Od 1 sierpnia 2026 roku Narodowy Fundusz Zdrowia nie finansuje już tradycyjnej cytologii w ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy. Zastąpiło ją nowoczesne badanie, które pozwala wykryć zagrożenie znacznie wcześniej. Co istotne, nie trzeba mieć skierowania ani płacić za wizytę. Nowe zasady obejmują kobiety w wieku od 25 do 64 lat.
Przez wiele lat tradycyjna cytologia była podstawowym badaniem wykorzystywanym w profilaktyce raka szyjki macicy. Kobiety mogły wykonywać ją bezpłatnie w ramach programu finansowanego przez NFZ.
Teraz obowiązują inne zasady.
Zmiany weszły w życie 1 sierpnia 2026 roku i wynikają z rozporządzenia ministra zdrowia z 3 czerwca 2026 roku.
Dotychczasową cytologię zastąpił test molekularny HPV HR, który wykrywa obecność wirusa odpowiedzialnego za zdecydowaną większość przypadków raka szyjki macicy.
Dla pacjentek oznacza to nie tylko nowy sposób diagnostyki, ale również inne terminy wykonywania kolejnych badań.
Tradycyjna cytologia znika z programu NFZ. Co ją zastąpiło?Najważniejsza zmiana dotyczy rodzaju wykonywanego badania.
Dotychczas tradycyjna cytologia polegała na pobraniu komórek z szyjki macicy i ich ocenie pod mikroskopem. Lekarz mógł dzięki temu wykryć nieprawidłowe zmiany.
Nowy test HPV HR działa inaczej.
Badanie pozwala zidentyfikować materiał genetyczny typów wirusa brodawczaka ludzkiego, które zwiększają ryzyko rozwoju nowotworu.
Szczególne znaczenie mają typy HPV 16 i 18, związane z dużą częścią przypadków raka szyjki macicy.
Nowa metoda umożliwia wykrycie zakażenia jeszcze przed pojawieniem się zmian w komórkach.
Dzięki temu lekarze mogą wcześniej ocenić ryzyko i zdecydować o dalszej obserwacji lub diagnostyce.
Samo pobranie materiału wygląda podobnie jak podczas klasycznej cytologii i trwa zwykle kilka minut.
Które kobiety mogą wykonać nowe badanie bezpłatnie?Z programu profilaktyki raka szyjki macicy mogą korzystać kobiety w wieku od 25 do 64 lat, które spełniają kryteria kwalifikacji.
Badanie jest całkowicie bezpłatne i nie wymaga skierowania.
Można je wykonać w poradniach ginekologicznych oraz wybranych przychodniach podstawowej opieki zdrowotnej posiadających odpowiednią umowę z NFZ.
Co ważne, na badanie nie trzeba zgłaszać się z żadnymi dolegliwościami.
Program skierowany jest przede wszystkim do kobiet, które nie mają objawów choroby i chcą zadbać o swoje zdrowie.
Warto jednak pamiętać, iż termin kolejnego badania zależy również od wcześniejszych wyników i historii profilaktyki.
Badanie choćby raz na pięć lat. NFZ zmienił częstotliwośćTo jedna z największych zmian wprowadzonych w 2026 roku.
Wcześniej tradycyjną cytologię w ramach programu profilaktycznego wykonywano standardowo co trzy lata.
W przypadku testu HPV HR odstęp ten może wynosić aż pięć lat.
Warunkiem jest uzyskanie ujemnego wyniku oraz brak czynników ryzyka wymagających częstszej kontroli.
Nie oznacza to jednak, iż każda pacjentka powinna czekać pięć lat.
Kobiety zakażone wirusem HIV lub przyjmujące leki immunosupresyjne mogą wymagać badań co 12 miesięcy.
Również nieprawidłowe wcześniejsze wyniki mogą oznaczać konieczność szybszej kontroli.
Dodatni wynik HPV HR. Czy oznacza raka?Wiele kobiet może obawiać się, iż dodatni wynik nowego testu oznacza rozpoznanie nowotworu.
Tak jednak nie jest.
Dodatni wynik HPV HR informuje o wykryciu wirusa wysokiego ryzyka, ale nie jest równoznaczny z zachorowaniem na raka szyjki macicy.
Większość zakażeń HPV ustępuje samoistnie.
W niektórych przypadkach wirus może jednak utrzymywać się w organizmie i prowadzić do niebezpiecznych zmian.
Dlatego po dodatnim wyniku testu laboratorium wykonuje dodatkowo cytologię na podłożu płynnym, określaną jako LBC.
Co istotne, nie trzeba ponownie zgłaszać się na pobranie materiału.
Do drugiego badania wykorzystywana jest ta sama próbka.
Dalsze postępowanie zależy od wyniku cytologii oraz wykrytego typu wirusa. Lekarz może zalecić ponowne badanie lub skierować pacjentkę na kolposkopię.
Jak zapisać się na nowe badanie na NFZ?Zapisanie się na bezpłatny test HPV HR nie wymaga wizyty u lekarza rodzinnego po skierowanie.
Pacjentki mogą skorzystać z centralnej e-rejestracji dostępnej przez Internetowe Konto Pacjenta.
Po zalogowaniu należy wybrać zakładkę „E-rejestracja”, a następnie badanie w ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy.
Termin można również zarezerwować przez aplikację mojeIKP lub bezpośrednio w placówce realizującej program.
Osoby, które potrzebują pomocy w znalezieniu odpowiedniej przychodni, mogą skorzystać z bezpłatnej infolinii NFZ pod numerem 800 190 590.
Przed badaniem należy pamiętać o odpowiednim przygotowaniu. Nie powinno się wykonywać go podczas miesiączki. Zaleca się także powstrzymanie od współżycia przez 1–2 dni przed pobraniem materiału i unikanie stosowania preparatów dopochwowych zgodnie z zaleceniami placówki.
Czy cytologia całkowicie zniknęła? To ważne wyjaśnienieChociaż tradycyjna cytologia została wycofana z ogólnopolskiego programu profilaktycznego NFZ, nie oznacza to całkowitego zakończenia wykonywania tego badania.
Lekarz przez cały czas może zlecić cytologię, jeżeli istnieją ku temu wskazania medyczne.
Ponadto cytologia płynna pozostaje częścią nowego programu i jest wykonywana po dodatnim wyniku testu HPV HR.
Zmienił się więc przede wszystkim sposób organizacji badań przesiewowych.
Według danych NFZ w pierwszym półroczu 2026 roku z programu profilaktyki raka szyjki macicy skorzystało ponad 450 tys. kobiet. Aż 412 tys. z nich wykonało już nowoczesny test HPV.
Najważniejsza informacja dla pacjentek jest prosta: od 1 sierpnia 2026 roku podstawowym bezpłatnym badaniem w programie NFZ jest test HPV HR. Mogą z niego korzystać uprawnione kobiety w wieku 25–64 lat, bez skierowania.
Regularne badania mają szczególne znaczenie, ponieważ zmiany prowadzące do raka szyjki macicy przez długi czas mogą nie powodować żadnych objawów.
Jeżeli jednak pojawiają się nietypowe krwawienia, plamienia po stosunku lub inne niepokojące dolegliwości, nie należy czekać na termin badania profilaktycznego, ale zgłosić się do lekarza.
