Dwanaście tysięcy Krystyny

Warsztat i mop

Krystyna miała pięćdziesiąt trzy lata, kiedy fabryka mebli w Ostrołęce, w której przepracowała dwadzieścia jeden lat, ogłosiła likwidację działu tapicerskiego. Wypowiedzenie przyszło w kopercie, razem z odprawą — dwanaście tysięcy złotych, tyle jej się należało za staż. Zenon spojrzał na tę kwotę i powiedział, iż to na czarną godzinę, niech leży w banku.

Trzy miesiące szukania pracy w mieście, gdzie prócz supermarketu i dwóch warsztatów samochodowych nie było adekwatnie nic, skończyły się ogłoszeniem na tablicy przy przychodni: szpital powiatowy szuka sprzątaczki na oddział wewnętrzny. Stawka — dwa tysiące osiemset złotych na rękę, sześć dni w tygodniu, zmiana od szóstej rano.

— Za taką kasę to lepiej w domu siedzieć — rzucił Zenon, kiedy wróciła z rozmowy kwalifikacyjnej z podpisaną umową w torebce. — Dwadzieścia jeden lat robiłaś przy maszynach, a teraz mopem będziesz jeździć po korytarzu.

Krystyna nie odpowiedziała od razu. Postawiła czajnik, wyjęła z szafki dwa kubki — ten wyszczerbiony zawsze zostawiała sobie — i dopiero wtedy powiedziała, iż dwa osiemset to nie honor, tylko realne pieniądze, które akurat teraz pokryją ratę za piec gazowy, wymieniony rok temu na kredyt.

— Piec, piec. Zawsze ten piec — mruknął Zenon i wyszedł do garażu.

Pierwszy tydzień był najgorszy. Oddziałowa, pani Basia, kobieta po sześćdziesiątce z siwym kokiem upiętym byle jak, powiedziała jej pierwszego dnia: będzie pani dobrze pracować, to może premię damy na koniec kwartału. Krystyna kiwnęła głową i zaczęła szorować podłogę pod łóżkiem numer cztery, gdzie leżał starszy mężczyzna po zawale, cały w rurkach.

Sąsiadka z bloku, pani Grażyna, u której Krystyna kupowała czasem jajka prosto od kur, spytała ją kiedyś przy furtce, po co jej to upokorzenie w jej wieku.

— Wstyd to jest zrobić coś złego — odpowiedziała Krystyna, poprawiając siatkę z jajkami. — A nie mopować za uczciwe pieniądze.

Zenon jednak nie odpuszczał. Wieczorami, kiedy wracała spocona, z rękami spierzchniętymi od środków dezynfekujących, rzucał to samo: iż to poniżej jej godności, iż przecież umie szyć tapicerkę, może by otworzyła coś swojego. Ale „coś swojego" wymagało kapitału, którego nie mieli — poza tymi dwunastoma tysiącami, które leżały nietknięte na koncie w PKO.

W listopadzie Zenon wrócił z warsztatu samochodowego, który prowadził razem ze swoim bratem Ryszardem od piętnastu lat, i przy kolacji, mieszając zupę, powiedział, iż przepisuje swoją połowę udziałów na syna, Kamila.

— Kamil ma dwadzieścia sześć lat, ożenił się, potrzebuje stabilizacji — tłumaczył, nie podnosząc wzroku znad talerza. — A my już swoje wypracowaliśmy.

Krystyna odłożyła łyżkę.

— A jak coś pójdzie nie tak z małżeństwem? Z warsztatem? To ja tam kiedyś księgowość prowadziłam, zanim poszłam do fabryki, nie pamiętasz?

— To tylko formalność — machnął ręką. — Warsztat i tak zawsze będzie dla nas otwarty, syn nas na bruk nie wyrzuci.

Podpisał dokumenty u notariusza w Ostrołęce dwa dni później, nie zabierając jej ze sobą.

Grudzień, drugi tydzień. Kamil, świeżo upieczony współwłaściciel, wywiesił nowy cennik, przyjął dwóch nowych mechaników z Różana, a Zenona zaczął spychać na zmiany popołudniowe, tłumacząc to „unowocześnianiem firmy". W styczniu, w środę, Zenon wrócił do domu o czwartej zamiast o siódmej, usiadł przy stole w kurtce, nie rozpinając jej, i długo obracał w rękach kubek z zimną już herbatą, zanim powiedział, iż syn zaproponował mu emeryturę branżową i wykupienie reszty jego udziałów za dwadzieścia tysięcy złotych.

— Dwadzieścia. Za piętnaście lat — powtórzył, jakby sam sobie nie wierzył.

Krystyna nie krzyknęła. Wstała, otworzyła szufladę komody, tę pod obrusami, wyjęła kopertę z odprawy i wysypała pieniądze na stół, obok kubka Zenona. Liczyła powoli, banknot po banknocie, układając je w równe stosiki po tysiąc.

— Dwanaście — powiedziała w końcu, nie patrząc na niego. — Nietknięte. Piec sama spłaciłam, opał na zimę sama kupiłam, z pensji sprzątaczki.

Zenon milczał.

Nazajutrz pojechała do banku przy rynku. Stała w kolejce dwadzieścia minut, a kiedy w końcu usiadła przy okienku, powiedziała pani w okienku, iż chce osobne konto i kartę tylko na swoje nazwisko. Przelała całą odprawę tego samego dnia, po południu, na przelewie napisała tylko: „na start". Potem poszła do innego notariusza niż ten, u którego Zenon podpisywał przepisanie warsztatu, i sporządziła rozdzielność majątkową.

Dokumenty położyła na stole wieczorem, obok talerzy z kolacją, przysypane odrobiną pary znad ziemniaków.

Zenon patrzył na papiery długo. Odsunął talerz na bok, żeby zrobić miejsce.

— To co, zostawiasz mnie?

— Nie zostawiam — powiedziała, zbierając ze stołu okruchy chleba do dłoni. — Rano idę na szóstą. Basia mówi, iż premię dostałam w grudniu, trzysta złotych. Pierwsze moje w tym roku.

Kiedy Kamil dowiedział się o rozdzielności majątkowej rodziców, zadzwonił do ojca zaniepokojony, czy to nie zagrozi jego udziałom w warsztacie. Zenon, siedząc naprzeciwko żony przy tym samym stole, gdzie dwa miesiące wcześniej podpisywał w myślach przelanie swojej połowy, powiedział do słuchawki krótko:

— To nie twoja sprawa, synu. Matka postanowiła sama. Ja to szanuję.

I odłożył telefon obok stosiku banknotów, który wciąż leżał na obrusie.

Krystyna wciąż pracuje na oddziale wewnętrznym w Ostrołęce. Zmiana zaczyna się o szóstej, korytarz pachnie środkiem dezynfekcyjnym i kawą z automatu, a pod oknem na czwartym piętrze rośnie kasztanowiec, który we wrześniu zrzuca owoce prosto na parapet. Pani Basia mówi teraz do niej „Krysiu", nie po nazwisku. A ona, wracając wieczorem do domu z kubkiem po kawie w torbie — tym samym wyszczerbionym, który kiedyś zostawiała tylko dla siebie — otwiera aplikację bankową na telefonie, sprawdza saldo swojego konta i chowa telefon do kieszeni, zanim jeszcze zdąży zdjąć buty w przedpokoju.