Czy mężczyzna może zrobić test na HPV?

HPV kojarzy się przede wszystkim z rakiem szyjki macicy. Wirus zakaża również mężczyzn i może prowadzić m.in. do raka prącia, odbytu oraz części nowotworów głowy i szyi. Czy mężczyzna może sprawdzić, czy ma HPV?

HPV, czyli wirus brodawczaka ludzkiego, jest bardzo powszechny. Istnieje ponad 200 jego typów. Część z nich powoduje m.in. brodawki narządów płciowych, inne należą do typów wysokiego ryzyka onkogennego i mogą uczestniczyć w rozwoju nowotworów.

Zakażenie dotyczy osób każdej płci. Główny Inspektorat Sanitarny zwraca uwagę, iż HPV odpowiada u mężczyzn m.in. za część przypadków raka prącia i odbytu oraz nowotworów głowy i szyi. Według danych przywoływanych przez GIS około 40 proc. nowotworów związanych z HPV występuje u mężczyzn.

Jednocześnie większość zakażeń HPV nie daje żadnych objawów. Organizm zwykle radzi sobie z infekcją sam. Problemem jest przede wszystkim zakażenie, które utrzymuje się przez dłuższy czas, zwłaszcza jeżeli odpowiada za nie jeden z wysokoonkogennych typów wirusa.

Czy mężczyzna może zrobić test na HPV?

Komercyjnie — tak. W Polsce dostępne są badania molekularne wykrywające materiał genetyczny HPV u mężczyzn.

Najczęściej są to testy wykrywające DNA wirusa metodą PCR. Niektóre pozwalają również określić konkretny genotyp HPV i rozróżnić typy o wysokim i niskim ryzyku onkogennym.

W zależności od testu oraz laboratorium materiałem do badania może być wymaz pobrany m.in.:

• z cewki moczowej,
• z powierzchni prącia lub spod napletka,
• z okolicy krocza,
• z odbytu,
• z gardła,

• ze zmiany skórnej lub błony śluzowej.

Dla mężczyzn nie istnieje jednak powszechny program badań przesiewowych HPV. Inaczej wygląda sytuacja w profilaktyce raka szyjki macicy. Kobiety w wieku 25–64 lata mogą w ramach NFZ wykonywać test HPV HR z genotypowaniem, a przy dodatnim wyniku z tej samej próbki, wykonywana jest cytologia na podłożu płynnym.

To ważna różnica.

Test HPV HR wykonywany w ramach programu profilaktycznego ma określony sposób pobrania materiału, grupę osób, które powinny wykonywać badanie, odstępy między kolejnymi badaniami i ustaloną ścieżkę postępowania w zależności od wyniku.

W przypadku mężczyzn takiego programu nie ma.

Co adekwatnie pokazuje test HPV u mężczyzny?

Badanie molekularne sprawdza, czy w pobranym materiale znajduje się DNA HPV. W zależności od rodzaju testu może również określić, z jakim genotypem wirusa mamy do czynienia.

Nie jest to jednak badanie, które odpowiada na każde pytanie dotyczące HPV.

HPV zakaża skórę i błony śluzowe. Dlatego znaczenie ma przede wszystkim miejsce, z którego pobrano materiał. Próbka z cewki moczowej mówi o obecności materiału wirusa w tej konkretnej próbce. HPV może natomiast występować również w innych okolicach genitalnych, odbycie czy jamie ustnej i gardle. Polskie laboratoria stosują właśnie dlatego różne miejsca pobierania materiału w zależności od rodzaju badania.

Ujemnego wyniku pojedynczego wymazu nie należy więc interpretować jako gwarancji, iż HPV nie występuje nigdzie w organizmie.

Czy HPV można wykryć z krwi?

Standardowe badania HPV opierają się na wykrywaniu materiału genetycznego wirusa w materiale pobranym ze skóry lub błon śluzowych, najczęściej w wymazie.

Jeśli chcesz wykonać badanie HPV, zwróć uwagę nie tylko na liczbę wykrywanych genotypów, ale również na to, jaki materiał jest badany i skąd powinien zostać pobrany.

Czy każdy mężczyzna powinien zrobić test na HPV?

Nie. Dostępność testu w laboratorium nie oznacza, iż jest to badanie, które powinien profilaktycznie wykonywać każdy mężczyzna, np. raz w roku.

W Polsce nie ma takich zaleceń ani programu badań przesiewowych.

Wykonanie testu może mieć znaczenie w określonej sytuacji klinicznej, ale warto wcześniej omówić to z lekarzem, szczególnie jeżeli występują zmiany lub inne niepokojące objawy. Istotne jest także ustalenie adekwatnego miejsca pobrania materiału.

Moja partnerka lub mój partner ma HPV. Czy powinienem się zbadać?

To jedno z najczęstszych pytań po otrzymaniu dodatniego wyniku HPV przez osobę partnerską.

Sam dodatni wynik u partnerki lub partnera nie oznacza, iż każdy mężczyzna automatycznie powinien wykonać komercyjny test.

HPV jest niezwykle powszechny i często przez długi czas nie powoduje żadnych objawów. Zakażenie może zostać wykryte długo po kontakcie z wirusem, dlatego zwykle nie sposób ustalić, kiedy dokładnie doszło do transmisji ani która osoba zakaziła się pierwsza.

Dodatni wynik HPV nie jest więc dowodem zdrady.

Jeśli partnerka lub partner otrzyma dodatni wynik, warto przede wszystkim sprawdzić, czy jesteś zaszczepiony przeciw HPV. o ile pojawiły się zmiany w okolicy genitaliów, odbytu, jamy ustnej lub gardła, należy skonsultować je z lekarzem.

Jeśli rozważasz wykonanie komercyjnego testu HPV, lekarz może pomóc ustalić, czy ma on w twojej sytuacji uzasadnienie i z jakiego miejsca należałoby pobrać materiał.

Jak HPV objawia się u mężczyzn?

Zakażenie HPV bardzo często przebiega bezobjawowo. Wiele osób nigdy nie dowiaduje się, iż miało kontakt z wirusem.

Niektóre typy HPV mogą natomiast powodować kłykciny kończyste, czyli brodawkowate zmiany pojawiające się m.in. na genitaliach i w okolicy odbytu.

Typy HPV wywołujące większość kłykcin, należą do grupy niskiego ryzyka onkogennego. Typy odpowiedzialne za rozwój nowotworów to przede wszystkim HPV wysokiego ryzyka. Do najważniejszych należą HPV 16 i 18, ale do grupy wysokoonkogennej należą również m.in. typy 31, 33, 45, 52 i 58.

Jakie nowotwory może powodować HPV u mężczyzn?

Przewlekłe zakażenie wysokoonkogennymi typami HPV wiąże się z ryzykiem rozwoju:

• raka prącia,
• raka odbytu,
• części nowotworów jamy ustnej i gardła, szczególnie części ustnej gardła, w tym okolicy migdałków i nasady języka.

HPV 16 ma szczególne znaczenie w przypadku nowotworów części ustnej gardła, odbytu i prącia.

To kolejny powód, dla którego o HPV nie powinno się mówić wyłącznie w kontekście zdrowia kobiet.

Czy istnieje test przesiewowy na HPV w gardle?

Nie ma powszechnego badania przesiewowego, które zalecano by zdrowym osobom w celu wykrywania nowotworów głowy i szyi związanych z HPV.

Krajowy Rejestr Nowotworów podkreśla, iż nie istnieje w tej chwili uzasadniony populacyjny program badań przesiewowych w kierunku nowotworów głowy i szyi. Dlatego szczególne znaczenie ma reagowanie na utrzymujące się objawy.

Jakie objawy powinny skłonić do wizyty u lekarza?

Skonsultuj się z lekarzem, jeżeli zauważysz m.in.:

• brodawki albo nowe zmiany w okolicy prącia lub odbytu,
• niegojącą się ranę lub owrzodzenie,
• guzek albo zgrubienie,

• nietypową zmianę wyglądu skóry lub błony śluzowej,
• niewyjaśnione krwawienie z odbytu,

• długo utrzymującą się chrypkę,
• ból lub dyskomfort w gardle, który nie ustępuje,
• problemy albo ból podczas przełykania,
• niegojące się zmiany w jamie ustnej,

• powiększony węzeł chłonny lub guzek na szyi.

Krajowy Rejestr Nowotworów zaleca konsultację szczególnie wtedy, gdy takie objawy jak chrypka, ból gardła, zgrubienia, niegojące się owrzodzenia w jamie ustnej lub powiększone węzły chłonne szyi utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie.

Pamiętaj: wystąpienie któregoś z tych objawów nie oznacza automatycznie nowotworu. Mogą mieć znacznie częstsze i mniej poważne przyczyny. Nie warto jednak ich ignorować.

Jak można zakazić się HPV?

HPV przenosi się przede wszystkim poprzez bezpośredni kontakt skóry i błon śluzowych w czasie kontaktów seksualnych.

Do transmisji może dojść podczas seksu waginalnego, analnego i oralnego. Penetracja nie jest konieczna, ponieważ wirus może przenosić się przez bliski kontakt skóry okolic intymnych. Osoba zakażona nie musi mieć widocznych zmian ani innych objawów.

Czy prezerwatywa chroni przed HPV?

Zmniejsza ryzyko, ale nie zapewnia pełnej ochrony. Prezerwatywa osłania tylko część skóry, a HPV może znajdować się również w okolicach, których nie zakrywa. GIS wymienia stosowanie prezerwatyw jako dodatkowy sposób zmniejszania ryzyka zakażenia, jednocześnie zaznaczając, iż nie eliminuje ono ryzyka całkowicie.

Podobnie działa stosowanie metod barierowych (np. chusteczek lateksowych) podczas seksu oralnego: może ograniczać kontakt błon śluzowych, ale nie usuwa ryzyka zakażenia do zera.

Najważniejsza ochrona przed HPV? Szczepienie

Ponieważ u mężczyzn nie mamy powszechnych badań przesiewowych HPV, szczególne znaczenie ma profilaktyka zakażenia.

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania chorobom związanym z HPV jest szczepienie.

I dotyczy ono także chłopców oraz mężczyzn.

Szczepienie najlepiej wykonać przed rozpoczęciem życia seksualnego, czyli przed potencjalnym kontaktem z HPV. Dlatego szczepi się już dzieci od 9. roku życia.

Kto może zaszczepić się przeciw HPV bezpłatnie w Polsce?

Według aktualnych zasad Ministerstwa Zdrowia: od ukończenia 9. do ukończenia 14. roku życia można skorzystać z Powszechnego Programu Szczepień przeciw HPV. Program obejmuje dziewczęta i chłopców, a szczepienie odbywa się w schemacie dwudawkowym. W programie dostępne są szczepionki Cervarix i Gardasil 9.

Bezpłatne szczepienie jest dostępne również dla starszej młodzieży. Po ukończeniu 14. roku życia do ukończenia 18 lat można bezpłatnie otrzymać szczepionkę Cervarix w ramach refundacji aptecznej. Po ukończeniu 18 lat preparat ten objęty jest 50-procentową refundacją.

W przypadku niezaszczepionych osób w wieku 27–45 lat szczepienie można rozważyć indywidualnie.

Czy warto szczepić się, jeżeli rozpoczęło się już życie seksualne?

Tak, rozpoczęcie życia seksualnego nie oznacza automatycznie, iż szczepienie przestaje mieć sens.

Można mieć kontakt z jednym typem HPV, ale nie z innymi typami, przed którymi chroni szczepionka. Jednocześnie trzeba pamiętać, iż szczepionka służy przede wszystkim zapobieganiu przyszłym zakażeniom. Nie jest lekiem na istniejące już zakażenie HPV.

Dlatego w przypadku dorosłej osoby decyzję o szczepieniu można omówić z lekarzem.

Czy dodatni wynik HPV oznacza raka?

Nie. Dodatni wynik oznacza, iż w badanym materiale wykryto określony typ lub typy HPV. Samo zakażenie, również wysokoonkogennym typem wirusa, nie oznacza rozpoznania nowotworu.

Znaczenie ma przede wszystkim utrzymywanie się zakażenia wysokoonkogennym HPV przez dłuższy czas oraz inne czynniki wpływające na ryzyko.

Czy istnieje lek, który usuwa HPV z organizmu?

Nie ma leku, który można byłoby przyjąć po dodatnim wyniku testu i w ten sposób „usunąć HPV”.

Leczy się natomiast skutki zakażenia, o ile się pojawią, np. kłykciny kończyste, zmiany przednowotworowe czy nowotwory.

To również jeden z powodów, dla których wykonywanie testu HPV bez konkretnego wskazania nie zawsze daje użyteczną odpowiedź na pytanie „co mam teraz zrobić?”.

HPV nie jest „kobiecym wirusem”

Przez lata HPV był przedstawiany niemal wyłącznie w kontekście profilaktyki raka szyjki macicy. To sprawiło, iż część mężczyzn może wciąż uważać, iż ten temat ich nie dotyczy.

Mężczyźni zakażają się HPV, mogą przekazywać wirusa innym osobom i sami mogą zachorować na nowotwory HPV-zależne. Jednocześnie nie mają odpowiednika powszechnego programu przesiewowego stosowanego w profilaktyce raka szyjki macicy.

Dlatego szczególnie ważne są szczepienia, reagowanie na niepokojące zmiany i świadomość, iż również mężczyzna może porozmawiać z lekarzem o swoim ryzyku związanym z HPV.