksuolog. W składzie zespołu znalazła się m.in. Antonina Kopyt – nauczycielka wychowania do życia w rodzinie.

Zagadnienia dla uczniów klas 4-6:

• Zmiany dotyczące dojrzewania należące do normy medycznej (np. różne tempo wzrostu, zmiana sylwetki, ginekomastia, nocne polucje, mutacja, wzmożone pocenie się, zmiana zapachu, mimowolne erekcje, owłosienie, wzrost piersi, pojawienie się miesiączki, trądzik, zachowania autoseksualne), a także odbiegających od normy medycznej (np. przedwczesne lub opóźnione dojrzewanie, stulejka, nieprawidłowa wydzielina z pochwy, nieprawidłowości związane z miesiączkowaniem);
• zasady higieny osobistej związanej ze zmianami okresu dojrzewania, higieny skóry twarzy, higieny całego ciała, w tym narządów płciowych;
• zasady użycia podpasek i tamponów;
• etapy cyklu miesiączkowego i jego wpływu na codzienne funkcjonowanie i samopoczucie;
• budowa i podstawowe funkcje narządów płciowych wewnętrznych i zewnętrznych,
• proces zapłodnienia, przebieg ciąży, porodu oraz opieka nad noworodkiem,
• autonomia cielesna oraz w jaki sposób asertywnie o nią dbać, rodzaje zachowań dorosłego lub rówieśnika, które są przekroczeniem granic intymnych.

Zagadnienia dla uczniów klas 6-8 to m.in.:

• Kryteria świadomej zgody, elementy seksualizacji oraz presji związanej z podjęciem aktywności seksualnej w mediach społecznościowych, środkach masowego przekazu, kulturze młodzieżowej oraz własnym otoczeniu, a także o sposobach jej przeciwdziałania i radzenia sobie z nią oraz elementy dojrzałego i świadomego przygotowania się do inicjacji seksualnej,
• metody antykoncepcji (np. mechanicznej, hormonalnej, chemicznej i naturalnej),
• formy przemocy seksualnej, w tym molestowania seksualnego, a także sposobach reagowania, gdy się jej doświadcza lub gdy doświadczają jej inni oraz o miejscach, w których można uzyskać pomoc.

Zagadnienia dla uczniów szkół ponadpodstawowych to m.in.

• formy przemocy seksualnej, w tym molestowanie seksualne, a także mity na ten temat, sposoby reagowania w sytuacji, gdy doświadcza się przemocy seksualnej lub gdy ktoś mówi o takim doświadczeniu, instytucje i organizacje udzielające pomocy osobom po doświadczeniu przemocy seksualnej oraz o przepisy prawne dotyczące przemocy seksualnej.
• zagrożenia związane z różnymi aspektami seksualności m.in. uwodzenie w sieci (grooming), seksting, szantaż seksualny, pornografia, seksualizacja, prostytucja z udziałem małoletnich, a także sposobach im przeciwdziałania,
• pojęcie seksualności oraz roli całożyciowej edukacji seksualnej i jej wpływie na bezpieczeństwo oraz umiejętność tworzenia satysfakcjonujących relacji,
• budowa i funkcje narządów płciowych wewnętrznych i zewnętrznych, ich znaczenie dla zdrowia i profilaktyki oraz funkcje mięśni dna miednicy dla zdrowia fizycznego oraz seksualnego,
• metody antykoncepcji, mechanizmy ich działania i kryteria wyboru odpowiedniej metody,
• profilaktyka infekcji i chorób przenoszonych drogą płciową, profilaktyka przed- i poekspozycyjna zakażenia wirusem HIV, różnice między życiem z wirusem HIV i chorobą AIDS, miejsca (np. punktach konsultacyjno-diagnostycznych), w których można wykonać bezpłatne i anonimowe testy w zakresie powyższych zakażeń oraz przepisy prawne i odpowiedzialność karna za bezpośrednie narażenie na zakażenie innych osób chorobami przenoszonymi drogą płciową,
• czynniki wpływające na płodność człowieka i sposoby dbania o nią, zjawisko niepłodności, jego możliwe przyczyny, w tym związane z niezdrowym stylem życia, a także skutki i formy leczenia oraz o metody rozrodu wspomaganego (naprotechnologia i metoda in vitro),
• przebieg ciąży, poród fizjologiczny i instrumentalny oraz cesarskie cięcie, kwestie zdrowotne związane z karmieniem piersią, połogiem i zasadami związanymi z opieką nad noworodkiem,
• rola wsparcia edukacyjnego i psychicznego dla osób oczekujących na dziecko, w tym rola szkół rodzenia oraz o standardów opieki okołoporodowej,
• poronienie i aborcja oraz etyczne, prawne, zdrowotne i psychospołeczne uwarunkowania dotyczące przerywania ciąży,
• norma medyczna, prawna, statystyczna, społeczna, moralna, religijna, partnerska oraz indywidualna, jak również wyznaczniki partnerskiej normy seksualnej,
• kryteria świadomej zgody oraz sytuacje, w których można ją stosować w relacjach zarówno seksualnych, jak i np. przyjacielskich, rodzinnych i społecznych.

DLACZEGO EDUKACJA SEKSUALNA POWINNA BYĆ CZĘŚCIĄ EDUKACJI ZDROWOTNEJ?

Wytyczne Organizacji Narodów Zjednoczonych opracowane wspólnie przez UNESCO, UNFPA, UNICEF, UN Women, UNAIDS i WHO zalecają, aby edukacja seksualna była rzetelna, dostosowane do różnych grup wiekowych i kompleksowa. Powinna ​​obejmować szereg tematów dotyczących seksualności oraz zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego dzieci oraz młodzieży. Tematy, które obejmuje edukacja seksualna dotyczy również takich zagadnień jak: rodzina i relacje, consent i autonomia ciała, anatomia, dojrzewanie i menstruacja, antykoncepcja i ciąża, a także choroby przenoszone drogą płciową, w tym HIV.

Po co nam rzetelna edukacja seksualna? Rozmowa z psycholożką i seksuolożką Sarą Tylką >>

1) Edukacja seksualna to element profilaktyki zdrowotnej – tak samo, jak dieta, ruch czy uzależnienia

Edukacja zdrowotna ma uczyć, jak dbać o zdrowie i minimalizować ryzyka. Sfera seksualna jest częścią zdrowia (fizycznego i psychicznego), a nie osobnym „tematem światopoglądowym”. WHO wskazuje, iż rzetelna, dostosowana do wieku edukacja seksualna dostarcza informacji kluczowych dla zdrowia i bezpieczeństwa młodych ludzi.

2) Lepsza wiedza to bezpieczniejsze zachowania (mniej ryzyk zdrowotnych)

Badania przeglądowe i metaanalizy pokazują, iż dobrze zaprojektowana, kompleksowa edukacja seksualna może wiązać się m.in. z opóźnieniem inicjacji, spadkiem ryzyka nieplanowanej ciąży oraz poprawą wiedzy i postaw ważnych dla zdrowia.

3) Zgoda, granice, przemoc – to bezpieczeństwo, nie ideologia

Edukacja seksualna obejmuje także zgodę (consent), rozpoznawanie przemocy i nadużyć oraz budowanie bezpiecznych relacji. To obszar, który bezpośrednio dotyka zdrowia psychicznego i bezpieczeństwa uczniów.

4) Dzieci i tak „uczą się” o seksie – tylko iż z internetu

Jeśli szkoła wycofuje rzetelną edukację, lukę wypełniają treści internetowe, w tym pornografia i szkodliwe „poradniki”. WHO i UNESCO podkreślają znaczenie edukacji opartej na faktach, która pomaga młodym ludziom krytycznie oceniać informacje i chronić się przed ryzykami.

Lekcje bez tabu: wydarzenia, w których uczestniczyliśmy ostatnio >>

5) Zdrowie seksualne łączy się z innymi tematami edukacji zdrowotnej

W praktyce szkolnej to się zazębia: zdrowie psychiczne, presja rówieśnicza, obraz ciała, higiena, dojrzewanie, relacje, uzależnienia (także behawioralne), bezpieczeństwo w sieci. Oddzielenie „seksualności” od reszty treści zdrowotnych utrudnia sensowne, spójne uczenie o zdrowiu jako całości.

– Poczekajmy na oficjalne decyzje i szczegóły przedstawione przez ministerstwo. Mocno trzymam kciuki, iż mimo tych zapowiedzi finalnie edukacja zdrowotna zostanie wprowadzona jako przedmiot obowiązkowy, z uwzględnieniem wszystkich istotnych komponentów zdrowia, w tym zdrowia seksualnego — podsumowuje Hubert Pajączkowski.

Źródła:

1. MEN tnie treści edukacji zdrowotnej, Portal Samorządowy, https://www.portalsamorzadowy.pl/edukacja/men-wylacza-tresci-seksualne-z-edukacji-zdrowotnej-zmieniony-przedmiot-obowiazkowy-od-1-wrzesnia,644248.html ︎
2. Edukacja zdrowotna. MEN szykuje zwrot akcji, Rzeczpospolita, https://edukacja.rp.pl/szkoly-podstawowe-i-srednie/art43607091-edukacja-zdrowotna-men-szykuje-zwrot-akcji ︎