Ja, Imbir, wiedziałem, co zrobiła aktorka

Mam na imię Imbir, choć ludzie wołają na mnie Ruryk. Sam nie wiem, skąd to drugie. Trzy lata temu, koło śmietnika przy przystanku tramwajowym na ulicy Zakładowej w Łodzi, wpadłem do kartonu po bananach i już tam zostałem. Wyciągnęła mnie Halina Wójcik — dozorczyni z kamienicy numer 14, tej z drewnianymi schodami i odrapaną fasadą. Miała na sobie fartuch w czerwone maki i pachniała szarym mydłem. Spytała: „No i co, rudy? Zimno ci?”. Nie odpowiedziałem, bo koty nie rozmawiają z pierwszymi lepszymi. Ale to był maj, padało, a w kartonie naprawdę było zimno.

Halina ma sześćdziesiąt dwa lata i mieszka w komórce przy drzwiach wejściowych. Trzyma tam wiadro, płyn do podłóg i kalendarz z Matką Boską Częstochowską. Ja sypiam na parapecie, między paprotką a od lat zepsutą lampą. Z okna widać przystanek, na którym ludzie klną, bo tramwaj piętnastka znowu się spóźnił. W kamienicy pachnie węglem z pieca sąsiada z parteru, pastą do obuwia i lekko kapustą z mieszkania pod nami. Tak pachnie uczciwość.

Halina to kobieta, która cudzej szpilki by nie wzięła. Nie dlatego, iż się boi. Po prostu jej to do głowy nie przychodzi. Korytarz trzyma w idealnym, choć trochę chaotycznym porządku: na schodach stoją skrzynki z pelargoniami, a na każdym parapecie słoik z kolorowymi kamieniami. Mieszkańcy ją lubią, bo sprząta u nich za dychę, a czasem wcale. Ja lubię ją bardziej, bo nie robi mi zdjęć i nie mówi „kici kici”.

Głównym punktem życia Haliny jest pani Irena Wiszniowiecka z drugiego piętra. Kiedyś aktorka Teatru Nowego, teraz nosi kapelusze z woalką i mówi głosem, od którego drżą żyrandole. Schodzi po schodach, przytrzymując futrzany kołnierz, i woła:

— Halinko, aniele! Co byśmy tu zrobili bez twojej dobroci!

Halina robi się czerwona po uszy i gotowa jest umyć aktorce wszystkie okna albo wyczesać jej perskiego kota, debila o imieniu Ludwik. Ja tych złudzeń nie mam. I pewnego dusznego majowego czwartku dostałem na to dowód.

Drzemiąc za paprotką, usłyszałem, jak Irena wchodzi do sieni z sąsiadką spod piątki, panią Wandą, co nosi na głowie strąki jak z waty cukrowej. Haliny nie było — poszła wyrzucić śmieci. Irena sapnęła i mówi do Wandy:

— Błagam cię, znowu jej nie ma! Ta nasza dozorczyni to chodząca katastrofa. Wczoraj myła mi lustro i omal nie strąciła weneckiego szkła. Wieś i tyle. Pachnie tanim mydłem i patrzy na mnie swoimi krowimi oczami. Trzymamy ją wyłącznie z litości. No i dlatego, iż głupia gotowa jest harować za darmo.

Wanda zachichotała cienko, jak czajnik przed gwizdkiem. Otworzyłem jedno oko. Moje wąsy drgnęły. Obłuda — pomyślałem — to nawóz dla próżności. Pachnie tak samo jak inne nawozy.

Na dole zadzwoniły klucze. Wróciła Halina z nowym mopem i szerokim uśmiechem. Irena w ułamku sekundy wygładziła twarz i popłynęła do windy, jakby weszła na scenę.

W tym domu mieszka też ktoś, kto Halinę przyprawia o dreszcze. Na ostatnim, siódmym piętrze, gdzie winda jeździ ze zgrzytem, żyje profesor Henryk Zawadzki, fizyk z Politechniki Łódzkiej. Łysy, ciężki, z haczykowatym nosem i wzrokiem, który w półmroku sieni odbija światło jak moneta. Rzadko się odzywa. Halina myśli, iż to mizantrop, i chowa się za paprotkę, gdy go widzi. Ja mam do profesora cichy szacunek: ludzie, którzy nie marnują głosu na paplaninę, to istoty wyższego rzędu.

Burza uderzyła w sobotę. Zaczęło się od wrzasku Ireny na klatce schodowej — takiego, jakby ją ktoś dźgał nożem. Zbiegli się lokatorzy. Irena, trzymając się za serce, ogłosiła:

— Okradziono mnie! Moja rodowa broszka! Złoto, szmaragdy! Dostałam ją od samego ministra kultury! Leżała na toaletce! Wczoraj sprzątała tylko ona — o, ta! Halina! Wpuściłam ją do domu, poiłam herbatą, a ona… czarna niewdzięcznica! Złodziejka!

Halina zbielała jak ściana. Mop wypadł jej z dłoni i potoczył się po posadzce, prawie mnie trafiając. Potem chwyciła się za fartuch, jakby chciała go zedrzeć, i zaniosła się płaczem — głośno, po dziecinnemu, zginając się od wstydu. Tłum zagwizdał. Pani Wanda wyjęła telefon, żeby dzwonić na policję.

Wtedy otworzyły się drzwi wejściowe. Wszedł profesor Zawadzki w czarnym, staromodnym płaszczu. Popatrzył po wszystkich, a w sieni nagle zrobiło się cicho.

— Obywatele — zagrzmiał. — Ten poziom hałasu narusza wszelkie prawa termodynamiki i zdrowego rozsądku. Co się tu dzieje?

Irena się nie zmieszała:

— Panie profesorze! Pan jest człowiekiem starej daty, pan mnie zrozumie! Ta dziewucha ukradła moją szmaragdową broszkę! Historyczną wartość! Żądam rewizji!

Profesor zwrócił twarz ku zapłakanej Halinie. Potem przeniósł ją na Irenę. Kącik jego ust drgnął w dziwnym uśmiechu.

— Szmaragdowa broszka, powiada pani? — zagrzmiał. — Ta sama, którą pani tak lekkomyślnie pokazywała mi półtora roku temu na klatce schodowej, chwaląc się, iż kupiła ją na bazarze staroci obok dworca Łódź Kaliska za dwieście złotych, bo w środku są… — tu profesor wyciągnął z kieszeni małe okrągłe szkiełko — …szklane śliweczki, a nie szmaragdy. Proszę, niech pani przeczyta.

Podał Irenie papier. Był to certyfikat z antykwariatu, w którym broszkę wyceniono. Irena zbladła. Wanda schowała telefon. Tłum zamilkł.

Halina przestała płakać. Otarła nos rękawem fartucha i popatrzyła na Irenę. Nie było w tym żalu. Było coś innego — jakby w końcu zgasiła w sobie lampkę, która świeciła od lat.

— To ja pani powiem, pani Ireno — powiedziała cicho. — Jedenaście lat. Co tydzień, czasem dwa razy. Pani okna, pani podłogi, pani kot. I ani raz nie wzięłam ani grosza. Bo pani mówiła, iż jestem jak rodzina. A teraz…

Irena otworzyła usta, ale nie wydobył się żaden dźwięk.

— Niech pani zaczeka — ciągnęła Halina. — Mam coś dla pani.

Poszła do swojej komórki, wróciła z brulionem w kratkę. Kartkowała go przez chwilę, lizała palce, aż znalazła zapisaną stronę. Potem wzięła długopis z kieszeni fartucha i napisała na dole: „Rachunek za 11 lat sprzątania: 14 400 zł”. Oderwała kartkę, złożyła ją na pół i wsunęła Irenie do dłoni.

— To za całe „dziękuję” — powiedziała. — Płatne do końca miesiąca. Potem sprawa idzie do sądu.

Irena stała z otwartymi ustami, gapiąc się na kartkę, jakby to było zaproszenie na stypę.

Profesor ruszył do wyjścia. W progu mruknął, ale tak, iż wszyscy usłyszeli:

— Aktorzy. Zawsze potrafią zagrać nie to, co trzeba.

A potem Halina zrobiła coś, czego nikt się nie spodziewał. Wróciła do komórki, wyjęła klucze od bramy i zaniosła je do administracji w suterenie obok śmietnika. Złożyła wymówienie na piśmie. Siedziałem na parapecie i patrzyłem, jak wraca, bierze swój karton, w którym mnie znalazła, i wkłada do niego słoik z kamykami.

— Imbir — powiedziała do mnie, a ja jej nie poprawiłem, bo w tej jednej chwili wszystko mi się podobało. — Idziemy.

Wyszliśmy na ulicę. Padało, jak wtedy, trzy lata temu. Za nami w sieni stała Irena z rachunkiem w dłoni i patrzyła, jak drzwi się zamykają.

Przystanek był pusty. Halina postawiła karton na mokrym chodniku, wyjęła z niego mój koc i owinęła mnie. Potem poprawiła torbę na ramieniu.

— Wiesz co, rudy? — powiedziała. — Tak się kończy wdzięczność, którą się tylko gra.

I ruszyliśmy przed siebie, mijając trawnik z bezdomnym psem, który od lat szczeka na piętnastkę.