— Musisz wziąć mamę do siebie. Kamienica po tacie i tak trafiła tobie, więc masz obowiązek — rzucił Wojciech, kładąc na stole teczkę z wypisami ze szpitala.
Kartki rozjechały się po blacie. Ewa zamknęła laptopa i spojrzała na brata. Stał przy oknie, ręce w kieszeniach dresowej bluzy, i całą postawą dawał do zrozumienia, iż sprawa jest już zamknięta.
— Śmieszne — powiedziała cicho. — Kiedy dzieliliśmy pieniądze po tacie, powtarzałeś, iż wszystko musi być uczciwe. A teraz uczciwość się skończyła?
Wojciech nie odpowiedział. Za ścianą skrzypnęły drzwi — dziewięcioletnia Zosia, córka Ewy, nasłuchiwała rozmowy dorosłych. Ewa to zauważyła, ale się nie odwróciła. Patrzyła na brata i czuła, iż właśnie teraz coś między nimi albo pęknie ostatecznie, albo w końcu wróci na swoje miejsce.
Ojciec zmarł trzy lata wcześniej, w listopadzie, we śnie — jakby po prostu się zmęczył. Potem przyszły papiery, kolejki do notariusza w Bydgoszczy, urzędy. Matka, pani Krystyna, trzymała się, ale było widać, iż sama nie udźwignie decyzji. To wtedy, przy stole zastawionym jeszcze talerzami po stypie, powiedziała zdanie, które później stało się punktem zapalnym.
— Ewa dostanie mieszkanie po tacie — oznajmiła, patrząc gdzieś w bok, na kredens. — Jest sama z dzieckiem. Potrzebuje dachu nad głową.
Wojciech wtedy tylko skinął, jak ktoś, kto wielkodusznie ustępuje.
— Jasne, mamo. Niech Ewa bierze mieszkanie — rzucił lekko, jakby chodziło o drobiazg.
Drobiazgiem to nie było. Dwupokojowe M na Fordonie, bloki z wielkiej płyty, warte było wtedy jakieś czterysta tysięcy złotych. W zamian Wojciech dostał resztę: skodę octavię ojca, oszczędności z konta w PKO, garaż pełen narzędzi i starych płyt winylowych, sprzęt RTV. Ciotki uspokajały Ewę, iż podział jest sprawiedliwy — bo mieszkanie to mieszkanie. Ewa się nie kłóciła. Nigdy nie potrafiła kłócić się z rodziną.
Zamiast tego wzięła kredyt w banku, zrobiła w mieszkaniu remont od podstaw, spłaciła zaległości w spółdzielni. Wymieniła instalację elektryczną, okna, łazienkę. Ściany w pokoju Zosi pomalowała na blady żółty, bo córka uwielbiała ten kolor — mówiła, iż przypomina jej ciepło z letniego obozu nad jeziorem Charzykowskim.
Wojciech tymczasem sprzedał skodę, wpakował pieniądze w swój mały warsztat samochodowy przy obwodnicy i pół roku później jeździł już nowym autem. Dzwonił od czasu do czasu, chwalił się interesem, przyjeżdżał na Wigilię. Kilka lat było spokojnie. Krystyna radziła sobie sama, czasem przyjmowała wnuki na niedzielny obiad, karmiła je swoim żurkiem na białej kiełbasie i machała ręką na pytania o zdrowie.
A potem przyszła operacja. Planowa, mówili lekarze w szpitalu przy ulicy Ujejskiego. Po niej matka już nie była sobą.
Wojciech zjawił się dwa dni po wypisie ze szpitala — z teczką pod pachą, jakby przyjechał na negocjacje handlowe.
— Lekarze mówili, iż potrzebuje stałej opieki — oznajmił, wchodząc do mieszkania bez zaproszenia. — Rozumiesz, co to oznacza.
— Usiądź — powiedziała Ewa.
Nie usiadł. Położył teczkę na stole i powtórzył to, co już słyszała w progu:
— Musisz wziąć mamę do siebie. Mieszkanie po tacie dostałaś ty — więc to się liczy.
Ewa spojrzała na teczkę, na wystające z niej papiery ze szpitala, potem na brata, który od trzech lat nie zapytał matki o nic poza tym, czy nie potrzebuje gotówki na taxi do przychodni.
— A twój warsztat, Wojtek? Skąd on się wziął? — spytała spokojnym, ale twardym głosem. — Z pieniędzy taty. Z auta taty. Z tego, iż ja siedziałam w tym mieszkaniu z kredytem na karku, kiedy ty otwierałeś drugi boks na blacharkę.
— To co innego. Ja pracuję na to, co mam.
— A ja niby nie pracuję? — Ewa wstała. — Zosia ma dziewięć lat. Pracuję na etacie w przychodni, wychowuję ją sama, spłacam kredyt do dwa tysiące trzydziestego drugiego roku. Mieszkanie ma czterdzieści dwa metry. Gdzie mama ma spać — na materacu w kuchni?
— To twoja sprawa, jak to zorganizujesz.
— Nie. — Głos jej się nie podniósł, ale każde słowo padło osobno, jak stawiane na stole monety. — To nasza wspólna sprawa. Mama jest matką nas obojga. I opieka nad nią to nie czynsz za mieszkanie, który mam spłacać do końca życia.
Wojciech otworzył usta, żeby coś powiedzieć, ale w tej chwili z korytarza dobiegł głos Zosi:
— Mamo, babcia dzwoni.
Telefon leżał na komodzie, ekran świecił imieniem "Mama". Ewa odebrała, włączyła głośnik.
— Ewuniu — głos Krystyny był słabszy niż tydzień temu, ale wyraźny. — Słyszę, iż się kłócicie. Przez ścianę słychać.
Wojciech spiął się, jakby chciał wyrwać telefon z ręki siostry.
— Mamo, my tylko ustalamy, jak zorganizować twoją opiekę — zaczął.
— Ja już to ustaliłam — przerwała mu matka. — Dzwoniłam wczoraj do pani Basi, sąsiadki. Pamiętasz ją, Wojtku? Ma córkę, która robi kursy opiekunki. Rozmawiałam z ośrodkiem pomocy społecznej na Fordonie, mają program usług opiekuńczych. Płaci się według dochodu, ja mam emeryturę i rentę po tacie, powinno starczyć.
W pokoju zrobiło się cicho. choćby Zosia, stojąca w drzwiach z pluszowym misiem pod pachą, przestała się wiercić.
— To znaczy, iż nie musisz się przeprowadzać? — spytała Ewa.
— A po co? — w głosie matki zabrzmiała nuta, która przypominała dawną Krystynę, tę sprzed operacji. — Mam swoje mieszkanie, swój balkon, swoje pomidory w doniczkach. Nie chcę spać na kanapie u córki, która i tak ledwo wiąże koniec z końcem. Chcę pomocy, nie przeprowadzki. A ty, Wojtku — dodała po chwili — mógłbyś wpaść w środę, zawieźć mnie do przychodni na kontrolę. To by mi wystarczyło.
Rozłączyła się. Wojciech stał z telefonem siostry, który mu wcisnęła w rękę, i patrzył na ekran, jakby oczekiwał, iż matka jeszcze coś doda.
— No i co teraz? — spytał w końcu, ale już bez tamtej pewności siebie.
Ewa podeszła do stołu, zebrała rozsypane kartki z wypisu, ułożyła je równo i wsunęła z powrotem do teczki. Podała ją bratu.
— Teraz ty jedziesz w środę do przychodni. A ja w czwartek zawiozę mamie zakupy i dopilnuję papierów do ośrodka pomocy społecznej. I żebyśmy się rozumieli — dodała, kładąc dłoń na teczce, którą trzymał — to mieszkanie to nie dług, który spłacam opieką nad mamą do końca życia. Ja już zapłaciłam. Remontem, kredytem, ośmioma laty bez wsparcia od ciebie. Teraz płacimy oboje. Po równo.
Wojciech wziął teczkę, popatrzył na siostrę, potem na córkę siostry, która przez cały czas stała w progu.
— Dobra — powiedział w końcu, głucho, jakby to słowo kosztowało go więcej niż zwykle. — W środę o dziesiątej ją odbiorę.
Wyszedł, nie zamykając za sobą drzwi na klucz jak zwykle — Ewa musiała sama dopchnąć zamek. Zosia podeszła i oparła głowę o jej bok.
— Mamo, babcia będzie mieszkać u siebie?
— Będzie — powiedziała Ewa i schowała telefon do kieszeni fartucha, w którym jeszcze pachniało środkiem do mycia szyb, bo przed przyjściem brata myła okna w kuchni. — I my jej w tym pomożemy. Oboje z wujkiem.
Na parapecie, obok doniczki z bazylią, leżała wizytówka ośrodka pomocy społecznej, którą matka podyktowała jej przez telefon jeszcze wczoraj wieczorem — Ewa zapisała numer na odwrocie starego rachunku za prąd i teraz, patrząc na niego, wiedziała dokładnie, od czego zacznie w czwartek rano.
