Do wioski na Mazurach wjechali taksówką dopiero po południu. Kierowca co chwilę zwalniał, szukając numeru, bo dom stał na samym końcu drogi, tam gdzie asfalt przechodził w wyboistą szutrówkę. Marta patrzyła przez okno na szare, poskręcane wiatrem lipy i płot z siatki, za którym ujadał sąsiadów pies — bury kundel z wyrwaną łatą futra na karku. Wiedziała, iż tak będzie. Nie była tu od trzech lat, ale zapach wilgotnego igliwia i dymu z komina przypomniał jej wszystko, czego nie chciała pamiętać.
Henning siedział obok, obracał w palcach paczkę miętowych pastylek. Denerwował się, chociaż starał się tego nie pokazywać. Miał na sobie jasną kurtkę, za lekką na ten listopadowy chłód, i nowe skórzane buty, które zdążyły się już zakurzyć. Od czasu do czasu zerkał na Martę, jakby czekał, aż powie: „Zawracamy”. Ale ona milczała.
— To ten? — zapytała, kiedy taksówka stanęła przed wysoką bramą z kutego metalu.
— Ten — potwierdził kierowca.
Marta wysiadła pierwsza. Sięgnęła po torbę na tylnym siedzeniu, wyciągnęła płaski segregator w granatowej okładce i przycisnęła go do piersi obiema dłońmi. Nie patrzyła na dom od razu. Najpierw zapięła guzik płaszcza, poprawiła pasek torby na ramieniu i dopiero potem uniosła wzrok.
Dom był duży. Dwukondygnacyjny, z poddaszem, z oknami w białych ramach, z tarasem, na którym stały dwa wiklinowe fotele. Tynk w kolorze bladego miodu, dach z blachodachówki. Wyglądał lepiej niż na zdjęciach, które przesyłała jej córka. Za każdym razem, gdy Iza pisała „dach skończony” albo „wstawili okna”, Marta podnosiła głowę znad zlewu w hanowerskiej stołówce i mówiła pod nosem: no to jeszcze tylko dwa lata.
— Twój dom? — zapytał Henning. Mówił po polsku powoli, z twardym akcentem.
— Mój — powiedziała. — Na papierze. I w każdym karnym sercu.
Pchnęła bramę. Nie była zamknięta.
Weszli na podwórko. Spod garażu wybiegł mężczyzna w rozciągniętym dresie i zgaszonej do połowy papierosowej. Zdzisław. Miała go nie widzieć całe wieki, ale rozpoznała natychmiast po sposobie, w jaki stawiał stopy — ciężko, na palcach, jakby podłoże było mu winne. Zdzisław zatrzymał się na widok obcego. Przez sekundę nic nie mówił, tylko mrużył oczy, bo dym szczypał go w powieki.
— Marta… — wykrztusił. — Co to za cyrk?
Zza niego wyszła Iza. Chuda, z podkrążonymi oczami, w wełnianym swetrze, z którego wystawały mankiety koszuli męża. Za nią — Marek. Młody, łysy, z kluczem od skrzynki na listy w dłoni, jakby właśnie szedł do furtki.
— Mamo — Iza zatrzymała się w pół kroku. — Myślałam, iż przyjedziesz sama.
— A jak przyjechałam, to co? — odparła Marta.
— No przecież nie mówiłaś, iż kogoś przywieziesz.
— Bo nie pytałaś.
Marek chrząknął. Schował klucz do kieszeni spodni i stanął za żoną, niby murek. Zdzisław rzucił niedopałek na ścieżkę i przygniótł butem.
— Kto to jest? — zapytał, patrząc na Henninga.
— Nazywa się Henning Schultz. Pracuje w tej samej hali co ja. Spotykamy się od pięciu lat.
— Od pięciu lat? — Zdzisław zaśmiał się, ale krótko i krzywo. — Czyli jak ja tu pilnowałem twojego dachu, to ty… no ładnie.
Marta otworzyła segregator. Wyciągnęła z niego jeden dokument i położyła na masce zaparkowanego przy garażu volkswagena.
— To jest wyciąg z księgi wieczystej. Dom stoi na mojej działce, którą kupiłam trzynaście lat temu za pieniądze zarobione w fabryce. Moje nazwisko, moja własność. Ty dostałeś odpis na stary garaż po teściach, bo tak chciałeś. A dach to kładł pan Wiesław z Orzysza, któremu zapłaciłam przelewem z niemieckiego konta. Osiemnaście lat, jeden miesiąc i cztery dni.
Zdzisław zamilkł. Widać było, jak przesuwa językiem po zębach, jakby szukał dziury, której nie ma. Iza patrzyła raz na matkę, raz na ojca. Marek przestępował z nogi na nogę, jakby chciał zniknąć za drzwiami.
— Ja tu mieszkałem! — wybuchł w końcu Zdzisław. — Ja tu dzieci pilnowałem! Ty byłaś w niemcach, a ja…
— Ty byłeś tu z butelką i z żalem, iż ci nie wyszło — przerwała Marta. — Wiem. Sąsiedzi mi pisali. Iza mi pisała. A ja przestałam odpowiadać.
— To po co w ogóle wracasz?
Marta podeszła do córki. Podała jej drugą kartkę — akt notarialny, podpisany w Ełku miesiąc temu.
— Wracam, żeby ci coś dać, Iza. Dom jest twój. Od dzisiaj.
Zapadła cisza, którą przerwało tylko szczekanie psa za płotem.
Iza wzięła dokument. Wodziła palcem po pieczęci, po numerze, po linijce „nabywca: Izabela Kowalik, córka”. Marek zajrzał jej przez ramię i uniósł brwi.
— Serio? — zapytała Iza.
— Serio. Tam jest też zapis, iż masz prawo zamieszkać od zaraz. A ty, Zdzisław, masz dwa tygodnie na wyprowadzkę. Spakowałam twoje rzeczy. Stoją w kartonie pod schodami. Jak chcesz, weź jeszcze kanapę z gościnnego, bo na niej byłeś więcej niż ze mną.
Zdzisław zrobił krok w stronę Marty. Henning drgnął, ale Marta powstrzymała go uniesieniem dłoni.
— Nie podnoś na mnie ręki — powiedziała. — Bo to będzie już akta policyjne, nie notarialne.
Zdzisław zatrzymał się. Wyglądał nagle starzej niż na zaczynającą być dziurkę w skarpecie wychodzącą spod dresu. Spojrzał na córkę.
— Izo… córciu… wiesz, iż ojciec…
— Tato — Iza zwinęła dokument w rulon. — Dość.
Odwróciła się do matki.
— Dziękuję.
— Nie dziękuj. Musisz tylko wiedzieć, iż ten dom zawdzięczasz temu, iż przez osiemnaście lat nie kupowałam sobie nic poza biletami i jedzeniem. Jak nie chcesz w nim mieszkać, sprzedaj. Ale pieniądze niech zostaną u ciebie. Nie u niego.
Marek wyciągnął rękę do teściowej.
— Pani Marto, może herbaty? Ja zaparzę.
— Nie — powiedziała. — Ja tu nie jestem gościem. To mój dom, ale już nie będę w nim pić herbaty z człowiekiem, który przez dwadzieścia lat udawał, iż go buduje.
Kiwnęła na Henninga.
— Chodź.
Zdzisław stał przy garażu. Nie ruszył się, nie powiedział. Patrzył, jak obcy mężczyzna otwiera przed Martą bramę i jak ona przechodzi przez nią, nie obracając się.
Henning dogonił ją przy furtce.
— Zostawiłaś mu coś? — zapytał.
— Karton. Trzy pary dresów, stare buty, maszynkę do golenia i patelnię, na której smażył jajka, kiedy ja spałam po pierwszym nocnym transporcie. I jeszcze — sięgnęła do kieszeni płaszcza i wyciągnęła mały, nowy kluczyk do furtki — ten. Zamki wymieniłam w zeszłym tygodniu. Niech sobie otwiera. Dwa tygodnie.
Wsiadła do taksówki. Henning usiadł obok. Pies za płotem przestał szczekać, bo na drodze zrobiło się pusto.
— Dokąd? — zapytał kierowca.
— Na stację. Pociąg do Warszawy mamy o siódmej dziesięć.
Samochód ruszył. Marta wyjęła telefon, otworzyła aplikację bankową i przelała córce sto pięćdziesiąt tysięcy złotych. W tytule wpisała: „od mamy, nie od ojca”.
Henning patrzył przez okno na mijane kapliczki i zardzewiałe znaki dojazdu na szutrową drogę. Nic nie mówił. Wiedział, iż ta cisza jest jednym z nielicznych luksusów, na który Marta pozwalała sobie przez te lata.
— Dziękuję, iż nic nie powiedziałeś — odezwała się po chwili.
— A co miałem powiedzieć? Że masz rację?
— Że to dziwne tak wracać i odbierać komuś złudzenia.
— Ja nie kradnę złudzeń — odparł. — Ja tylko z tobą pracuję i z tobą jem obiad.
Marta zamknęła aplikację. Pociągnęła rękaw swetra, poprawiła mankiet, którego guzik odpadł jeszcze wczoraj w Hanowerze, i schowała telefon do torby.
— Zjesz coś na dworcu? — zapytała.
— Tak. Masz ulubione ciastko z makiem w tym kiosku obok kasy.
— Pamiętam.
Henning uśmiechnął się. Sztuczna skóra siedzenia zaskrzypiała, kiedy przekładał torbę z kolan pod nogi.
— Ktoś tu wróci za dwa tygodnie? — zapytał cicho.
— Nie ja — powiedziała Marta. — Ja wracam do Niemiec. W poniedziałek zaczynam nową zmianę.
Taksówka wyminęła traktor z przyczepą pełną buraków. W oddali błysnęła wieża kościoła w Ełku. Na liczniku skoczyło o kolejne dwa złote.
Marta zamknęła oczy. Wiedziała, iż Zdzisław jeszcze tego wieczoru będzie dzwonił do Izy, potem do Marka, a potem do wszystkich, których zdoła namówić, i każdemu powie to samo: iż ona zniszczyła rodzinę. Ale dom stał dalej. I klucze do bramy leżały w kieszeni jej córki.
Henning podał jej pastylkę miętową. Wzięła ją bez otwierania oczu.
— Jadę z tobą do celu — powiedział.
— Ja już jestem u celu — odparła.
A za oknem robiło się ciemno.
