Ryzyko ukąszenia przez kleszcza zmniejszysz, osłaniając skórę ubraniem i stosując odpowiedni repelent. Znaczenie ma również trasa spaceru, a po powrocie – obejrzenie całego ciała. Żadna metoda nie daje pełnej ochrony, dlatego warto je łączyć. Nie trzeba rezygnować z odpoczynku w lesie. Lepiej wiedzieć, gdzie łatwo zabrać ze sobą nieproszonego pasażera i jak zareagować, gdy już się pojawi.
Jak są zbudowane kleszcze i dlaczego są tak groźne?
Kleszcze są pajęczakami, a nie owadami. Nimfa i dorosły osobnik mają osiem odnóży, larwa – sześć. Ciało jest zwarte, bez przewężenia typowego dla pająków. Z przodu znajduje się aparat gębowy, którym przecinają skórę i przytwierdzają się do gospodarza.
Wygląd małego osobnika pomoże porównać artykuł: https://domiprzyroda.pl/zwierzeta-w-naturze/pajeczaki/jak-odroznic-kleszcza-od-malego-pajaka. Rozmiar to za mało.
Największym zagrożeniem są patogeny przenoszone przez zakażone kleszcze. W Polsce istotnym problemem jest borelioza, ale również kleszczowe zapalenie mózgu (KZM). Ukłucie często pozostaje niezauważone. Nie każdy kleszcz jest zakażony, a znalezienie go na ubraniu nie oznacza choroby. Warto jednak obejrzeć skórę, ponieważ w czasie jednego spaceru mogło dostać się na Ciebie więcej osobników, niż zauważyłeś podczas pierwszej kontroli.
Czy zwierzęta też chorują od kleszczy?
Tak, a u psa choroba odkleszczowa może mieć ciężki przebieg. Przykładem jest babeszjoza wywoływana przez pierwotniaki niszczące czerwone krwinki. Może powodować niedokrwistość, a choćby niewydolność narządów. Osowiały pies odmawiający jedzenia wymaga uwagi. Ciemne zabarwienie moczu jest sygnałem alarmowym – nie czekaj wtedy na samoistną poprawę, tylko pilnie skontaktuj się z lekarzem weterynarii, który zbada pupila.
Zwierzęta mogą również chorować na anaplazmozę. Dotyczy to psów, ale także kotów, więc kleszcza u mruczka też trzeba potraktować poważnie. Rozpoznanie choroby wymaga badania.
Preparat przeciw kleszczom dobierz do gatunku i masy ciała pupila. Pomoże lekarz weterynarii. Nie stosuj u kota środka przeznaczonego wyłącznie dla psa; niektóre są dla kotów silnie toksyczne. Po wycieczce obejrzyj skórę pod sierścią, choćby jeżeli zwierzę jest zabezpieczone.
Co zrobić, by zmniejszyć ryzyko ukąszenia przez kleszcza?
Wybieraj środek wydeptanej ścieżki, zamiast przedzierać się przez wysoką trawę przy jej brzegu. Kleszcze czekają na gospodarza na roślinach. Podczas postoju unikaj siadania bezpośrednio w zaroślach. Wybierz ławkę przy szlaku zamiast wilgotnej ściółki pod krzakiem.
Nie zakładaj, iż sama nazwa lasu przesądza o bezpieczeństwie. Określenia dotyczące krajobrazu wyjaśnia tekst https://domiprzyroda.pl/przyroda/krajobrazy/czym-rozni-sie-puszcza-od-lasu-i-boru. Przy ochronie przed kleszczami ważniejszy jest kontakt z roślinnością na trasie. Nie rezygnuj z zabezpieczenia tylko dlatego, iż spacerujesz po lesie blisko domu.
Długie spodnie i zakryte buty utrudniają kleszczom dostęp do skóry. Nogawki można wsunąć w skarpety, a górę ubrania dopasować tak, żeby nie pozostawiała dużych odsłoniętych miejsc. Jasna tkanina ułatwia dostrzeżenie wędrującego pajęczaka. Nie odstrasza go swoim kolorem, ale daje Tobie większą szansę zauważenia go przed wkłuciem.
Zastosuj też repelent przeznaczony do ochrony przed kleszczami. Takie preparaty mogą zawierać np. DEET lub ikarydynę. Sprawdź etykietę, zamiast kierować się wyłącznie hasłem na opakowaniu. Dowiesz się, gdzie nanosić środek i jak długo deklarowana jest ochrona. Produkt do stosowania na odzieży nie musi być odpowiedni na skórę. Przy dziecku szczególnie uważnie sprawdź ograniczenia wieku.
Nie zwiększaj częstotliwości stosowania. Trzymaj się instrukcji producenta, także po kąpieli lub silnym spoceniu. jeżeli używasz kremu z filtrem, najpierw nałóż kosmetyk przeciwsłoneczny, a dopiero później repelent. Żaden spray nie daje powodu, by zrezygnować z oglądania ciała.
Po spacerze sprawdź całe ciało, również miejsca zasłonięte ubraniem. Obejrzyj zgięcia kolan, gdzie drobny osobnik łatwo ginie w załamaniu skóry. Obejrzyj również pachwiny. Okolice za uszami możesz dokładnie skontrolować z pomocą drugiej osoby, a trudno widoczne fragmenty skóry – przy użyciu podręcznego lusterka. U dziecka sprawdź też skórę głowy.
Obejrzyj zdjęte ubrania, zanim odłożysz je na łóżko. Sprawdź również plecak. Prysznic może pomóc spłukać osobniki, które jeszcze się nie przytwierdziły. Nie zastępuje usunięcia wbitego kleszcza. Tematykę przyrodniczą opisuje też portal Dom i Przyroda: https://domiprzyroda.pl/.
Jeśli znajdziesz wbitego kleszcza, usuń go możliwie szybko. Pęsetą chwyć go tuż przy skórze i pociągnij równomiernie do góry, bez skręcania oraz ściskania odwłoka. Nie smaruj go tłuszczem ani alkoholem. Po usunięciu zdezynfekuj miejsce wkłucia. jeżeli nie potrafisz go wyjąć, skorzystaj z pomocy medycznej. Narastający rumień lub gorączka po ukłuciu wymagają konsultacji lekarskiej.
Szybkie usunięcie ogranicza ryzyko części zakażeń, ale nie tworzy uniwersalnego „bezpiecznego okna”. Wirus KZM może zostać przekazany bardzo wcześnie. Szczepienie przeciw tej chorobie warto omówić z lekarzem, zwłaszcza jeżeli często spędzasz czas wśród zieleni. Chroni ono przed KZM, a nie przed boreliozą ani samym ukłuciem.
Ciekawostki o kleszczach
Angielska Wikipedia opisuje cechy tych pajęczaków, które łatwo przeoczyć, gdy myślimy o nich wyłącznie jako o zagrożeniu dla ludzi podczas spacerów.
- „Węszą” odnóżami. Na przedniej parze znajduje się narząd Hallera, pomagający wykrywać sygnały zapachowe gospodarza. Reaguje też na zmiany temperatury.
- Spotyka się je choćby w Antarktyce. Tamtejsze kleszcze pasożytują m.in. na pingwinach.
- Nie wszystkie żerują przez wiele dni. Część kleszczy miękkich, czyli obrzeżków, może pobrać posiłek w ciągu kilku minut.
- Potrafią pozyskiwać wodę z powietrza. Pomaga im w tym wydzielina pochłaniająca wilgoć, którą następnie ponownie połykają.
Jak zachować przyjemność z leśnych spacerów?
Ochrona zaczyna się przed wyjściem, ale kończy dopiero po obejrzeniu skóry w domu. Z czasem taki zwyczaj staje się częścią wycieczki, podobnie jak sprawdzenie pogody. Nie musisz oglądać każdej gałązki. Więcej daje rozsądny wybór trasy połączony z adekwatnym zabezpieczeniem. jeżeli spacerujesz z psem, uwzględnij również jego ochronę. Znaleziony kleszcz to sygnał do szybkiego działania i późniejszej obserwacji skóry, bez odkładania usunięcia na następny dzień, choćby gdy nie odczuwasz bólu.
Źródła
1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC), Preventing Tick Bites. https://www.cdc.gov/ticks/prevention/index.html
2. Companion Animal Parasite Council (CAPC), Babesia spp. https://capcvet.org/guidelines/babesia/
3. Wikipedia, Tick. https://en.wikipedia.org/wiki/Tick
