Dlaczego podczas seksu mniej rzeczy nas brzydzi?

Cudza ślina? Obrzydliwe. Pot obcej osoby na naszej skórze? Okropne. A jednak podczas seksu całujemy się, dotykamy spoconego ciała, mamy kontakt ze śliną i innymi płynami ustrojowymi, a wiele z tych rzeczy nie przeszkadza nam ani trochę. Czasem jest wręcz odwrotnie, bardzo nas to podnieca. Skąd ta różnica?

Badacze od lat przyglądają się dość szczególnej relacji między seksem a wstrętem. Jedno z najbardziej znanych badań pokazało, iż podniecenie seksualne może chwilowo zmienić naszą reakcję na rzeczy, które w innych okolicznościach uznalibyśmy za nieprzyjemne albo odpychające. Tyle iż sprawa okazuje się bardziej skomplikowana niż hasło: „kiedy jesteśmy podnieceni, mniej nas brzydzi”.

Wstręt ma swoje zadanie

Wstręt jest jednym z mechanizmów, które pomagają unikać potencjalnego źródła zakażenia lub zanieczyszczenia. Dlatego wyjątkowo łatwo wywołują go m.in. wydzieliny ciała, nieprzyjemne zapachy, zepsute jedzenie czy oznaki choroby. To całkiem użyteczna reakcja: widzimy albo czujemy coś potencjalnie niebezpiecznego i chcemy zwiększyć dystans.

Problem polega na tym, iż seks wymaga dokładnie odwrotnego zachowania. Zbliżamy się do drugiej osoby, dotykamy jej ciała, całujemy, czujemy jej zapach. W wielu sytuacjach pojawia się również kontakt ze śliną, potem, nasieniem czy wydzieliną z pochwy.

Jak mózg godzi jedno z drugim?

Eksperyment z robakiem w szklance

W 2012 roku Charmaine Borg i Peter de Jong z Uniwersytetu w Groningen postanowili to sprawdzić.

W badaniu opublikowanym w „PLOS ONE” uczestniczyło 90 zdrowych, heteroseksualnych studentek. Średnia wieku wynosiła nieco ponad 23 lata. Kobiety losowo podzielono na trzy grupy. Jedna oglądała materiał erotyczny mający wywołać podniecenie seksualne, druga film powodujący pozytywne pobudzenie niezwiązane z seksem, a trzecia materiał neutralny.

Później uczestniczki otrzymały serię 16 zadań. Część była związana z seksem, część nie. Wśród nich znalazło się między innymi dotykanie używanej bielizny lub wypicie napoju z kubka, w którym znajdował się duży owad. Badacze stosowali przygotowane bodźce, które miały wyglądać wiarygodnie i wywoływać wstręt.

Wynik był ciekawy.

Kobiety z grupy, u której wywołano podniecenie seksualne, oceniały bodźce związane z seksem jako mniej obrzydliwe niż uczestniczki z pozostałych grup. W przypadku bodźców niezwiązanych z seksem zaobserwowano podobną tendencję, choć efekt był słabszy. Podniecone uczestniczki częściej też rzeczywiście wykonywały zadania, zamiast ich unikać.

Wyglądało więc na to, iż podniecenie zmienia nie tylko deklaracje typu „to mnie mniej brzydzi”, ale również zachowanie.

Podniecenie może zmienić granicę „fuj”

Autorzy zaproponowali proste wyjaśnienie. Kiedy pojawia się podniecenie seksualne, mózg może chwilowo zmniejszać znaczenie części sygnałów wywołujących wstręt. Dzięki temu łatwiej wejść w bliski kontakt z ciałem drugiej osoby.

Nie oznacza to jednak, iż podniecenie usuwa wstręt.

Późniejsze badania nie zawsze dawały taki sam wynik.

W eksperymencie opublikowanym w 2015 roku naukowcy badali również fizjologiczne pobudzenie seksualne kobiet. Okazało się, iż wcześniejsze wywołanie wstrętu może osłabiać późniejsze pobudzenie genitalne. Nie udało się natomiast potwierdzić prostego mechanizmu, według którego samo podniecenie zawsze zmniejsza późniejszy wstręt. Efekt zależał między innymi od tego, jak podatna na wstręt była dana osoba.

Inne badanie obejmujące zarówno kobiety, jak i mężczyzn wykazało, iż podniecenie u kobiet zmniejszało przede wszystkim wstręt związany z seksualnością. U mężczyzn nie stwierdzono podobnego spadku wrażliwości na wstręt.

To jeden z powodów, dla których nie należy przenosić wyniku eksperymentu z 90 studentkami na wszystkie osoby.

Co pokazały nowsze badania?

W 2023 roku naukowcy wrócili do tej kwestii w znacznie większych eksperymentach. W dwóch badaniach uczestniczyło w sumie niemal 470 kobiet i mężczyzn.

Tym razem wykorzystano bodźce bezpośrednio związane z płynami ustrojowymi pojawiającymi się podczas seksu.

Wyniki ponownie pokazały, iż wstręt i podniecenie wpływają na siebie w obie strony.

Kontakt z bodźcem budzącym seksualny wstręt mógł obniżać późniejsze podniecenie i chęć wejścia w kontakt seksualny. Duże znaczenie miała jednak indywidualna wrażliwość na wstręt seksualny.

W drugim eksperymencie mężczyźni, którzy wcześniej oglądali materiał erotyczny, oceniali bodźce związane z płynami ustrojowymi jako mniej odpychające i byli bardziej skłonni wejść z nimi w kontakt niż mężczyźni z grupy kontrolnej. U kobiet efekt nie był równie jednoznaczny.

Dlatego dzisiejszy stan wiedzy lepiej opisać tak: podniecenie może w określonych warunkach osłabiać wstręt, a silny wstręt może jednocześnie utrudniać pojawienie się podniecenia.

Dlaczego z jedną osobą coś jest przyjemne, a z inną nie?

Kontekst ma tu ogromne znaczenie.

Pocałunek osoby, której pragniemy, może być bardzo przyjemny. Kontakt ze śliną przypadkowej osoby prawdopodobnie wywoła zupełnie inną reakcję. Ten sam bodziec fizyczny mózg interpretuje więc inaczej w zależności od sytuacji.

Znaczenie może mieć atrakcyjność drugiej osoby, poczucie bezpieczeństwa, zaufanie, wcześniejsze doświadczenia, nastrój, relacja oraz aktualny poziom podniecenia.

Nie istnieje też jedna uniwersalna granica wstrętu seksualnego. To, co jedna osoba uważa za ekscytujące, dla drugiej może być neutralne, a dla kolejnej zupełnie nie do przyjęcia.

I każda z tych reakcji jest możliwa.

A jeżeli podczas seksu pojawia się wstręt?

Sporadyczne „nie, tego nie chcę” nie oznacza problemu. Wstręt może być zwyczajnym sygnałem granicy. Nie trzeba go pokonywać dlatego, iż jesteśmy z kimś w związku albo wcześniej zgodziliśmy się na inną aktywność seksualną.

Warto natomiast zwrócić na niego uwagę, jeżeli pojawia się regularnie, dotyczy większości kontaktów seksualnych albo sprawia, iż bliskość staje się źródłem silnego napięcia.

Badacze od dawna sprawdzają, czy nasilony wstręt może mieć znaczenie przy niektórych trudnościach seksualnych. Przegląd badań Petera de Jonga i Charmaine Borg wskazuje, iż silna reakcja wstrętu może ograniczać zachowania prowadzące do bliskości, a unikanie kontaktów seksualnych z kolei utrudnia oswojenie tych reakcji.

Badania wykazały też związki między nasilonym wstrętem a niektórymi problemami seksualnymi, między innymi pochwicą oraz zaburzeniami zainteresowania i pobudzenia seksualnego. Nie oznacza to jednak, iż wstręt jest ich jedyną przyczyną. Na seksualność wpływają również zdrowie, hormony, leki, stres, doświadczenia, relacja z partnerem lub partnerką oraz wiele innych czynników.

Jeśli wstręt podczas seksu powoduje cierpienie albo sprawia, iż unikamy bliskości, można porozmawiać z seksuologiem_żką, psychologie_żką lub lekarze_ką. Szczególnie wtedy, gdy reakcja pojawiła się nagle albo towarzyszy jej ból, pieczenie czy inne objawy fizyczne.

Podniecenie zmienia sposób, w jaki odbieramy ciało

Seks jest bardzo cielesny. Są zapachy, pot, ślina, wydzieliny. W innym miejscu i w innym momencie część z nich może nas odpychać.

Podniecenie potrafi zmienić sposób, w jaki mózg je interpretuje. Nie wyłącza jednak automatycznie wstrętu i nie sprawia, iż wszystkie granice znikają. Badania pokazują raczej dynamiczną zależność: podniecenie może zmniejszyć reakcję wstrętu, ale wstręt może również skutecznie zahamować podniecenie.

Być może właśnie dlatego coś, na co poza seksem powiedzielibyśmy „fuj”, we właściwym momencie i z odpowiednią osobą przestaje nam przeszkadzać.

Źródła

1. Borg C., de Jong P.J., „Feelings of Disgust and Disgust-Induced Avoidance Weaken following Induced Sexual Arousal in Women”, PLOS ONE, 2012. PLOS ONE – pełny tekst badania
2. Fleischman D.S. i in., „Disgust versus Lust: Exploring the Interactions of Disgust and Fear with Sexual Arousal in Women”, PLOS ONE, 2015. PLOS ONE – pełny tekst badania
3. Lee E.M. i in., „Effects of subjective sexual arousal on sexual, pathogen, and moral disgust sensitivity in women and men”, Archives of Sexual Behavior, 2014. PubMed – opis badania
4. „Bidirectional relationship between sexual arousal and (sex-related) disgust”, PLOS ONE, 2023. PLOS ONE – pełny tekst badania
5. Borg C. i in., „The influence of olfactory disgust on (Genital) sexual arousal in men”, PLOS ONE, 2019. PLOS ONE – pełny tekst badania
6. de Jong P.J., Borg C., „Giving in to arousal or staying stuck in disgust? Disgust-based mechanisms in sex and sexual dysfunction”, Journal of Sex Research, 2014. PubMed – opis publikacji