Każdy chce żyć długo, niewielu wie, co to adekwatnie znaczy. Przez lata wmawiano nam, iż długowieczność kupuje się na siłowni, w aptece albo w modnej diecie. Tym, co naprawdę robi różnicę, nie są kolejne próby oszukania śmierci, ale sposób, w jaki funkcjonujemy na co dzień. W tzw. enklawach życia – miejscach, gdzie ludzie dożywają stu lat w dobrym zdrowiu – nikt nie liczy kalorii ani nie goni za młodością. Tam odkryto coś znacznie prostszego: długowieczność zaczyna się nie od walki ze śmiercią, ale od umiejętności życia – dlatego choć w Polsce statystycznym liderem pozostaje Sopot, podobne warunki sprzyjające długiemu życiu widać także w Małopolsce i na Podkarpaciu, zwłaszcza w Bieszczadach.
Najsłynniejsze enklawy długowieczności na świecie
Niebieskie Strefy to miejsca na mapie świata, w których ludzie żyją dłużej niż gdziekolwiek indziej. Położone nad morzami i oceanami, łączą życie w rytmie natury z prostymi nawykami, silnymi więziami społecznymi i głębokim poczuciem sensu. To właśnie tam znajdują się najsłynniejsze enklawy długiego życia na świecie.
– Najliczniejsza grupa długowiecznych mężczyzn żyje w górzystych rejonach Sardynii oraz w kostarykańskiej części Ameryki Środkowej. Największe skupisko kobiet, które przekroczyły setny rok życia, znajduje się na wyspie Okinawa w Japonii – mówi dr Wanda Matras-Mastalerz –ekspertka Głosu Seniora oraz certyfikowany trener stymulacji pamięci i rozwoju intelektu.
– Długo żyje się także na greckich wyspach Morza Egejskiego, na których bardzo rzadko występują choroby neurodegeneracyjne. Podobnie w części Kalifornii zamieszkanej przez Adwentystów Dnia Siódmego – społeczności, która żyje średnio o dekadę dłużej niż inni mieszkańcy USA – dodaje.
Specjalistka zwraca również uwagę, iż w pierwszej dziesiątce zestawienia znalazły się aż trzy kraje skandynawskie. To regiony, które od lat konsekwentnie inwestują w profilaktykę zdrowotną, wysoki poziom opieki medycznej i jakość życia swoich mieszkańców.
Jak długo żyją mieszkańcy enklaw?
Różnice w długości życia pomiędzy poszczególnymi regionami świata są wyraźne i sięgają choćby kilkunastu lat. Średnio na świecie kobiety żyją ok. 75–76 lat, a mężczyźni 70–71 lat. W Japonii (Okinawa) średnia długość życia kobiet sięga 87–88 lat, we Włoszech (Sardynia) mężczyźni dożywają 82–83 lat, a w Grecji i Kostaryce życie jest średnio o 8–10 lat dłuższe niż w pozostałych częściach Europy i obu Ameryk. W Stanach Zjednoczonych, gdzie średnia długość życia kobiet i mężczyzn wynosi odpowiednio ok. 80 i 74 lata, wybrane społeczności żyją o dekadę dłużej niż przeciętny Amerykanin.
W Małopolsce i na Podkarpaciu odsetek osób dożywających 90. i 100. roku życia jest wyraźnie wyższy, niż wskazywałyby ogólnopolskie statystyki. Choć średnia długość życia pozostaje tu zbliżona do krajowej – ok. 82 lata dla kobiet i 74 lata dla mężczyzn – regiony te wyróżniają się licznymi przykładami aktywnej i długiej starości. W skali kraju osoby w wieku 65+ stanowią już ok. 19–20% populacji, a liczba stulatków przekracza 6 tys. i systematycznie rośnie.
Co jedzą długowieczni ludzie?
Badania nad tzw. niebieskimi strefami pokazują, iż dieta ma najważniejsze znaczenie dla długowieczności. Jadłospis osób zamieszkujących te obszary opiera się na prostych, naturalnych produktach i regularności.
– Dieta mieszkańców obfituje w ryby, zdrowe oliwy i oleje, orzechy oraz sezonowe warzywa i owoce – mówi ekspertka.
To właśnie żywność jak najmniej przetworzona, bogata w składniki odżywcze, przeciwutleniacze i naturalne probiotyki sprzyja dobrej kondycji organizmu, odporności oraz zdrowiu układu krążenia i trawienia.
Z myślą o osobach starszych Stowarzyszenie MANKO stworzyło sklep Głosu Seniora, w którym dostępne są wysokiej jakości, naturalne produkty, starannie dobrane pod kątem potrzeb seniorów. W ofercie znajdują się m.in. miody oraz zakwas z buraka Głosu Seniora – produkty znane i cenione od pokoleń – a już niedługo pojawi się sok z kiszonej kapusty, zielona herbata i oliwa z oliwek.
Sklep dostępny jest pod adresem:
Lekcje długowieczności
W świecie obsesji na punkcie zdrowia i młodości wciąż umyka nam najważniejsze pytanie: co sprawia, iż jedni żyją dłużej, a inni odchodzą zbyt wcześnie?
– najważniejsze znaczenie ma tryb życia, wspólnotowość, tworzenie dobrych i trwałych relacji, motywowanie się do podejmowania codziennej aktywności oraz gotowość do uczenia się przez całe życie – podkreśla dr Wanda Matras-Mastalerz.
Dla długowieczności równie istotne są odpoczynek i redukcja stresu, które pozwalają organizmowi na regenerację oraz zachowanie równowagi.
– Nie bez znaczenia jest też czystość powietrza i brak zanieczyszczeń przemysłowych – mówi ekspertka. To właśnie w głównej mierze czynniki środowiskowe wpływają na jakość oraz długość życia.
Samotność – cichy wróg długiego życia
Nie mniej ważne od diety i aktywności fizycznej są czynniki społeczne, które mają bezpośredni wpływ na zdrowie w późniejszych latach życia. Do istotnych elementów należą także bliskie relacje rodzinne oraz rozmowa, które działają jak najlepsze lekarstwo. Poczucie bycia potrzebnym po 60., 70. czy 80. roku życia – poprzez opiekę nad wnukami, pomoc sąsiedzką czy przekazywanie doświadczeń – wyraźnie sprzyja zdrowiu i długowieczności.
Tymczasem samotność pozostaje jednym z największych wrogów seniorów. Z Badań Potrzeb Społecznych Seniorów 2025 przeprowadzonych przez Stowarzyszenie MANKO wynika, iż aż 36% osób starszych w Polsce doświadcza samotności, co negatywnie wpływa na ich kondycję psychiczną i fizyczną.
Z tego względu Głos Seniora od lat realizuje liczne kampanie społeczne przeciwdziałające izolacji osób starszych – m.in. inicjatywy zwracające uwagę na problem tzw. „niewolnictwa czwartego piętra” oraz program „Solidarni z Seniorami – Razem Damy Radę!” – równolegle aktywizując środowisko senioralne poprzez organizację Senioraliów w Krakowie oraz rozwój Ogólnopolskiej Karty Seniora.
Polskie niebieskie strefy długowieczności
Bieszczady coraz częściej określane są mianem polskiej enklawy długowieczności, ponieważ panujący tu styl życia sprzyja zachowaniu zdrowia i dobrej kondycji przez długie lata. Opiera się on na naturalnej aktywności, samodzielności, bliskich relacjach oraz poczuciu sensu.
– Sama myję okna, bielę ściany. Sama zamawiam drewno do pieca. Sama palę, rąbię siekierą rozpałkę – mówi 97-letnia Maria z Hoczwi, pokazując, iż aktywność i niezależność nie mają wieku.
Z kolei Halina Rachwalska z Klubu Seniora „Tęcza” w Cisnej podkreśla znaczenie relacji:
– Najważniejsze, by nie zamknąć się w czterech ścianach. Jak się zamkniesz, to po Tobie – mówi.
To właśnie połączenie aktywności, kontaktu z innymi ludźmi, prostych nawyków i poczucia sensu wyróżnia osoby długowieczne – nie sam region jako taki.
Gdzie w Polsce żyje się najdłużej?
Według raportu “Sytuacja Zdrowotna Ludności Polski i jej Uwarunkowania 2022” największą średnią długość życia w Polsce odnotowano w Sopocie – 78,4 lat u mężczyzn i 83,2 lat u kobiet; wysokie wartości wśród kobiet występują także m.in. w Gdyni, Olsztynie, Krakowie i Białymstoku, a wśród mężczyzn – poza Sopotem – w powiecie polickim, Gdyni i Krakowie. Dane ZUS pokazują natomiast, iż najwięcej stulatków mieszka w województwie mazowieckim (557 osób), następnie śląskim (383), a najmniej w opolskim (68).
Coraz większą rolę w jakości i długości życia seniorów odgrywają jednak działania podejmowane na poziomie lokalnym, które mogą realnie poprawiać warunki starzenia się całych społeczności.
– W Polsce taką funkcję pełni m.in. program „Gmina Przyjazna Seniorom”, realizowany przez Stowarzyszenie MANKO. Wspiera on samorządy w tworzeniu rozwiązań sprzyjających aktywnemu, bezpiecznemu i godnemu starzeniu się – podkreśla Łukasz Salwarowski, prezes Stowarzyszenia MANKO.
Wśród samorządów zaangażowanych w te działania znajdują się m.in. Lesko, Przemyśl i Zagórz. Jak zauważa burmistrz Leska Adam Snarski:
– W mojej gminie, ale i w całych Bieszczadach długowieczność nie jest modą ani trendem, ale naturalną częścią codzienności. Od pokoleń żyjemy tu wolniej, bliżej natury i drugiego człowieka.
Podobnie w Przemyślu. Jak mówi Sylwia Góral z Urzędu Miejskiego:
– To miasto z czystym powietrzem i dostępem do zieleni, co sprzyja zdrowiu seniorów. Żyje tu ok. 3 tys. osób 80+ i około 700–800 osób 90+, a także stulatkowie.
Przykłady tych gmin pokazują, iż długie i dobre życie seniorów może być efektem nie tylko indywidualnych wyborów, ale także konsekwentnej polityki społecznej.
