Zacznę od tego, iż pierwsza rynna pękła mi nad głową dokładnie w siódmej minucie ulewy. Nie w szóstej, nie w ósmej — w siódmej. Zosia stała na drabinie po drugiej stronie stodoły i wykrzykiwała mi przez deszcz, iż w zbiorniku przybyło wody na dwa palce. A potem usłyszałam trzask, jakby ktoś strzelił z batuta. Stalowe złącze rozeszło się tuż nad moim kołnierzem. Kilkaset litrów zalało rozsadnik z sałatą i wyżłobiło rów prosto pod fundament obory.
Nawet nie zdążyłam się cofnąć. Woda chlusnęła mi na plecy, po butach, po twarzy. Zosia zjechała po szczeblach, rzuciła mi swój stary polar, żebym czymś wytarła oczy. A przez szarą ścianę deszczu zobaczyłam, jak na podwórze wjeżdża srebrny volkswagen inspektora banku z Lublina. Pan Dembski zamknął parasolkę dopiero na schodku. Popatrzył na oderwany odcinek rynny, który wylądował w błocie między kaczeńcami, po czym otworzył teczkę z przeglądem kredytowym.
— Pani Nowak — powiedział — musimy porozmawiać o tym, co się stanie z tym gospodarstwem, kiedy miną pani te osiemdziesiąt dwa dni.
Mam na imię Magdalena. Magda Nowak. Trzydzieści siedem lat, wdowa, siedem hektarów pod Biłgorajem. Po ojcu została mi stara stodoła z czerwonej cegły, dwadzieścia jabłoni papierówek, pola malin i dług rzędu stu sześćdziesięciu tysięcy złotych. Do tego susza. Taka, jakiej tu nie pamiętali choćby starzy gospodarze z Kocudzy. Pompa studzka zaczęła ciągnąć wodę dwa razy dłużej. Maliny w lipcu robiły się bure i lepkie, zanim zdążyły dojrzeć. Jabłka nie miały soku, tylko skrobię i kurz.
Woda. Cały czas schodziło na wodę.
Zaczęłam kupować beczkowozy. Trzysta pięćdziesiąt złotych za osiem metrów sześciennych. Co trzy dni ten sam wóz, ci sami faceci, coraz wyższa cena przy każdym kursie. Krowy nie rozumiały, dlaczego w poidłach jest tyle miejsca, a maliny piły wszystko i dalej wyglądały jakby miały gorączkę. W banku powiedzieli wprost: musi pani obniżyć koszty i pokazać plan dochodu. Inaczej gospodarstwo przejdzie na majątek gminy, a potem w ręce tego, kto zaoferuje najwięcej.
Nie miałam planu.
A potem przeszła przez powiat letnia burza. Padało może dwadzieścia minut. Woda lała się z dachu stodoły jak po blasze falistej, waliła w ziemię, robiła błoto i uciekała rowem do rzeki Tanwi. Stałam pod okapem i patrzyłam, jak darmowa woda płynie do cudzego rowu, podczas gdy za moją własną płacę gotówką. Wtedy do mnie dotarło. Problem nie jest taki, iż deszczu nie ma. Problem jest taki, iż ja go nie łapię.
Wzdłuż północnego ogrodzenia leżała hałda pogiętej blachy. To był złom z zakładu „Mazur-Stal”, który od jedenastu lat sąsiadował z naszym polem. Pracownicy zwozili tam odrzucone rynny, wgniecione kolanka, pordzewiałe złączki i blachę w złym kolorze. Ojciec kiedyś brał od nich za to mały przechowalniczy grosz. Po jego śmierci płatności ustały, a hałda rosła. Ja miałam za dużo na głowie, żeby się o nią kłócić.
Potem przyszło pismo z inspektoratu ochrony środowiska i kazali zakładowi wszystko usunąć. Poszłam do kierownika. Nazywa się Krzysztof Marzec. Przedstawiłam sprawę prosto: chcę kupić złom.
— Ten metal nie przeszedł kontroli jakości — odparł, nie podnosząc wzroku znad telefonu.
— Pańskich maszyn — powiedziałam. — Deszcz to nie maszyna.
Zaśmiał się. Trzech pracowników za jego plecami też się zaśmiało, choć chyba nie wiedzieli, czy wolno im przy kierowniku.
Skup złomu w Janowie Lubelskim wycenił hałdę na trzysta dwadzieścia złotych, licząc samą wagę. Ja zaoferowałam czterysta i własny transport. Marzec podpisał umowę na masce swojego pickupa.
— Jak już to przetargacie na drugą stronę płotu, każda krawędź i każda zapadnięta rynna będzie pani problemem.
— I każdy złapany litr też.
Poszedł, a ja jeszcze chwilę patrzyłam na tę górę powykręcanej blachy. Pachniała smarem i starymi liśćmi.
Z Zosią sortowałyśmy ten złom przez dwa tygodnie. Prawie ćwierć poszła na złom — nie chciałam montować nad własną głową czegoś, czemu nie ufam. Resztę prostowałam na starej giętarce ojca, która do dzisiaj stoi w warsztacie. Ojciec sam robił na niej obróbki do stodoły. Patrzyłam na to jako dziecko. Zapamiętałam dosyć, żeby nie bać się własnych rąk. Za mało, żeby zrobić to porządnie. Ta różnica omal nie kosztowała mnie dachu nad głową.
Zosia mierzyła każdy odcinek kijem od szczotki, a cyfry zapisywała w zeszycie w kratkę. Ja dopasowywałam elementy, wierciłam dziury, ściągałam śruby rękawicami ze sklepu rolniczego. Kupiłyśmy dwa używane zbiorniki po mleku od rolnika z Chłopkowa. Zmontowałam filtr z plastikowej skrzynki i siatki mosiężnej. Prace trwały do nocy, przy akumulatorowej lampce, bo w warsztacie przepaliła się jarzeniówka i nie miałam kiedy jej wymienić. Czasem obie zasypiałyśmy przy stole w kuchni, a kawa w kubku stała zimna do rana.
Na cztery dni przed wizytą inspektora prognoza zapowiedziała deszcz. Wierzyłam, iż to znak.
Ulewa przyszła mocniejsza, niż zapowiadali. Przez pierwsze minuty system działał. Woda szła rurami. Pierwszy zbiornik napełniał się powoli. Zosia stała przy nim z deszczomierzem i krzyczała mi, ile centymetrów przybyło. Potem główna rynna zaczęła się wyginać. Źle rozstawiłam podpory, a jedno centralne złącze zrobiłam za sztywno. Metal pracował, woda robiła się ciężka, aż całość pękła z dźwiękiem, po którym psy sąsiada oszczekiwały jeszcze przez pół godziny.
Woda wybiła szyby w moim inspekcie. Zbiornik pękł przy króćcu. Sadzonki popłynęły pod jabłonie. Stałam na deszczu i patrzyłam, jak tygodnie pracy wsiąkają w ziemię.
Potem przyjechał Dembski.
I powiedział to, co powiedział: osiemdziesiąt dwa dni.
Tego wieczoru Zosia zapytała mnie, co dalej. Leżała już w łóżku, a ja siedziałam przy stole z kartką od banku. Nie odpowiedziałam od razu. Wyjęłam z szuflady ojca jego stare suwmiarki i zaczęłam wyliczać rozstaw podpór od nowa. Nie po to, żeby coś udowodnić. Po prostu nie miałam innego pomysłu.
Nazajutrz rano zawiozłam karton po bananach pełen śrub, podkładek i blach do Jana Lubelskiego. W zakładzie ślusarskim zapłaciłam sto osiemdziesiąt złotych za dorobienie ruchomych mocowań z elastomeru. Facet za ladą zapytał, czy nie lepiej kupić gotowe rynny w markecie. Odpowiedziałam, iż gotowe rynny tak samo przechodzą próbę deszczu. Wzruszył ramionami i podał mi rachunek.
Przy drugiej próbie zmieniłam jedno: nie spieszłam się. Każdy odcinek rynny dostał podporę co metr. Każde złącze dostało luz na pracę cieplną. Każdy spływ poprowadziłam tak, żeby woda nie uderzała w jedno miejsce. Do tego dodałam zbiornik na tzw. pierwszą wodę — osobną beczkę, która zbierała brud z dachem, zanim czysta woda trafi do głównych zbiorników.
Kiedy znowu przyszła burza, nie wyszłam na podwórze. Stałam w kuchni i patrzyłam przez szybę. Zosia była przy zbiorniku. Słychać było, jak woda idzie rurami, jak przelewa się przez filtr, jak puka złącze przy każdym silniejszym podmuchu. Trwało to sześć godzin. Żadna rynna nie spadła. Żaden króciec nie pękł.
Rano naliczyłyśmy w trzech zbiornikach osiem tysięcy litrów. Wystarczyło na tydzień pojenia bydła i podlania malin. Koszt był prawie żaden. Krowy piły. Jabłonie piły. A ja po raz pierwszy od miesięcy zapłaciłam tylko za prąd do pompy, nie za wodę.
Potem zrobiłam to, czego żaden sąsiad się nie spodziewał: postanowiłam sprzedawać nie maliny i nie mleko, tylko rozwiązanie.
Rozdałam trzy takie systemy w gminie po kosztach materiału. Zbudowałam je u państwa Kowalik z Łążka Ordynackiego, u wdowy Czarneckiej z Woli Dereźniańskiej i u młodego rolnika spod Frampola, co uprawiał ogórki pod folią. Każdy z nich dostał fakturę i rysunek techniczny. Każdy podpisał, iż system zaprojektowała firma „Magda i Zosia Nowak — systemy deszczowe”. Nazwa wyszła za długa, ale Zosia stwierdziła, iż tak brzmi poważniej.
W trzy miesiące zbudowałyśmy czternaście systemów. Zarobiłyśmy na tym dwadzieścia siedem tysięcy złotych. Bank przestał dzwonić. Pan Dembski przysłał mi pismo, iż przegląd kredytowy uznaje plan restrukturyzacji za wiarygodny. Podarłam je od razu i wrzuciłam do pieca. Gdyby trafiło do segregacji, mogłoby kogoś zmylić.
Pięćdziesiąt osiem dni od tamtej pierwszej ulewy, znowu usłyszałam silnik na podwórzu. Ale to nie był volkswagen Dembskiego.
To była flota firmy „Mazur-Stal”. Trzy dostawczaki. Wysiadło z nich sześciu pracowników. W rękach trzymali dalmierze laserowe, składane miary i notatniki. Marzec jako ostatni. W czystej kamizelce odblaskowej, z papierosem za uchem, choć niby nie pali.
— Pani Nowak — powiedział, jakbyśmy się rozstali wczoraj — mierzymy dachy hal produkcyjnych. Chcemy u pani zamówić system na cztery tysiące metrów kwadratowych.
Zosia wyszła z warsztatu. Miała w ręku ten sam zeszyt w kratkę, już prawie cały zapisany. Stanęła obok mnie, a ja poczułam, jak stuka butem w próg — raz, drugi, trzeci.
— Cztery tysiące? — zapytałam.
Marzec wyciągnął rękę, jakby chciał mi pokazać coś na telefonie. — Tylko rynny i zbiorniki. Prefabrykaty z naszej blachy. My dajemy materiał, wy montujecie. No i oczywiście umowa będzie na zakład.
— Nie — powiedziałam.
Marzec zmrużył oczy. — Słucham?
— Umowa będzie na firmę „Magda i Zosia Nowak”. Zakład może kupić gotowy system, po naszych cenach. Materiał też może być z państwa magazynu, ale projekt, montaż i gwarancja należą do nas. Inaczej proszę szukać w gminie innego wykonawcy. Choć — uniosłam dłoń, bo właśnie otworzył usta — wy macie zakaz sprzedaży elementów niezgodnych z zamówieniem. Pańska blacha, z której zbudowałam system, nie przeszła kontroli. Ale da radę zbierać deszcz. Więc albo budujemy na waszych halach wspólnie, albo wracam do malin.
Marzec wyprostował się, aż kamizelka zaskrzypiała. W tle jeden z jego ludzi kręcił głową, a drugi schował dalmierz do kieszeni.
— To jest pomysł, który ukradła mi pani z placu — warknął.
— To jest pomysł, który wy wyrzuciliście na mile — powiedziałam. — Księgowa z Biłgoraja wyceniła całą hałdę na tysiąc dwieście złotych. Zapłaciłam wam czterysta. Resztę, czyli osiemset, dokładam teraz jako rabat przy pierwszym zamówieniu. Macie warunki. Podać termin?
Marzec popatrzył na Zosię, potem na mnie, potem na nowy zbiornik przy stodole. Woda z ostatniego deszczu przelewała się rurką do poidła dla kur. Dźwięk był taki, jakby ktoś odkręcił kran.
— Termin — powiedział w końcu, nie patrząc na mnie.
— Za trzy tygodnie rysunek techniczny i kosztorys. Zaliczka pięćdziesiąt procent. Umowę podpiszemy w waszym biurze, w obecności radcy z Lublina. Cztery tysiące metrów kwadratowych dachu zbiera średnio sześćset tysięcy litrów rocznie. To ich cena. Pół miliona litrów.
Marzec przez chwilę nic nie mówił. Potem wyjął kluczyki z kieszeni i ruszył do samochodu.
— Pani Nowak — rzucił przez ramię — niech mi pani nie wmawia, iż pani ojciec byłby z tego dumny.
Zosia odetchnęła głośno, jak po podciągnięciu się na drążek. Nie odpowiedziałam. Wróciłam do warsztatu. W szufladzie ojca leżał stempel z jego nazwiskiem, cały w kurzu. Wzięłam go do ręki, odkręciłam i wycięłam z korka starą literę „W”. Nie dlatego, żeby ojciec odszedł. Dlatego, żeby na nowych fakturach nie było już żadnej wątpliwości, do kogo należy ten stół.
