Kurs za darmo

Beata Wilczek codziennie o szóstej dziesięć stała przy furtce, z termosem kawy w jednej ręce i kluczami do biura w drugiej. Passat Grzelaka, jej sąsiada zza dwóch bloków, podjeżdżał punktualnie jak PKP kiedyś, zanim zaczęli remontować linię na Kraków. Osiem lat tak jeździli razem do tej samej hurtowni budowlanej na obrzeżach Tarnowa, gdzie Beata prowadziła księgowość, a Grzelak — magazyn.

Zaczęło się zwyczajnie. Jego auto się zepsuło, ona podwiozła go raz, potem drugi, a jak jej stary polonez ostatecznie oddał ducha na rondzie przy Lidlu, to on zaproponował, iż będzie ją zabierał. „Przecież mieszkamy sto metrów od siebie, szkoda dwóch aut jeździć osobno" — powiedział wtedy, opierając się o maskę. Beata się zgodziła. Bez umowy, bez ustaleń. Po prostu tak zostało.

Przez pierwsze dwa lata rzeczywiście nie było problemu. Ona częstowała go drożdżówkami z piekarni na Lwowskiej, on podrzucał ją też po pracy, czasem robili zakupy po drodze do Biedronki. Wymiana była naturalna, nikt nie liczył grosza do grosza.

Potem coś się zmieniło. Grzelak awansował na kierownika zmiany, dostał podwyżkę, a jednocześnie zaczął narzekać na ceny paliwa na stacji Orlen przy obwodnicy. Nie wprost. Rzucał to przy porannej kawie, patrząc gdzieś w stronę korka na skrzyżowaniu: „Znowu dwadzieścia trzy grosze więcej, ludzie chyba oszaleli". Beata kiwała głową, ale nic z tego nie wynikało — dalej wsiadała, dalej jechali, dalej nic nie płaciła.

Aż pewnego wtorku, gdy stali w korku przy wiadukcie, Grzelak wyciągnął telefon i pokazał jej aplikację banku. — Wiesz, ile ja miesięcznie na to auto wydaję? Same paliwo to prawie czterysta złotych. A jeżdżę też po ciebie, nie tylko dla siebie.

Beata poczuła, iż coś jej się w środku zwija, choć na zewnątrz odpowiedziała spokojnym tonem, iż przecież nigdy jej o to nie prosił, iż gdyby powiedział wcześniej, miałaby to na uwadze. On wzruszył ramionami, powiedział, iż nie chciał robić z tego sprawy, iż to niezręczne prosić kogoś o pieniądze za coś, co „samo z siebie powinno być jasne".

Tego dnia w biurze Beata długo siedziała nad kubkiem wystygłej herbaty, wpatrując się w kalkulator na biurku, na którym wcześniej liczyła faktury za cement. Przeliczyła: osiem lat, pięć dni w tygodniu, dwadzieścia kilometrów w jedną stronę. Wyszło jej, iż gdyby miała płacić choćby połowę kosztów paliwa, to przez te lata oddałaby Grzelakowi sumę, za którą można kupić używane auto. A przecież nigdy nie prosił, nigdy nie ustalał, po prostu przyzwyczaił się do tego, iż wozi ją za darmo, dopóki nie zaczęło mu to przeszkadzać.

Wieczorem zadzwoniła do córki, Karoliny, która mieszkała w Krakowie i pracowała w kancelarii prawnej. Karolina od razu spytała, czy to była jakaś umowa, czy tylko przysługa sąsiedzka. Beata powiedziała, iż nigdy nic nie było ustalone na piśmie ani choćby słownie, po prostu „tak wyszło". Karolina westchnęła w słuchawkę i dodała: „Mamo, jak ktoś robi coś przez osiem lat bez słowa, to nie znaczy, iż masz dług. To znaczy, iż on się przyzwyczaił do wygody, a teraz chce, żebyś mu za tę wygodę zapłaciła z opóźnieniem".

Następnego ranka, gdy Grzelak podjechał pod furtkę, Beata nie wsiadła od razu. Stała chwilę z torebką w ręku, patrząc na tablicę rejestracyjną jego passata, którą znała na pamięć od lat. Potem otworzyła drzwi i usiadła, ale zamiast zwyczajowego „dzień dobry, dawno nie padało" powiedziała wprost:

— Słuchaj, przemyślałam to, co mówiłeś wczoraj o paliwie.

Grzelak zerknął na nią, jedną ręką trzymając kierownicę, drugą sięgając po kawę w kubku termicznym.

— No i?

— I doszłam do wniosku, iż masz rację, iż koszty powinny być dzielone. Tylko iż skoro dopiero teraz o tym mówisz, po ośmiu latach, to znaczy, iż przez ten czas nie miałeś z tym problemu. A teraz nagle masz. Więc zanim zaczniemy dzielić rachunki, chciałabym wiedzieć — dlaczego akurat teraz?

Milczał, przerywany tylko warkotem silnika na czerwonym świetle przy poczcie. Poprawił się na fotelu.

— No bo… paliwo podrożało, sama widzisz.

— Podrożało dla ciebie czy dla mnie też? — spytała Beata. — Bo ja też jeżdżę tą samą trasą, tylko iż moim samochodem, którego już nie mam, bo się zepsuł. To ty zaproponowałeś, iż mnie zawieziesz. Ja nie prosiłam. Gdybyś wtedy powiedział „podwiozę cię, ale rozliczmy się co miesiąc", to bym się na to zgodziła albo szukała innego rozwiązania. Ale ty powiedziałeś, iż szkoda dwóch aut. To były twoje słowa.

Grzelak zacisnął dłonie na kierownicy, aż zbielały mu kłykcie.

— To teraz co, mam się tłumaczyć, iż nie stać mnie na to, żeby cię za darmo wozić? Osiem lat cię wożę, ani razu nie powiedziałaś „dziękuję, weź coś na paliwo". A teraz robisz ze mnie skąpca, bo w końcu się odezwałem.

— Nie robię z ciebie skąpca — odpowiedziała Beata, choć głos jej zadrżał bardziej, niż chciała. — Mówię tylko, iż to ty ustaliłeś zasady na początku, a teraz chcesz je zmienić w połowie gry i jeszcze masz pretensje, iż pytam dlaczego.

— Bo tak się nie robi, Beata. Zwyczajnie się nie robi ludziom wypominania po ośmiu latach, iż coś było za darmo, jakbym cię oszukiwał.

Milczała chwilę, patrząc na jego zaciśniętą szczękę, na to, jak unikał jej wzroku, wpatrując się uparcie w drogę przed sobą. Czuła, iż mogłaby teraz ustąpić, powiedzieć „dobrze, przepraszam, nie chciałam", żeby tylko rozładować to napięcie w samochodzie. Ale zamiast tego powiedziała cicho:

— Nikt nikogo nie oszukiwał. Ale jeżeli chcesz, żebym płaciła połowę paliwa od dziś, powiedz to wprost, a ja podejmę decyzję. Może się zgodzę, może wrócę do szukania innego transportu. Tylko nie rób ze mnie kogoś, kto latami korzystał z twojej dobroci, skoro to była twoja propozycja.

Grzelak zjechał na parking przed halą magazynową, zaciągnął hamulec ręczny, ale nie wysiadł od razu. Siedział z rękami na kierownicy, jakby wciąż jechał.

— Nie chciałem, żeby to tak zabrzmiało — powiedział w końcu, patrząc przez przednią szybę na rampę rozładunkową. — Po prostu… ostatnio dużo wydaję. Kredyt na łazienkę, córka idzie na studia we wrześniu. Zacząłem liczyć wszystko i wyszło mi, iż te dojazdy to spory kawałek budżetu. A wypomnieć ci to wprost jakoś… nie umiałem.

— To zrozumiałe — odpowiedziała Beata. — Ale to twoja sytuacja finansowa się zmieniła, nie moja umowa z tobą. Powiedz mi to normalnie, jak dorosły dorosłemu, a nie przez aluzje przy porannej kawie, żebym się poczuła winna.

Wysiadł bez słowa, trzasnął drzwiami mocniej niż zwykle i poszedł w stronę hali, nie czekając, aż ona wyjmie torebkę z auta.

Do przerwy obiadowej nie odezwał się do niej ani razu. Beata księgowała faktury, zerkając co jakiś czas przez szybę biura na magazyn, gdzie widziała go przy paletach, rozmawiającego z kierowcą dostawy. Dopiero kiedy zbliżała się dwunasta, zapukał do jej pokoju z kartką wyrwaną z notesu magazynowego w ręku.

— Policzyłem — powiedział, nie siadając. — Ile kilometrów, ile spala passat, ile kosztuje litr na Orlenie.

Usiedli w małym barze mlecznym obok hurtowni, tym samym, gdzie zawsze brali pierogi z kapustą za dziewięć złotych za porcję. Rozłożył kartkę na stoliku. Wyszło im, iż miesięczny koszt paliwa na trasę Beaty to około stu osiemdziesięciu złotych. Beata zaproponowała, iż będzie płacić dziewięćdziesiąt złotych miesięcznie, przelewem, pierwszego dnia miesiąca, żeby nie było niedomówień.

— Ale chcę, żebyśmy to zapisali — dodała, wyjmując z torebki notes, w którym normalnie zapisywała numery faktur.

Grzelak popatrzył na notes, potem na nią, i przez chwilę wyglądał, jakby chciał powiedzieć, iż to przesada, iż przecież się znają tyle lat. Ale w końcu tylko skinął głową i podał jej długopis ze swojej kurtki roboczej.

Podpisali prowizoryczną karteczkę — data, kwota, podpisy obu. Grzelak złożył ją i schował do kieszeni, nie mówiąc nic więcej, i przez resztę obiadu jedli w milczeniu, które nie było już tak ciężkie jak w samochodzie, ale też nie było lekkie.

Wieczorem, gdy wracała do domu — bo tego dnia Grzelak zawiózł ją jeszcze raz, już na nowych zasadach, bez słowa przez całą drogę — zatrzymała się przy furtce i spojrzała na swój ogródek, na zwiędłe już astry, które trzeba było wyrwać przed pierwszymi przymrozkami. Sąsiadka z naprzeciwka, pani Halina, wystawiła akurat kubeł ze śmieciami i zawołała, iż widziała, jak Beata wsiada dziś do Grzelaka z jakąś kartką w ręku, i czy wszystko dobrze.

— Wszystko dobrze — odpowiedziała Beata, schylając się nad astrami. — Tylko w końcu ustaliliśmy, kto za co płaci.

— A on się nie obraził? — spytała pani Halina, opierając kubeł o murek.

Beata wyrwała jedną zwiędłą łodygę, otrzepała ziemię z korzeni.

— Trochę tak. Ale przeżyje.

Weszła do domu, postawiła czajnik na kuchence i usiadła przy stole, słuchając, jak woda zaczyna szumieć w środku.