<continuation>
Nazywam się Halina Kubiak, od dwudziestu jeden lat pracuję w oddziale PKO BP przy rynku w Kaliszu, na tym samym stanowisku, przy tym samym okienku z lekko odklejoną nalepką „obsługa emerytów i rencistów". Widziałam już wiele rzeczy przy tym biurku, ale historię pani Zofii Wróbel zapamiętam chyba najdłużej.
Przyszła do nas pierwszy raz w środę, tuż przed zamknięciem, kiedy już liczyłam utarg i marzyłam o tym, żeby wreszcie wsiąść w autobus numer 7 i pojechać do domu, bo zapomniałam wyjąć mięso z zamrażarki na obiad. Miała na sobie brązowy płaszcz, trochę za duży jak na jej drobną sylwetkę, i niosła teczkę z dokumentami przyciśniętą do piersi, jakby się bała, iż ktoś jej ją wyrwie. Usiadła na krześle dla klientów, postawiła laskę przy nodze stołu i powiedziała, iż chce sprawdzić historię rachunku wspólnego, do którego dostęp ma jej córka.
Nie znałam jeszcze szczegółów. Ale wystarczyło spojrzeć na jej ręce, którymi wyjmowała z teczki kartkę po kartce — wyciągi, poukładane chronologicznie, z zakreślonymi na żółto pozycjami — żeby zrozumieć, iż to nie jest zwykła kontrola salda.
Rachunek założyła trzy lata wcześniej, po tym jak jej córka Ewa, mieszkająca w Poznaniu z mężem Bartkiem i dwójką dzieci, poprosiła, żeby dodać ją jako współwłaścicielkę „na wszelki wypadek". Pani Zofia, emerytowana nauczycielka matematyki z czterdziestoletnim stażem, wpłaciła wtedy na konto sto sześćdziesiąt tysięcy złotych — oszczędności całego życia, część po sprzedaży mieszkania po zmarłym mężu. Miało to być zabezpieczenie rodzinne, tak to nazwała córka.
Poprzedniego wieczoru, jak mi powiedziała, siedziała w kuchni swojego domu na obrzeżach Kalisza, przy oknie, za którym słychać było, jak sąsiad wraca z warzywniaka i jak jego pies szczeka na każdy przejeżdżający samochód. Zadzwoniła do córki, bo minęło już jedenaście miesięcy odkąd widziała wnuki. W telewizorze leciał akurat program o remontach, którego nie oglądała, tylko puściła dla towarzystwa. Herbata przy telefonie zdążyła wystygnąć, zanim Ewa w ogóle odebrała.
W tle było słychać muzykę — Ewa była na jakimś przyjęciu firmowym męża, w restauracji nad Wartą. „Mamo, robisz z tego dramat" — usłyszała pani Zofia. „Bartek ma teraz dużo pracy, Kacper trenuje piłkę, Zosia ma lekcje gry na flecie, nie możemy wszystkiego przekładać, bo ty się czujesz samotna". Pani Zofia odpowiedziała tylko, iż nie prosi o przeorganizowanie życia, tylko pyta, czy jeszcze jest w nim dla niej miejsce. Córka westchnęła, powiedziała, iż mama zawsze musi z wszystkiego robić wielką sprawę, i się rozłączyła.
Następnego ranka pani Zofia wzięła z szuflady zeszyt w kratkę — taki sam, w jakim kiedyś sprawdzała klasówki — i zaczęła wypisywać kolejne wypłaty z konta. Niektóre potrafiła wytłumaczyć: aparat ortodontyczny dla Kacpra, korepetycje z niemieckiego dla Zosi, naprawa pieca w ich domu na Winogradach. Ale niżej, w kolumnie, znalazły się wypłaty gotówkowe, o których nigdy jej nie wspominano, i przelewy z konta, na które co miesiąc wpływała jej emerytura nauczycielska. Sto pięćdziesiąt złotych tu, dwieście tam, czasem więcej. Kiedy zsumowała wszystko na żółtej kartce, wyszło sto dwanaście tysięcy złotych.
Na lodówce pani Zofii wisiały wycięte z gazety kupony na promocje w Biedronce. Na profilu Ewy na Facebooku były zdjęcia z Zakopanego, z wyjazdu do Chorwacji i fotografia przed nowym SUV-em zaparkowanym pod blokiem. Rodzina córki nie miała żadnego kryzysu. Pieniądze po prostu były dostępne, a Ewa chyba założyła, iż matka nigdy nie będzie liczyć aż tak dokładnie.
To właśnie z tym zeszytem przyszła do mnie tamtej środy. Poprosiła, żebym wydrukowała pełną historię rachunku za trzy lata. Siedziałam obok niej może czterdzieści minut, bo drukarka w naszym oddziale lubi się zacinać, a ja i tak miałam już spakowaną torbę i nie spieszyło mi się nigdzie poza tym mięsem w zamrażarce. Patrzyłam, jak przy każdej kolejnej stronie unosi lekko brwi, ale nic nie mówi — tylko odkłada kartkę na stos i bierze następną.
Zapytałam, czy chce herbaty. Skinęła głową i powiedziała „poproszę, z cytryną, jeżeli jest" — tak jak mówi się do kelnerki, spokojnie, bez cienia emocji w głosie, co akurat wydało mi się dziwniejsze niż gdyby się rozpłakała.
Następnego dnia rano przyszła znowu, tym razem z prawnikiem — panem Kowalskim, którego znam, bo prowadzi kancelarię dwie ulice dalej i regularnie przynosi nam do podpisu pełnomocnictwa swoich klientów. Miała na sobie perłowe kolczyki, których nie widziałam poprzedniego dnia — powiedziała mi później, po wszystkim, iż dostała je od męża na dwudziestą rocznicę ślubu i iż włożyła je specjalnie na tę wizytę, bo chciała czuć się sobą, a nie tylko czyjąś matką.
Nasz kierownik oddziału, pan Adamczyk, przyjął ich w swoim gabinecie. Zamknęłam za nimi drzwi, ale przez szybę widziałam, jak kładzie przed panią Zofią dokument i coś tłumaczy, wskazując palcem konkretny paragraf. W pewnym momencie wstał, przyniósł ze swojego biurka długopis — ten sam granatowy, którego używa tylko przy ważnych podpisach, bo zwykłe długopisy mu giną — i podał go pani Zofii.
Byłam akurat przy szafie z segregatorami, więc słyszałam fragment, gdy uchyliły się drzwi. Pan Adamczyk zapytał: „Jest pani pewna, proszę pani Wróbel? Bo w momencie podpisania dostęp córki do rachunku zostanie odebrany natychmiast, bez możliwości cofnięcia tej decyzji bez pani osobistej zgody". Pani Zofia odpowiedziała bez wahania: „Tak. Jestem pewna". I podpisała.
Trzy dni później znowu miałam dyżur przy okienku, kiedy zadzwonił do mnie pan Adamczyk z prośbą, żebym przyniosła mu z archiwum kopię tamtej umowy — okazało się, iż córka pani Wróbel zjawiła się w oddziale osobiście, czerwona na twarzy, i domagała się wyjaśnień, dlaczego jej karta do wspólnego konta przestała działać przy bankomacie na Świętego Marcina w Poznaniu. Nie wpuściliśmy jej dalej niż do poczekalni — takie rzeczy załatwia się tylko z właścicielem rachunku, a ona już nim nie była.
Nie wiem, co powiedziała matce przez telefon tego samego wieczoru, ani co usłyszała w odpowiedzi. Wiem tylko, iż tydzień później pani Zofia wróciła do nas — nie w sprawie tamtego konta, tylko żeby założyć nowe, tylko na swoje nazwisko, z dostępem wyłącznie dla niej. Podpisując wniosek, powiedziała mi, iż tego samego dnia u notariusza w centrum Kalisza zmieniła też testament, w którym wcześniej cały majątek zapisała jednej osobie.
Zapytałam, czy chce jeszcze tę herbatę z cytryną, tak dla żartu. Uśmiechnęła się, powiedziała, iż tym razem woli kawę, bo ma jeszcze mnóstwo spraw do załatwienia przed świętami, a potem wyszła z oddziału, niosąc w torebce nową książeczkę bankową i kopertę z pieczęcią notarialną. Laskę tym razem zostawiła w domu.
