Mój teść, Andrzej Wolański, grał na akordeonie od czterdziestu lat i miał jedną zasadę: piosenkę trzeba zagrać tak, jak ją słyszał autor, a nie tak, jak wygodniej dla tancerzy na weselu. Ja, Robert, jego zięć, przez dwadzieścia lat prowadziłem kapelę weselną w Rzeszowie i miałem zasadę inną: ludzie płacą za to, żeby się bawić, nie za to, żeby słuchać dramatu.
To właśnie przez tę różnicę pokłóciliśmy się jak nigdy wcześniej — i to w dniu, w którym miałem zagrać na jubileuszu pięćdziesięciolecia jego małej orkiestry.
Andrzej skomponował w młodości piosenkę, którą do dziś nazywał swoim dzieckiem — „Wiosna, która wraca". Napisał ją w 1978 roku dla pewnej śpiewaczki z Krakowa, która zresztą nigdy jej nie wykonała na scenie, bo zespół, w którym grała, rozpadł się miesiąc przed premierą. Nuty leżały w szufladzie przez czterdzieści sześć lat, aż w końcu Andrzej poprosił mnie, bym przygotował aranżację na jubileusz w sali Domu Kultury na Załężu.
Zrobiłem to, co umiem najlepiej. Przyspieszyłem tempo, dodałem mocny rytm na akordeonie basowym, wstawiłem refren z chwytliwym „hej, hej", bo wiedziałem, iż sala będzie pełna ludzi po siedemdziesiątce, którzy przyszli się bawić, a nie wzruszać. Próba poszła świetnie. Moja żona Kasia, jego córka, tańczyła w kuchni, kiedy puściłem jej nagranie z próby na telefonie.
Andrzej usłyszał to przypadkiem, bo wszedł po dolewkę kompotu z wiśni, który stał w słoiku na blacie od trzech dni, bo nikt go nie dopił. Postawił szklankę tak gwałtownie, iż kompot wylał się na obrus w kratkę.
— Co ty zrobiłeś z moją piosenką — powiedział, nie pytając, tylko stwierdzając.
Ja się broniłem. Powiedziałem, iż tak to się dzisiaj gra, iż ludzie chcą tańczyć, nie płakać, iż sala na Załężu to nie filharmonia. On powiedział, iż ta piosenka miała być o kobiecie, która czeka na wiosnę, która już nie wróci, a ja zrobiłem z niej disco-polo dla babć na krzesełkach.
Pamiętam, iż wtedy pomyślałem: on po prostu nie rozumie, iż czasy się zmieniły. Że to, co było dramatyczne w siedemdziesiątych, dzisiaj ludzie przełączają pilotem. Nie powiedziałem tego na głos, ale wyszedłem z kuchni, zatrzaskując drzwi od balkonu tak, iż szyba zadzwoniła.
Trzy dni przed jubileuszem Andrzej przestał ze mną rozmawiać w ogóle. Siedział w swoim fotelu z nutami na kolanach i poprawiał coś ołówkiem, gumką, znowu ołówkiem — po trzydzieści razy tę samą frazę. Kasia próbowała mediować, mówiła mu, iż przecież zięć stara się dla niego, iż sala będzie pełna, iż ludzie będą zadowoleni. On odpowiadał tylko: „Zadowoleni z czego? Z karaoke?"
Dzień jubileuszu. Sala Domu Kultury pachniała bigosem z kuchni na dole i świeżo malowanymi ścianami — remont skończył się dosłownie tydzień wcześniej, więc wszędzie jeszcze czuć było farbę. Na scenie stał stary akordeon Andrzeja, ten sam, z którym występował w Rzeszowskim Teatrze Muzycznym w latach osiemdziesiątych. Przyszło około sześćdziesięciu osób — koledzy z orkiestry, sąsiedzi z blokowiska, jego siostra z Jarosławia, która przyjechała autobusem PKS i spóźniła się na początek.
Zacząłem grać moją wersję. Przyspieszoną, z rytmem, z „hej, hej" w refrenie. Sala zareagowała — kilka osób zaczęło kiwać się w rytm, ktoś choćby wstał, żeby zatańczyć przy stoliku z sałatkami.
I wtedy zobaczyłem, jak Andrzej wstaje z pierwszego rzędu.
Nie powiedział nic do mikrofonu. Podszedł po prostu do mnie, wziął akordeon z moich rąk — delikatnie, ale bez pytania — i usiadł na krześle pod sceną, zamiast na niej. Zagrał pierwszą frazę sam. Wolno. Bez rytmu dodanego przeze mnie, bez refrenu z „hej, hej". Zagrał ją tak, jak ją napisał w 1978 roku, z pauzą przed ostatnią linią zwrotki, dokładnie taką, jaką zapisał ołówkiem na marginesie nut tamtej nocy, kiedy pokłóciliśmy się w kuchni.
Sala ucichła. Nie z nudy — tylko dlatego, iż ktoś w trzecim rzędzie, starsza kobieta w fioletowym swetrze, zaczęła płakać, nie kryjąc tego, otwarcie, trzymając serwetkę przy oczach.
Po koncercie Andrzej nie podszedł do mnie z wyrzutem i nie podszedł z przebaczeniem. Podszedł z kopertą.
W kopercie była kserokopia umowy z wydawnictwem muzycznym w Krakowie z 1978 roku — umowy, którą nigdy nie podpisał, bo wtedy zespół się rozpadł i nikt już się tym nie interesował. Powiedział, iż następnego dnia jedzie do notariusza, żeby przepisać prawa do tej piosenki — nie na mnie, bo jestem zięciem i gram tak, jak gram, tylko na wnuczkę, Zosię, która ma jedenaście lat i uczy się gry na akordeonie od roku.
— Czterdzieści sześć lat ta piosenka czekała w szufladzie — powiedział, kładąc kopertę na stole między talerzami z resztkami sernika. — Zaczekam jeszcze tych kilka lat, aż Zosia będzie umiała ją zagrać tak, jak trzeba. A ty, Robercie, grasz dalej na weselach, tak jak umiesz. Tylko nie tej piosenki.
Nie kłóciłem się. Wziąłem akordeon, włożyłem go do futerału, zapiąłem klamry. Andrzej stał przy oknie sali, patrząc, jak autobus PKS jego siostry odjeżdża z parkingu, i nie odwrócił się, kiedy wychodziłem.
Trzy tygodnie później przyszło pismo od notariusza z Rzeszowa, adresowane do mnie, Kasi i Zosi razem — informacja, iż prawa autorskie do utworu zostały formalnie przekazane na rzecz Zofii Wolańskiej, z zapisem, iż mogą być wykonywane publicznie tylko w aranżacji zgodnej z oryginalnym rękopisem z 1978 roku, przechowywanym w archiwum rodzinnym.
Zosia ćwiczy teraz tę frazę codziennie po szkole, tę samą, z pauzą przed ostatnią linią. Andrzej siedzi przy niej na krześle kuchennym i poprawia tylko jedno: tempo.
