Pracuję jako listonoszka od siedemnastu lat. Moją trasę w Lublinie znam na pamięć — każdą klatkę, każde skrzypiące drzwi, każdą skrzynkę, którą trzeba otwierać pod odpowiednim kątem. Kamienica przy Narutowicza 12 nie wyróżnia się z zewnątrz: szara fasada, balkony od podwórza, zapach wilgotnego tynku w bramie. Ale ja ją pamiętam inaczej. Pamiętam panią Marię.
Mieszkanie numer siedem, trzecie piętro. Skrzynka z mosiężną tabliczką, na niej wygrawerowane nazwisko: Maria Szymczak. Litery z czasem pociemniały, ale nikt ich nie czyścił. Pani Maria otwierała drzwi, zanim zdążyłam nacisnąć dzwonek. Zawsze z książką w dłoni, zawsze w swetrze zapiętym pod szyję, choćby w lipcu. — Dzień dobry, pani Aniu. Co tam dziś dla mnie? — pytała. Wiedziała, iż przynoszę jej tylko rachunki z PGE i gazetę, ale i tak czekała. Czasem pytała o moją córkę, która studiuje w Warszawie. Mówiłam jej, iż rzadko dzwoni. A pani Maria odpowiadała, iż dzieci zawsze wracają do domu, choćby jeżeli tylko na święta. Potem umierały jej pelargonie na parapecie, a moja córka nie przyjechała na Wielkanoc. Nie wiem, czy to ma związek.
Pani Maria przestała otwierać drzwi w listopadzie. Któregoś dnia wrzuciłam list do skrzynki i usłyszałam, jak coś spada na dno. Głuchy odgłos. Jakby nikt tam nie zaglądał od tygodnia. Potem zjawiła się młoda kobieta. Nie przedstawiła się. Po prostu otwierała skrzynkę kluczem i wyjmowała korespondencję. Miała taki zwyczaj, iż rozrywała koperty palcami, dokładnie wzdłuż zgięcia. Nigdy nie używała noża ani paznokcia. Ziarenko po ziarenku. Rachunki składała na pół i wkładała do torebki. Listy od jakiejś kobiety z Krakowa czytała od razu, oparta o parapet, plecami do mnie.
Nie pytałam, kim jest. W mojej robocie człowiek uczy się, iż nie każde drzwi trzeba otwierać.
Mijały lata. Skrzynka numer siedem nigdy nie była pusta. Wyciągi z banku, wezwania z przychodni, reklamy, kartki świąteczne. Córka — bo w końcu ktoś z sąsiadów rzucił, iż to córka — przychodziła codziennie. Czasem dwa razy dziennie. Tabliczka na skrzynce została ta sama. Paprotka za oknem na trzecim piętrze rosła dalej, ktoś ją podlewał. Zawsze ta sama paprotka. Przez lata ani razu nie widziałam, żeby zmieniła doniczkę.
Sąsiadka z czwórki, pani Halina, powiedziała mi kiedyś przy windzie: — Ta dziewczyna to chyba nie może się pogodzić. Matka jej zmarła, a ona mieszkanie trzyma, jakby tamta miała wrócić. — Nie odpowiedziałam. Pani Halina zawsze wiedziała więcej niż trzeba.
Ja miałam swoje sprawy. Kolano dokuczało mi coraz bardziej, córka w Warszawie zmieniła numer telefonu i nie poinformowała mnie przez trzy miesiące. W pracy liczyłam stopnie na klatkach, żeby nie myśleć o tym, co w domu. Czternaście stopni do pierwszego piętra. Dwanaście do drugiego. Na Narutowicza 12 żarówka na klatce była zepsuta od trzech lat. Nikt jej nie wymieniał, więc liczyłam stopnie w ciemności. Znałam ich liczbę lepiej niż imiona własnych wnuków — bo wnuków nie miałam.
W październiku zeszłego roku, we wtorek, córka pani Marii przyszła na pocztę. Stałam za okienkiem, pieczątka leżała obok, formularze leżały równo ułożone. Ona była ubrana inaczej niż zwykle. Nie w płaszcz, tylko w kurtkę z kapturem. W ręku trzymała tekturową teczkę z gumką.
— Dzień dobry — powiedziała. — Chciałabym zamknąć skrzynkę pocztową. Na nazwisko Maria Szymczak.
Podniosłam głowę. To była ta kobieta ze schodów. Poznałam ją po sposobie, w jaki trzymała teczkę — obiema dłońmi, przyciśnięta do piersi, jakby bała się, iż coś z niej wypadnie.
— Pani jest córką? — zapytałam.
— Tak.
— A co z panią Marią? — Nie powinnam była pytać, ale słowa wyszły same.
Kobieta odłożyła teczkę na ladę. Otworzyła ją. W środku leżał dokument. Akt zgonu.
— Mama zmarła jedenaście lat temu — powiedziała. — W listopadzie. Dokładnie czternastego.
Jedenaście lat. Przez jedenaście lat wrzucałam listy do skrzynki z nazwiskiem kobiety, która nie żyła. Przez jedenaście lat patrzyłam, jak jej córka otwiera koperty palcami, wzdłuż zgięcia.
— Nie zmieniała pani nazwiska na skrzynce — powiedziałam głupio.
— Nie — odpowiedziała. — Nie mogłam.
Sięgnęła do teczki i wyjęła kolejny dokument. Akt notarialny. Widziałam kwotę, zanim ją przeczytała na głos.
— Sprzedałam mieszkanie. Za trzysta osiemdziesiąt pięć tysięcy złotych. Podpisaliśmy umowę w zeszłym tygodniu. Kupcy wprowadzają się w sobotę.
Spojrzałam na kwotę. Trzysta osiemdziesiąt pięć tysięcy. Za mieszkanie na trzecim piętrze, z balkonem od podwórza, z paprotką w oknie. Za mieszkanie, w którym przez jedenaście lat nikt nie mieszkał.
— Dziwne pytanie — powiedziałam. — Po co pani to wszystko trzymała?
Kobieta nie odpowiedziała od razu. Wyjęła z teczki jeszcze jeden dokument. Potwierdzenie przelewu. Na hospicjum. Na kwotę dwadzieścia sześć tysięcy czterysta złotych.
— Bo jak zamknęłam skrzynkę, to musiałabym przyznać, iż ona nie wróci — powiedziała w końcu. — A ja nie chciałam tego mówić głośno.
Pieczątka leżała obok. Wzięłam ją do ręki. Formularz zamknięcia skrzynki leżał przede mną. Wypełniła go kobieta — drobnym, równym pismem. Maria Szymczak. Numer mieszkania: siedem. Powód: zgon. Data: czternasty listopada, jedenaście lat temu.
Przybiliśmy pieczątkę. Przyjęłam dokumenty. Kobieta podała mi adres do korespondencji. Nie podała nowego. Podała adres hospicjum. „Oni powiedzą, co zrobić z listami, które przyjdą po terminie”.
Położyła przede mną coś jeszcze. Mały przedmiot zawinięty w szary papier.
— To jest kubek — powiedziała. — Ten, z którego mama piła herbatę. Cały czas stał na kuchennym stole. Zostawiłam go na koniec. Chciałam go pani dać.
Nie rozumiałam. — Dlaczego mnie?
— Bo pani była ostatnią osobą, która widziała ją żywą. Pamiętam tamten dzień. Pani przyniosła list z Krakowa. Mama stała w drzwiach i rozmawiała z panią. Powiedziała pani, iż dzieci zawsze wracają do domu. A pani odpowiedziała, iż ma nadzieję, iż to prawda. Wróciłam tamtego wieczoru. Znalazłam ją rano.
Szary papier zaszeleścił. Nie otwierałam go. Włożyłam kubek do torby, pod blatem, koło kanapek.
Kobieta zabrała teczkę. Podziękowała. Wyszła z poczty. Drzwi się za nią zamknęły. Został po niej zapach wilgotnej kurtki i coś jeszcze — jakby mydło, którym myła ręce przed wyjściem.
W sobotę poszłam na Narutowicza 12. Nie służbowo. Pies sąsiadki szczekał jak zawsze, żarówka była przez cały czas zepsuta. Wchodziłam po ciemku, licząc stopnie: czternaście, dwanaście. Na trzecim piętrze zatrzymałam się przy drzwiach numer siedem. Były otwarte. W środku krzątali się nowi lokatorzy. Młoda kobieta, mężczyzna, dziecko biegające po przedpokoju. Pachniało farbą i świeżym chlebem.
Paprotka stała na podeście, pod ścianą. Doniczka ta sama, od lat. Ktoś ją wystawił, pewnie nie wiedział, co z nią zrobić.
Wzięłam ją pod pachę. Zeszłam po schodach, tym razem nie licząc stopni. W domu postawiłam paprotkę na własnym parapecie. Wyjęłam kubek z szarego papieru. Biała porcelana, złoty pasek przy krawędzi, drobne pęknięcie przy uchu. Nalałam do niego herbaty. Usiadłam przy oknie. Patrzyłam na paprotkę.
Herbata wystygła, zanim ją wypiłam.
