Wiele kobiet planujących ciążę doskonale rozumie, jak istotne jest dbanie o zdrowie jeszcze zanim dojdzie do poczęcia. Stan zdrowia kobiety oraz jej styl życia przed zajściem w ciążę wpływają nie tylko na przebieg samej ciąży, ale także na zdrowie dziecka w perspektywie całego życia. Coraz więcej badań pokazuje jednak, iż zdrowie przyszłego ojca w tym samym okresie ma równie istotne znaczenie — zarówno dla dobrostanu dziecka, jak i dla przebiegu ciąży u matki.
Ten film na TikToku zwrócił uwagę na temat, który do tej pory rzadko pojawiał się w debacie publicznej. Autor nagrania twierdził, iż mężczyźni powinni poświęcić dziewięć miesięcy poprzedzających starania o dziecko na osiągnięcie najlepszej formy fizycznej w życiu. Wskazywał również, iż takie powikłania jak poranne mdłości czy stan przedrzucawkowy mogą mieć związek z kondycją zdrowotną ojca, a także iż 50–60% epigenetycznego „programowania” dziecka pochodzi od ojca.
Choć wiele osób podchodziło do tych twierdzeń sceptycznie, większość z nich znajduje potwierdzenie w badaniach naukowych — z wyjątkiem zawyżonego udziału ojca w epigenetyce potomstwa.
JAK ZDROWIE OJCA WPŁYWA NA PRZEBIEG CIĄŻY?
Badania pokazują, iż styl życia i stan zdrowia mężczyzny są wyraźnie powiązane z ryzykiem niekorzystnych wyników ciąży u jego partnerki, a także ze zdrowiem dziecka.
Przykładowo, wykazano związek pomiędzy chorobami przewlekłymi występującymi u ojców przed poczęciem a ryzykiem stanu przedrzucawkowego u kobiet w ciąży. Stan przedrzucawkowy to poważne powikłanie pojawiające się zwykle w drugiej połowie ciąży, objawiające się nadciśnieniem, obrzękami, bólami głowy oraz zaburzeniami widzenia.
Szczególnie silny związek zaobserwowano u mężczyzn cierpiących na zaburzenia metaboliczne — takie jak otyłość, nadciśnienie czy nieprawidłowa gospodarka węglowodanowa. Choroby te wiązały się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia stanu przedrzucawkowego u ich partnerek.
CZY STYL ŻYCIA MĘŻCZYZNY WPŁYWA NA STAN ZDROWIA PRZYSZŁEGO DZIECKA?
Styl życia ojca przed poczęciem ma również znaczenie dla zdrowia potomstwa. Badania pokazują, że:
- potomstwo mężczyzn palących w miesiącach poprzedzających poczęcie miało podwyższone ryzyko zachorowania na nowotwory.
- dzieci mężczyzn, którzy regularnie uprawiali aktywność fizyczną przed poczęciem, rzadziej rodziły się z wadami wrodzonymi,
- palenie tytoniu oraz nadwaga ojca zwiększały ryzyko wad wrodzonych u dzieci.
- Istotny jest również wiek ojca. Dzieci mężczyzn, którzy w momencie poczęcia mieli 45 lat lub więcej, częściej rodziły się przedwcześnie lub z niską masą urodzeniową.
STYL ŻYCIA MĘŻCZYZNY I EPIGENETYKA
Kluczowym mechanizmem łączącym zdrowie ojca z przebiegiem ciąży i rozwojem dziecka jest epigenetyka. Epigenetyka odnosi się do zmian w sposobie odczytywania genów, które nie zmieniają sekwencji DNA, ale wpływają na to, które geny są aktywowane, a które wyciszane. Stanowi ona pomost między genami a środowiskiem.
Czynniki takie jak:
- dieta,
- palenie,
- stres przewlekły,
- otyłość,
- choroby metaboliczne,
- a choćby niektóre leki.
mogą prowadzić do epigenetycznych zmian w plemnikach.
Zmiany te wpływają m.in. na funkcjonowanie łożyska, a zaburzenia jego rozwoju zostały powiązane zarówno z ryzykiem stanu przedrzucawkowego, jak i z długoterminowym zdrowiem dziecka.
Choć jedynie niewielka część epigenetycznych modyfikacji płodu pochodzi bezpośrednio od ojca, ich znaczenie biologiczne może być bardzo duże. Jednocześnie należy podkreślić, iż twierdzenie, iż 50–60% epigenetycznego „wyposażenia” dziecka pochodzi od ojca, nie znajduje potwierdzenia w badaniach.
USZKODZENIA CHROMOSOMÓW W PLEMNIKACH
Badania wykazały również, iż plemniki z pęknięciami chromosomów — co jest powiązane z mechanizmami epigenetycznymi — mogą nawet dwukrotnie zwiększać ryzyko stanu przedrzucawkowego oraz niskiej masy urodzeniowej dziecka.
Co istotne, te same czynniki stylu życia, które prowadzą do niekorzystnych zmian epigenetycznych w spermie, zwiększają również ryzyko występowania takich uszkodzeń chromosomalnych.
CO MOŻESZ ZROBIĆ, JEŚLI STARACIE SIĘ O DZIECKO?
Choć przez cały czas brakuje badań jednoznacznie potwierdzających, iż poprawa stylu życia ojca bezpośrednio zmniejsza ryzyko wszystkich powikłań, kierunek dowodów jest jasny.
Rzucenie palenia, ograniczenie alkoholu, regularna aktywność fizyczna oraz leczenie chorób metabolicznych:
- poprawiają jakość nasienia,
- zwiększają szanse na poczęcie,
- wspierają zdrowie partnerki,
- i mogą pozytywnie wpływać na zdrowie dziecka.
To przekaz, z którym — mimo uproszczeń znanych z mediów społecznościowych — warto się zgodzić.
