Gród Piastowski w Gieczu

Zdjęcie: fot. Teresa Krysztofiak

Pierwszy gród w Gieczu powstał przypuszczalnie w latach sześćdziesiątych IX wieku. Miał około 70 metrów zewnętrznej średnicy i w takiej formie przetrwał do lat dwudziestych następnego stulecia.

Około 925 roku został rozbudowany i stał się grodem dwuczłonowym.

Pod koniec X wieku rozpoczęto budowę założenia rezydencjalno–sakralnego o długości niemal pięćdziesięciu metrów, które miało się składać z palatium na planie prostokąta, złożonego z czterech pomieszczeń oraz kaplicy na planie rotundy. Z niewiadomych przyczyn budowa została przerwana już na etapie fundamentów.

Najazd Brzetysława

W 1038 roku książę Brzetysław zniszczył gród, a okoliczną ludność przesiedlił do Czech. W drugiej połowie XI wieku odbudowano zniszczone konstrukcje grodu, a także, jak pisze Teresa Krysztofiak, dokonano renowacji kościoła św. Jana Chrzciciela. Wzniesiono też kolejne budowle z kamienia.

Jednak od XIII stulecia Giecz zaczął tracić swoją pozycję. Grodzisko zostało opuszczone przez mieszkańców, pozostał tylko kościół św. Jana Chrzciciela, a nazwę Giecz przejęła pobliska osada.

Obecna świątynia zlokalizowana na terenie dawnego grodziska datowana jest na drugą połowę XVIII wieku.

Zainteresowanie Gieczem pojawiło się już w XIX wieku. Profesor Wyrwa pisał, iż prawdopodobnie pierwsze rozpoznanie archeologiczne w Gieczu przeprowadził w 1857 roku Antoni Gałecki. Rozpoznania prowadzili także inni naukowcy, w tym w latach dwudziestych profesor Józef Kostrzewski, kierujący w kolejnej dekadzie pracami wykopaliskowymi w Biskupinie.

W 1949 roku jego syn, docent Bogdan Kostrzewski zrealizował pierwsze zakrojone na dużą skalę badania w Gieczu. To dzięki nim odkryto m.in. kamienne fundamenty palatium.

Gród Piastowski w Gieczu

Kilkanaście lat później, 21 lipca 1963 roku, dzięki staraniom Bogdana Kostrzewskiego otwarto w Gieczu rezerwat. Został pierwszym jego kierownikiem, a także autorem wystawy stałej „Gród Piastowski w Gieczu”, na której zaprezentowano historię grodu oraz eksponaty pozyskane podczas wykopalisk.

Warto wspomnieć, iż otwarcie rezerwatu poprzedziła wycinka drzew, rozbiórka budynków, budowa dróg i parkingu oraz ekshumacja około 500 grobów.

Pierwsza ekspozycja stała prezentowana była do 1984 roku. W tym samym roku Giecz stał się oddziałem Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy.

W 2000 roku, z okazji obchodów Milenium, w Gieczu otwarto nową wystawę stałą „Giecz 2000”, będącą wynikiem prac archeologicznych z 1990 roku. Ekspozycja ta funkcjonowała do końca lipca 2009 roku. Obejmowała historię grodu od połowy X wieku do XIV stulecia i w stosunku do wcześniejszych wystaw pokazano na niej bardziej zróżnicowane zabytki związane z różnymi aspektami życia codziennego w grodzie.

Zaprezentowano również numizmaty znalezione podczas prac wykopaliskowych w kościele św. Mikołaja. Pozyskano je etapami w latach 1949–2000. Łącznie było to niemal 700 monet, co czyni je przypuszczalnie największym zbiorem monet odkrytym w kościele w Polsce.

Świątynia św. Mikołaja położona jest nieopodal grodziska. To jeden z najcenniejszych zabytków sztuki romańskiej w naszym regionie.

Obecna budowla pochodzi z XII wieku, jednak w trakcie badań archeologicznych odkryto pozostałości starszego, nieco mniejszego kościoła.

Terra Sancta

W latach 2009–2010 rezerwat został powiększony. Zbudowano osadę edukacyjną otoczoną drewnianą palisadą, na jej terenie wzniesiono chaty oraz budynek muzealny z salą wystaw czasowych i magazynami. Poza obrębem osady wybudowano nowy gmach główny muzeum, m.in. z salą ekspozycji stałych, biblioteką, pracowniami naukowymi i salą konferencyjną.

Od 2011 roku w głównym gmachu prezentowana jest wystawa stała „Terra Sancta – Giecz w monarchii piastowskiej”, dzięki której możemy poznać historię grodu gieckiego.

To efekt prac archeologicznych prowadzonych w latach 1993–2016. W 2017 roku ekspozycję przearanżowano i uzupełniono. Na ekspozycji prezentowane są zabytki w postaci broni, narzędzi czy biżuterii. W 2013 roku rezerwat obchodził jubileusz 50-lecia istnienia.

Z tej okazji m.in. odbył się piknik, na którym zainscenizowano zdobycie Giecza przez Brzetysława. Odbyła się też konferencja naukowa „Gród piastowski w Gieczu – geneza, funkcja, kontekst”. Obchodom towarzyszyła również okolicznościowa wystawa czasowa „Wspomnienia cenniejsze niż klejnoty”.

Ostatni, diamentowy jubileusz rezerwat obchodził w 2023 roku.

Na tę okoliczność przygotowano wystawę planszową „Diament w piastowskiej koronie – najstarszy gród i pierwszy rezerwat”. Warto wspomnieć, iż od kilku lat w rezerwacie rokrocznie odbywa się piknik historyczny „Letnie o Piastach bajanie … w Gieczu”.

Bibliografia:
Andrzej M. Wyrwa, „GDECZ — GIECZ. SCIRE EST REMINISCI. Krótka historia wydobywania z zapomnienia rezydencji piastowskiej”, Biblioteka Studiów Lednickich, tom XXXI, Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, Dziekanowice – Lednica 2014
Borys Paszkiewicz, „Monety z kościoła św. Mikołaja w Gieczu”, Biblioteka Studiów Lednickich, tom XV, Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, Dziekanowice – Lednica 2010
Teresa Krysztofiak, „Diament w piastowskiej koronie. Jubileusz 60-lecia Rezerwatu Archeologicznego w Gieczu”, Biblioteka Studiów Lednickich, tom XXII, Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, Dziekanowice – Lednica 2023
Marian Sokołowski, „Kościoły romańskie w Gieczu, Krobi, Lubiniu i Kotłowie w W. ks. Poznańskiem”, Kraków 1886
Informacje na stronie internetowej Rezerwatu archeologicznego w Gieczu http://www.giecz.pl/index.php?go=glowna
Zabytek.pl, opis zabytków: Tomasz Łuczak, kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela w Gieczu, Grodzisko; Teresa Krysztofiak, st. 4 w Gieczu; Tomasz Łuczak, kościół filialny pw. Najświętszej Marii Panny Wniebowziętej w Gieczu