Poranny żurek
W wieku siedemdziesięciu trzech lat przestałam się spieszyć rano. To wszystko. Zaczęłam później jeść śniadanie, a łóżko czasem zostawiałam niepościelone do popołudnia. Moja córka przyjechała pewnego dnia i oznajmiła, iż się „zapuszczam". Do dziś dziwi mnie, jak gwałtownie taki drobiazg potrafi zamienić się w wyrok.
Nazywam się Łucja, mieszkam w Krakowie, na Podgórzu, w kawalerce po remoncie, którą kupiliśmy z mężem jeszcze za starych złotych, przed denominacją. Kazimierz zmarł cztery lata temu, w listopadzie, kiedy kasztanowiec pod oknem już zrzucił liście. Przez czterdzieści lat mojego małżeństwa dom rządził się zegarem, którego Kazimierz nauczył się w wojsku i nigdy się go nie pozbył, choćby na emeryturze. Wstawał o szóstej trzydzieści. Ja razem z nim. Kawa parzona w kawiarce, chleb z masłem i rzodkiewką, łóżko posłane, zanim wybiła ósma, firanki podniesione, kuchnia wysprzątana przed wyjściem po zakupy na Rynek Podgórski. Przez dziesiątki lat choćby mi nie przyszło do głowy, iż mogłoby być inaczej.
Kiedy Kazimierza zabrakło, trzymałam się tego rytmu, jakby zmiana czegokolwiek była zdradą pamięci. Na początku to pomagało — zajęcia nie dawały mieszkaniu robić się za dużym. Z czasem jednak zaczęłam zostawać w łóżku dziesięć minut dłużej. Potem pół godziny. Bywało, iż jadłam śniadanie o dziewiątej, oglądając poranny program, a bywało, iż parzyłam kawę i wynosiłam ją na balkon w szlafroku, mimo iż sąsiadka z naprzeciwka na pewno to widziała. Łóżko mogło poczekać do południa, a jeżeli nikt się nie zapowiadał — nieraz zostawało niepościelone cały dzień.
Moja córka Beata przyjeżdża zwykle w środy, przed pracą w biurze rachunkowym na Zabłociu. Ma czterdzieści sześć lat, dwóch nastolatków w domu i życie policzone na minuty. Pewnego ranka zjawiła się tuż po dziewiątej i zastała mnie w szlafroku, z włosami związanymi jak popadnie, jedzącą chleb z powidłami. Łóżko niepościelone, w przedpokoju wciąż leżały kapcie z wieczora, a na stole stał kubek po herbacie sprzed dwóch dni. Odstawiła torebkę na krzesło i powiedziała: — Mamo, ty się ostatnio trochę zapuszczasz.
Roześmiałam się, myśląc, iż żartuje. Ona zebrała naczynia ze stołu, wyniosła je do zlewu i otworzyła okno w sypialni na oścież, jakby wietrzyła coś więcej niż pokój. Spytała, czy dobrze śpię, czy jem regularnie, czy w ogóle wychodzę z domu. Powiedziałam jej, iż w piątek mam aqua aerobik na basenie przy Wielickiej, iż wczoraj piłam wino z sąsiadkami z klatki, iż w sobotę idę na Podgórski Rynek z siostrą po warzywa. Odpowiedziała, iż nie o to chodzi, iż po prostu zawsze byłam taka poukładana.
Od tego dnia zaczęła przyjeżdżać częściej niż w środy. We wtorek wpadła „po drodze", w czwartek zostawiła w lodówce zapiekankę, choć nie prosiłam. W następną środę zastała mnie znowu w szlafroku i tym razem nie usiadła. Otworzyła szafkę w łazience i przejrzała moje leki, jeden po drugim, sprawdzając daty na blistrach. Potem wyjęła telefon i, stojąc plecami do mnie przy oknie, umówiła mi wizytę kontrolną u internisty na przyszły tydzień — bez pytania mnie o zdanie.
— Beata, ja mam swojego lekarza i sama umawiam wizyty od pięćdziesięciu lat.
— A ja chcę mieć pewność, iż ktoś to sprawdza — odpowiedziała, nie odkładając telefonu.
Następnym razem przyszła z plikiem kolorowych ulotek i położyła je na stole obok mojego kubka, przygniatając je solniczką, żeby nie zwiał ich przeciąg z otwartego okna. Dom seniora na Woli Justowskiej. Pobyty próbne, jeden tydzień za darmo. Wzięłam jedną do ręki, przeczytałam cenę wydrukowaną małą czcionką w rogu i odłożyłam ją z powrotem na stertę, dokładnie tak, jak leżała.
— Tylko żebyś miała, gdybyś kiedyś chciała rozważyć — powiedziała Beata, nie patrząc na mnie, tylko poprawiając stertę ulotek, żeby leżały równo.
Wstałam, wzięłam zmiętą pościel ze skraju łóżka i zaczęłam ją prostować na oczach córki, powoli, kant po kancie, aż prześcieradło leżało gładkie jak za czasów Kazimierza.
— Widzisz? — powiedziałam. — Potrafię. Tylko nie zawsze chcę robić to o ósmej rano.
Zgarnęłam ulotki ze stołu, złożyłam je razem i wsunęłam do kosza pod zlewem, między obierki po ziemniakach.
— Nie potrzebuję próbnego tygodnia w Woli Justowskiej. Potrzebuję, żebyś przestała sprawdzać moje leki jak inspektor sanitarny.
Beata otworzyła usta, żeby coś powiedzieć, ale zamiast tego usiadła ciężko na brzegu niepościelonego jeszcze łóżka i przez dłuższą chwilę patrzyła na swoje ręce splecione na kolanach.
— Babcia też mówiła, iż wszystko jest w porządku. Aż pewnego dnia zgasiła gaz dopiero, jak poczuła swąd spalenizny w całym bloku.
— Ja nie jestem twoją babcią.
— Wiem. Tylko nie umiem tego rozróżnić na czas.
Wieczorem, kiedy już wyszła, usiadłam przy stole z pustym kubkiem i długo patrzyłam na miejsce po ulotkach. Następnego ranka, zamiast prostować łóżko z automatu, jak przez ostatnie dni, wzięłam kalendarz i zapisałam sobie wizytę u notariusza przy ulicy Karmelickiej — nie dlatego, iż ktoś mnie do tego zmuszał, tylko dlatego, iż sama chciałam mieć to załatwione po swojemu, zanim ktoś inny załatwi to za mnie.
W październiku poszłam do notariusza i przepisałam pełnomocnictwo do mojego konta w banku — nie na Beatę, tylko na siebie samą, w formie jasnego dokumentu określającego, kto i kiedy będzie mógł nim dysponować, gdyby rzeczywiście coś się zmieniło. Do teczki włożyłam też testament i kopię aktu własności mieszkania. Kiedy Beata przyjechała w kolejną środę, zastała mnie znowu w szlafroku, z niepościelonym łóżkiem, ale zamiast otwierać szafkę z lekami, poprowadziłam ją do komody.
Wyjęłam teczkę z dolnej szuflady, spod zdjęć ślubnych z Kazimierzem, i położyłam ją na stole, dokładnie w tym miejscu, gdzie wcześniej leżały ulotki.
— Nie musisz zgadywać po łóżku, czy coś się dzieje. Tu masz wszystko czarno na białym, kiedy naprawdę będzie trzeba.
Beata otworzyła teczkę, przejrzała dokumenty jeden po drugim, zatrzymała się dłużej na testamencie, a potem zamknęła ją i odłożyła na środek stołu. Nie zadała ani jednego pytania o to, o której wstałam. Zapytała tylko, czy zostanę na obiad, bo ugotowała żurek i przywiozła go w słoiku owiniętym ścierką.
Postawiła garnek na kuchence, zapaliła gaz i zaczęła mieszać zupę drewnianą łyżką, którą znalazła w moim kredensie bez pytania, tak jakby znała to mieszkanie na pamięć. Usiadłyśmy przy stole. Łóżko w sypialni stało niepościelone, popołudniowe słońce padało przez okno na kasztanowiec za szybą, a para znad żurku snuła się między nami, aż zapach chrzanu i kiełbasy wypełnił całą kuchnię.
