Klucze do przeszłości

Pracowałam w sali bankietowej „Pod Modrzewiem” w Lublinie już trzeci sezon. W sobotę wieczorem, dwudziestego siódmego maja, miałam nogi jak z galarety i marzyłam tylko o tym, żeby zrzucić te lakierowane buty z byle jakiej promocji na Czechowskiej. Była impreza jubileuszowa — sześćdziesiąte urodziny pana Marka, właściciela warsztatu blacharskiego. Jego żona, pani Kasia, prowadziła chór „Nadzieja” przy Domu Kultury na Starym Mieście. Znam ją tylko z widzenia, ale zawsze kojarzyła mi się z takim spokojem, jakby nigdy nie musiała się spieszyć.

Pan Marek wziął mikrofon po trzecim toście. Mówił coś o dwudziestu sześciu latach, o wierności i o tym, iż wszystko jest dobrze. Rozlewałam wtedy kompot do szklanek przy bocznym barku i nie zwracałam uwagi, dopóki nie usłyszałam, jak powiedział, iż chciałby kogoś młodszego. Że ma dość tych babskich prób w piątki, smutnych jak pogrzeb. Że on jeszcze nie jest dziadkiem. Goście zaczęli się śmiać, ale jakoś nierówno — część udawała, iż to żart, część patrzyła w talerze. Pani Kasia siedziała naprzeciwko niego. Odłożyła widelec na brzeg talerza, dokładnie obok kawałka zimnego schabu z żurawiną. Nie odezwała się do męża ani słowem. Przez dobrą chwilę bawiła się serwetką, składała ją na pół, potem jeszcze raz.

Kilka kobiet z chóru stało przy drzwiach wejściowych. Jedna z nich, siwa pani w granatowym żakiecie, powoli postawiła swoją torbę na krześle. Druga, chyba najstarsza, w wełnianej spódnicy do pół łydki, usiadła i przycisnęła torebkę do brzucha. Pani Kasia wstała. Przeszła wzdłuż stołu, minęła mnie z dzbankiem kompotu, i powiedziała do nich cichym głosem: „Koniec, dziewczyny. Zbieramy się.” Wtedy zrozumiałam, iż to naprawdę się dzieje. Wyszły wszystkie — jedenaście kobiet, jedna za drugą, jakby wychodziły z kościoła po mszy. Na sali zapadła taka cisza, iż słychać było, jak spod drzwi ciągnie chłodem. Pan Marek popatrzył na puste miejsce żony, wzruszył ramionami i wrócił do jedzenia. Ktoś próbował zażartować o kawalerce, ale nikt się nie zaśmiał.

Ja miałam wtedy do zakończenia zmiany jeszcze trzy godziny. Nosiłam talerze, sprzątałam nakrycia i od czasu do czasu zerkałam na to puste miejsce przy stole. Nie wiem, czemu tam patrzyłam. Może liczyłam, iż wróci. Nie wróciła.

Przez cały następny rok nie widziałam ani pana Marka, ani pani Kasi. Aż w czerwcu, na koncercie z okazji nocy świętojańskiej, poszłam do Domu Kultury, bo moja ciotka Halina od dziesięciu lat śpiewa w chórze „Nadzieja”. Siedziałam w trzecim rzędzie, obok pachniało wilgotnym tynkiem i pastą do podłogi. Po drugiej stronie sali, przy oknie, stał stolik z bukietem piwonii w wazonie, trochę już przekwitłych, jakby ktoś zerwał je w ogrodzie dzień wcześniej. Pani Kasia stanęła za pulpitem i podniosła rękę. Nie widziałam jej wcześniej z bliska, ale teraz wyglądała inaczej — lżej jakoś, chociaż miała te same okulary i spinkę we włosach. Zaczęły śpiewać. Ich głosy wypełniły salę, ale ja nie mogłam oderwać wzroku od drzwi wejściowych.

W przerwie wyszłam na korytarz, żeby kupić wodę w automacie. Stał tam pan Marek. Taki sam, może trochę bardziej szary na skroniach. Trzymał w ręku papierową teczkę z logo jakiejś kancelarii. Pani Kasia wyszła z sali i stanęła naprzeciwko niego. Ja zostałam przy automacie, bo wrzuciłam już monetę, a puszka utknęła w podajniku i nie chciała spaść.

— Kasiu, porozmawiajmy — powiedział. — To było głupie. Wiesz, iż cię kocham.

Ona wyciągnęła z kieszeni żakietu pęk kluczy — tych samych, co zawsze wisiały u nich w przedpokoju na haczyku przy lustrze, poznałam je po brązowym breloczku w kształcie nutki, bo kiedyś jej to komplementowałam przy dostawie ciast. Położyła mu je na dłoni, tam gdzie trzymał teczkę.

— To od naszego starego mieszkania — powiedziała. — Twój prawnik mówił, iż mam je oddać do rąk własnych, więc masz. Sprzedałeś je pode mną i choćby się nie zająknąłeś. Koniec.

On patrzył na klucze, jakby nie wiedział, co to jest.

— Kasiu, po dwudziestu sześciu latach… — zaczął, urwał, spojrzał na kobietę z automatu, jakby dopiero teraz mnie zauważył, i zaczął jeszcze raz, ciszej. — Mogliśmy to inaczej załatwić.

— Mogliśmy — przerwała mu. — Ale ty załatwiłeś to na mikrofonie, przy schabowym. Twoje dokumenty są w sekretariacie. Koniec korytarza.

Zacisnął dłoń na kluczach tak, iż brelok z nutką wbił mu się w palec, i przez sekundę stał, jakby chciał jeszcze coś powiedzieć. Nie powiedział. Odwróciła się i weszła z powrotem na salę. On stał jeszcze chwilę, potem schował klucze do kieszeni marynarki, poprawił teczkę pod pachą i ruszył w głąb korytarza, potrącając kant automatu tak, iż w środku coś zabrzęczało.

Puszka wreszcie spadła z hukiem. Weszłam z nią za panią Kasią do sali. Stanęła przy pulpicie, podniosła rękę wysoko i powiedziała:

— Jeszcze raz, dziewczyny. Od pierwszego taktu.

I zaczęły śpiewać. Ten sam utwór, co na początku — „Nadzieja” — ale teraz brzmiał jakoś inaczej. Mocniej. Ciotka Halina mrugnęła do mnie i poprawiła broszkę przy kołnierzu. Ja stałam przy drzwiach z zimną puszką w dłoni, a przez uchylone okno wpadał zapach koszonej trawy znad Bystrzycy, mieszając się z tym śpiewem, aż do samego końca utworu.