Zdjęcie: pułapki randkowych amantów

Uwaga na pułapki randkowych amantów

Zaczyna się niewinnie – od wiadomości, która wywołuje uśmiech. „Kocham cię”, „myślę o tobie”, „chcę z tobą spędzić życie”. Potem są codzienne rozmowy, czułe słowa i obietnice wspólnej przyszłości. Gdy pojawia się prośba o pieniądze, wiele osób nie podejrzewa jeszcze podstępu. Kilka przelewów wystarczy, by zniknęły oszczędności życia – i sam „ukochany”. Tak działa jedno z najbardziej cynicznych oszustw w sieci, którego ofiarami coraz częściej padają seniorzy.

Czym jest „romance scam”?

Oszustwo „na amerykańskiego żołnierza” to jedna z najczęstszych odmian tzw. romansowych wyłudzeń w internecie. Przestępcy podszywają się pod oficerów armii USA i nawiązują kontakt w mediach społecznościowych, stopniowo budując emocjonalną relację z ofiarą.

– Wykorzystywana jest tu psychologiczna i socjologiczna wiedza o kobietach i ich potrzebach, a w szczególności o samotnych wdowach – mówi Łukasz Salwarowski, prezes Stowarzyszenia MANKO – Głosu Seniora.

Schemat działania opiera się na budowaniu wiarygodnej historii i emocjonalnej więzi. Mundur, wysoki stopień wojskowy i opowieść o misji za granicą mają wzbudzić zaufanie oraz podkreślić prestiż rozmówcy. Oszust przekonuje też, iż znajomość nie jest przypadkowa – wspomina o rzekomych polskich korzeniach w rodzinie, podobieństwie do dawnej partnerki albo komplementuje wrażliwość widoczną w internetowych wpisach. Takie działania pokazują, jak dobrze sprawcy rozumieją mechanizmy społeczne i emocjonalne.

– Doskonale wiedzą, iż kobiety żyją dłużej – w Polsce średnio około 82 lata, podczas gdy mężczyźni około 76. Wiedzą też, jak dotkliwa bywa samotność i jak silna jest potrzeba przyjaźni, wsparcia, bliskości i czułości – dodaje Łukasz Salwarowski.

Najpierw wyznanie miłości, potem prośba o pieniądze

Historia z Ciechocinka pokazuje, jak łatwo emocje mogą stać się narzędziem manipulacji. W uzdrowisku, które od lat przyciąga wielu seniorów, mężczyzna nawiązywał znajomości z kobietami, zdobywał ich zaufanie i budował relację opartą na obietnicach wspólnej przyszłości. Z czasem pojawiały się propozycje rzekomo pewnych inwestycji lub prośby o finansowe wsparcie. Gdy pieniądze trafiały na jego konto, kontakt często się urywał. Tego typu historie nie są jednak odosobnione:

– Jak wskazują Badania Potrzeb Społecznych Seniorów, ponad 39 proc. badanych doświadczyło próby oszustwa, a 7,9 proc. niestety padło jego ofiarą – mówi Małgorzata Miś, prezes Stowarzyszenia Ochrony Konsumentów Aquila.

Na problem zwraca uwagę także Stowarzyszenie MANKO – Głos Seniora, które prowadzi ogólnopolską kampanię „Bezpieczny senior – stop manipulacji, nie daj się oszukać”. Jej celem jest edukacja osób 60+ oraz ochrona seniorów przed przestępcami wykorzystującymi manipulację emocjonalną i różne metody wyłudzania pieniędzy.

– W wielu przypadkach oszuści odwołują się do naszych marzeń i wyobrażeń wyniesionych z dzieciństwa. W bajkach czy romansach często pojawia się motyw rycerza, który przyjeżdża, by uwolnić bohaterkę i zabrać ją do lepszego świata. Podobny mechanizm działa w historii o „amerykańskim żołnierzu”. To nawiązanie do mitu amerykańskiego snu – wyobrażenia o bogactwie, sukcesie i szczęśliwym życiu – mówi Łukasz Salwarowski.

Jak dodaje, problem polega na tym, iż sprawcy wykorzystują ludzką skłonność do wiary w „magiczne rozwiązania”.

– Tak jak wierzymy w cudowne leki czy urządzenia obiecujące szybkie wyleczenie, tak samo łatwo uwierzyć w nagłą, idealną miłość poznaną w Internecie. Tymczasem to, co znamy z filmów czy romansów, rzadko ma cokolwiek wspólnego z rzeczywistością – podkreśla.

Seniorzy w pułapce randkowych oszustów

Samotność osób starszych staje się coraz poważniejszym problemem społecznym. Wielu seniorów wskazuje na poczucie wykluczenia oraz bariery utrudniające im aktywne uczestnictwo w życiu publicznym.

– Samotność bywa dziś określana jako „cicha epidemia XXI wieku”. Aż 25 proc. seniorów deklaruje stany przedłużającego się obniżonego nastroju lub smutku – wskazuje Konrad Schroeder, psycholog społeczny i właściciel marki Moc dla Seniora.

W takiej sytuacji internet często staje się dla wielu osób starszych przestrzenią do rozmowy i nawiązywania nowych znajomości. Rosnąca aktywność seniorów w sieci sprawia jednak, iż coraz częściej stają się oni także celem oszustów.

– Dziś kontakt ze strony oszustów to już nie tylko telefon, ale także SMS, wiadomości internetowe, a czasem choćby wizyta osoby podającej się za urzędnika lub pracownika banku – mówi Małgorzata Miś.

Ekspertka zwraca również uwagę, iż wielu seniorów wciąż ma ograniczoną wiedzę na temat cyberoszustw. Jednocześnie osoby starsze często obdarzają rozmówców dużym zaufaniem, zwłaszcza gdy relacja budowana jest stopniowo i opiera się na emocjach. To właśnie dlatego przestępcy tak chętnie wykorzystują schemat „internetowej miłości”, który pozwala gwałtownie zdobyć zaufanie i doprowadzić do wyłudzenia pieniędzy.

Przeciwdziałaniu tym zjawiskom służą działania Stowarzyszenia MANKO – Głos Seniora, które prowadzi liczne inicjatywy mające na celu niwelowanie barier dotykających osoby starsze – zarówno społecznych, ekonomicznych, architektonicznych, jak i związanych z cyfryzacją.

Postaw na relacje w realnym świecie

Jednym z najskuteczniejszych sposobów ochrony przed manipulacją jest budowanie relacji poza Internetem.

– jeżeli ktoś chce poznać partnera, znacznie bezpieczniej robić to w swoim lokalnym środowisku – w klubie seniora, na Uniwersytecie Trzeciego Wieku, w sąsiedztwie czy podczas wydarzeń dedykowanych osobom starszym. Jednym z nich są Międzynarodowe Senioralia w Krakowie, które odbędą się już 19 czerwca. Serdecznie zapraszamy do udziału – podkreśla Łukasz Salwarowski.

Seniorzy mają dziś coraz więcej możliwości aktywnego spędzania czasu i nawiązywania nowych znajomości. Obok Uniwersytetów Trzeciego Wieku czy klubów seniora istotną rolę odgrywają także mniej formalne inicjatywy.

– Do takich aktywności należą m.in. grupy hobbystyczne, koła zainteresowań, inicjatywy parafialne czy oddolne stowarzyszenia mieszkańców. W wielu miejscowościach ważnym miejscem spotkań są również biblioteki, domy kultury i lokalne centra aktywności, które organizują warsztaty, spotkania i zajęcia dla osób starszych – zwraca uwagę Marta Podhorecka, profesor Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, specjalistka promocji zdrowia.

Wzmacnianie takich inicjatyw ma ogromne znaczenie społeczne. Integrują one środowisko seniorów, ułatwiają nawiązywanie relacji i pomagają przełamywać samotność – a to właśnie samotność jest jednym z czynników najczęściej wykorzystywanych przez oszustów.

Istotną rolę w aktywizacji osób starszych odgrywa także Stowarzyszenie MANKO – Głos Seniora, które prowadzi szereg ogólnopolskich działań wspierających seniorów. Jednym z najważniejszych projektów jest Ogólnopolska Karta Seniora, dzięki której osoby po 60. roku życia mogą korzystać ze zniżek w wielu punktach usługowych, instytucjach kultury, sanatoriach, restauracjach czy placówkach zdrowotnych w całej Polsce.

Stowarzyszenie realizuje również program „Gmina Przyjazna Seniorom”, którego celem jest wspieranie samorządów w tworzeniu przyjaznej przestrzeni dla osób starszych oraz rozwijaniu oferty aktywizującej seniorów. Do programu należy już kilkaset gmin w całym kraju, w tym także Ciechocinek.