Czterysta osiemdziesiąt tysięcy

Nie planowałam tego słuchać. Wracałam po torebkę, bo w kieszeni płaszcza dzwonił telefon od siostry — umówione byłyśmy na grobie matki na piętnastą. Drzwi do pracowni były uchylone. Zatrzymał mnie zapach świeżo naprasowanej wełny i głos Karoliny.

— Mówię ci, zrób to teraz. Dopóki ona nie zaczyna nic podejrzewać.

Nie podeszłam bliżej. Stanęłam przy regale z kartonami, tam gdzie zawsze stał stary manekin bez głowy. Serce tłukło mi się tak, iż musiałam oprzeć dłoń o półkę. Mój syn, Tomasz, odpowiedział coś cicho. Nie usłyszałam. Potem Karolina znów:

— Sama powiedziała, iż to twoje. Jak nie teraz, to kiedy? Będzie za późno.

Za późno. To słowo zabrzmiało w tej pracowni tak, jakby dotyczyło mnie. Bo dotyczyło.

Miesiąc wcześniej, w niedzielę po obiedzie, Tomasz przyjechał do mnie z sernikiem z Aldika. Usiadł w kuchni, odsunął kubek z herbatą i powiedział, iż muszę odpocząć. Że on wszystko weźmie na siebie. Że podpisze papiery, iż to będzie tylko formalność, iż przecież nikomu innemu bym pracowni nie zostawiła. Patrzyłam wtedy na jego dłonie — takie same jak u ojca, z krótkimi, szerokimi palcami. Zgodziłam się. Bo kto inny miałby szyć te garnitury? Bo komu miałabym to zostawić, jak nie jemu?

Miałam sześćdziesiąt cztery lata. Za sobą trzydzieści jeden lat przy maszynie, dwa kredyty spłacone po śmierci męża i jedną pracownię z prawdziwym oknem w podwórzu. Mój ojciec nazwałby to dobrym interesem. Mój mąż nazwałby to domem. A ja nazywałam to jeszcze swoim.

Wracając do tamtej chwili przy regale — stałam i patrzyłam na manekin bez głowy, na jego odrapane ramię, na metkę z ceną, która pożółkła od słońca. Karolina mówiła dalej. Że pieniądze ze sprzedaży można zainwestować. Że ona ma znajomego w Krakowie, który obraca nieruchomościami. Że muszą myśleć o dzieciach.

O dzieciach. To było najgorsze. Bo ja też o nich myślałam. Od dnia, kiedy Tomek się urodził, wszystko, co robiłam, było niby dla rodziny. Praca w soboty, niedziele przy żelazku, miesiąc w sanatorium odpuszczony, żeby nie zamykać zakładu w okresie ślubnym. Dla niego. A teraz on, mój syn, stał za drzwiami i razem z żoną liczył cenę za metr kwadratowy mojego życia. Lokal przy Piotrkowskiej. Sto czterdzieści metrów. Czterysta osiemdziesiąt tysięcy — tyle powiedział. Usłyszałam dokładnie, bo akurat przejechał tramwaj i w tej ciszy zabrzmiało to jak wyrok.

Wyszłam cicho. Zjechałam windą na parter, bo bałam się, iż usłyszą stukot moich obcasów na schodach. Pojechałam na cmentarz. Kupiłam chryzantemy za dwadzieścia złotych. Położyłam na grobie matki i długo nie mogłam uklęknąć, bo kolana odmówiły posłuszeństwa. Siostra coś mówiła, nie pamiętam. Pamiętam wróbla, który siadł na nagrobku obok i patrzył na mnie tak, jakby czekał, aż coś zrobię.

Przez dwa tygodnie nie dzwoniłam do Tomka. To on przyjechał w piątek przed długim weekendem. Miły, spokojny, pachniał tą samą wodą po goleniu. Przyniósł pączki z różą. Powiedział, iż umówił notariusza. Że w poniedziałek o ósmej rano. Że nie muszę nic robić, tylko podpisać.

— Dobrze — powiedziałam.

Poszedł. Wtedy poszłam do swojej torebki i wyjęłam zdjęcia z pracowni sprzed piętnastu lat, zrobione na otwarcie. Stałam na nich z mężem, trzymaliśmy nożyczki przy czerwonej wstędze. Bluzka mu wyszła krzywo spod marynarki. Zawsze tak miał.

W niedzielę po mszy u świętej Anny zamiast wrócić do domu, pojechałam na Starówkę. W pawilonie z pasmanterią kupiłam ryps w kolorze starego wina. Metr dziesięć. Potem weszłam do kawiarni, usiadłam przy oknie i poprosiłam o herbatę. Pani przyniosła w szklance z metalowym koszyczkiem. Patrzyłam na ludzi chodzących po deptaku, na rodzinę z dzieckiem w wózku, na gołębie walczące o kawałek chałki. I wtedy, tam, przy tej herbacie, ułożyłam wszystko w głowie.

Następnego dnia rano ubrałam granatową garsonkę. Poprawiłam kołnierz, sprawdziłam w przedpokoju, czy w torebce jest wszystko: dowód, numer aktu notarialnego, telefon. Przed wyjściem wyjęłam z szuflady stary breloczek z białą nicią, który mąż przywiózł mi kiedyś z Wrocławia. Schowałam do kieszeni. Jak talizman. Albo jak dowód.

Do kancelarii przyjechałam dwadzieścia minut przed czasem. Zaparkowałam przy żłobku. Przeszłam przez ulicę i zobaczyłam ich przez szybę. Siedzieli w środku, Tomek w garniturze. Karolina poprawiała mu krawat. Wyglądali jak na weselu. Mnie poczęstowali wodą. Notariusz, młody człowiek w okularach, zapytał, czy rozumiem skutki prawne tego, co podpisuję. Kiwnęłam głową i patrzyłam na długopis, który położył przede mną.

Wtedy wstałam.

— Zanim podpiszę — powiedziałam — chciałabym pokazać coś panu. I mojemu synowi.

Wyjęłam z torebki kartkę. Nie tę, którą przynieśli. Zwykłą, zapisaną w domu, drukowanymi literami. Położyłam na stole, obok aktu. Na kartce były moje wyliczenia: czynsz, prąd, materiały, pensja dla pani Zosi, naprawa maszyny stębnówki, ubezpieczenie. I pod spodem suma: czterysta osiemdziesiąt tysięcy złotych — tyle jest warta pracownia na Piotrkowskiej.

Karolina otworzyła usta. Tomek wyciągnął rękę, ale nie po kartkę — po mój nadgarstek. Delikatnie, jakby chciał mnie zatrzymać przed przejściem przez jezdnię.

— Mamo, o co chodzi? Przecież ustaliliśmy.

— Tak — przyznałam. — Ustaliliśmy. Tylko nie powiedzieliście mi, co ustaliliście między sobą.

Wtedy on zbladł. Nie zapytał, skąd wiem. Zapytał tylko:

— Co chcesz zrobić?

Wyjęłam z torebki drugą kartkę. Wniosek o wykreślenie jego pełnomocnictwa do mojego konta. Położyłam obok pierwszej.

— To. Zrobię to.

W kancelarii zapadła cisza. Taka, iż słyszałam, jak na zewnątrz piszczy alarm w sklepie z butami. Karolina wyszła pierwsza. Bez słowa. Tomek został, patrzył na kartki, na mnie, na notariusza. Młody człowiek zdjął okulary.

— Czy pani życzy sobie przerwy? — zapytał.

— Nie. Proszę przygotować zrzeczenie się mojego udziału w pracowni na rzecz fundacji. Tej, co uczy szwaczki. I wniosek do banku.

Tomasz w końcu się odezwał:

— Nie możesz tak po prostu… To twoje. Miało być moje.

— To jest moje — powiedziałam, patrząc na jego dłonie, te same, co u ojca. — I dlatego zdecyduje, komu to pomoże. Nie dlatego, iż ci nie wybaczam. Bo nie chcę, żebyś przez te pieniądze przestał być moim synem.

Wyszłam z kancelarii z dwiema kartkami w torebce. Pojechałam do banku. Pani w okienku poprosiła o dowód. Przetarła okulary, spojrzała raz jeszcze, ale wszystko się zgadzało. Poprosiłam o wypłatę kwoty na nowo założone konto fundacji. Czterysta osiemdziesiąt tysięcy. Tyle miało być jego. A stało się cudze. Nie z zemsty. Z porządku rzeczy.

Wieczorem zadzwonił telefon. Tomek. Nie odebrałam od razu. Patrzyłam, jak wibruje po blacie kuchennym. Pomyślałam o tym, iż nie zdążyłam wypić herbaty, którą rano zostawiłam przy czajniku. Była zimna. Wylałam ją do zlewu i dopiero wtedy podniosłam słuchawkę.

— Mamo, musimy porozmawiać.

— Porozmawiamy — powiedziałam. — Przyjeżdżaj w sobotę. Zrobię rosoł. Ale papiery zostaną tak, jak podpisałam.

Po drugiej stronie tylko oddech. Potem ciche:

— Dlaczego?

— Bo usłyszałam w pracowni, jak mówiliście, iż będzie za późno. Teraz jest.

Odłożyłam słuchawkę i wyjęłam z kieszeni breloczek z białą nicią. Położyłam na parapecie, obok pustej doniczki po paproci. Na ulicy przed blokiem zapalały się latarnie. Przy klatce obok ktoś trzepał dywan. Patrzyłam na nitkę, jak drży w przeciągu, i na skrawek nieba między blokami. Miał kolor starego wina.

W sobotę Tomasz nie przyjechał. Zadzwonił tylko, iż musi wziąć dodatkową zmianę. Powiedziałam, iż dobrze, iż rosół może poczekać. Odmrożę. Nakarmiłam gołębie na balkonie i poszłam do pracowni. Pierwszy raz od tygodnia włączyłam maszynę. Jej stukot wypełnił puste pomieszczenie jak bicie serca. Pomyślałam, iż przez trzydzieści jeden lat to było moje jedyne pewne tętno. I iż przez cały czas jest.

Tydzień później dostałam list z fundacji. Podziękowali za darowiznę. Zawiadomili, iż pracownia otrzyma imię mojego męża. Tego dnia położyłam na grobie nie chryzantemy, a gałązkę jałowca. Trzymała się mrozu. Jak nasze małe interesy, w których nikt nigdy nie liczył na litość.