Gdy para bezskutecznie stara się o dziecko, uwaga bardzo często kieruje się przede wszystkim na kobietę. Tymczasem dane są jednoznaczne: w ok. jednej trzeciej przypadków problem z zajściem w ciążę leży po stronie mężczyzny, w jednej trzeciej po stronie kobiety, a pozostałe sytuacje wynikają z czynników mieszanych lub mają nieznaną przyczynę. U mężczyzn kluczową rolę odgrywa jakość nasienia, czyli liczba, ruchliwość i budowa plemników.
Czym jest badanie nasienia?
Co może pogarszać jakość nasienia?
Czy można poprawić jakość nasienia?
Czy warto powtórzyć badanie nasienia?
Dobra wiadomość jest taka, iż parametry spermy w wielu przypadkach można poprawić, wprowadzając zmiany w stylu życia. Jakość nasienia jest bowiem w dużym stopniu zależna od czynników zewnętrznych — codziennych nawyków, środowiska, stresu czy diety. Zrozumienie, co szkodzi plemnikom i jak je chronić, realnie zwiększa szanse na ciążę.
CZYM JEST BADANIE NASIENIA I JAK OCENIA SIĘ JEGO JAKOŚĆ?
Podstawowym narzędziem oceny męskiej płodności jest analiza nasienia (seminogram)1. Badanie to pozwala ocenić kilka parametrów plemników i porównać je z normami ustalonymi przez Światową Organizację Zdrowia (WHO)2. jeżeli wartości odbiegają od normy, naturalne zapłodnienie może być utrudnione, a czasem konieczne jest zastosowanie technik wspomaganego rozrodu.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) regularnie aktualizuje normy parametrów nasienia. w tej chwili obowiązujące normy, wprowadzone w 2021 roku, obejmują następujące najważniejsze parametry:
- Koncentracja plemników: ≥ 16 mln/ml
- Całkowita liczba plemników: ≥ 39 mln w ejakulacie
- Żywotność plemników: ≥ 54% plemników żywych
- Ruch postępowy: ≥ 30%
- Ruch całkowity: ≥ 42%
- Morfologia plemników: ≥ 4% plemników o prawidłowej budowie
- Objętość ejakulatu: ≥ 1,4 ml
- pH nasienia: ≥ 7,2
CO MOŻE POGARSZAĆ JAKOŚĆ NASIENIA?
Na kondycję plemników wpływa wiele elementów. Część z nich jest trudna do wyeliminowania, ale wiele można skutecznie modyfikować.
1. Masa ciała
Zarówno nadwaga, jak i niedowaga negatywnie wpływają na jakość nasienia. Nadmiar tkanki tłuszczowej powoduje przekształcanie testosteronu w estrogen, co zaburza spermatogenezę. Zbyt niska masa ciała również bywa powiązana z gorszymi parametrami spermy.
2. Przegrzewanie jąder
Jądra muszą mieć temperaturę niższą niż reszta ciała. Regularne korzystanie z sauny, jacuzzi, podgrzewanych foteli, a choćby trzymanie laptopa na kolanach może obniżać liczbę i ruchliwość plemników.
3. Gorączka i choroby
Infekcje przebiegające z wysoką temperaturą mogą powodować spadek liczby plemników choćby na kilka miesięcy. Cykl produkcji plemników trwa około 64–72 dni, dlatego skutki gorączki nie ustępują od razu po wyzdrowieniu.
4. Palenie papierosów
Palenie obniża koncentrację plemników oraz zwiększa odsetek form nieruchomych i nieprawidłowych. Dotyczy to także marihuany i innych substancji psychoaktywnych.
5. Alkohol
Regularne i nadmierne spożycie alkoholu wiąże się z niższą liczbą plemników i gorszą ich jakością. Największe spadki obserwuje się u mężczyzn pijących bardzo dużo alkoholu tygodniowo.
6. Nadmiar kofeiny
Wysokie spożycie kawy, napojów energetycznych i coli może nieznacznie pogarszać parametry nasienia. Zaleca się ograniczenie kofeiny do 1–2 porcji dziennie.
7. Stres psychiczny i fizyczny
Przewlekły stres obniża koncentrację plemników i zwiększa liczbę nieprawidłowych form. Dotyczy to także ekstremalnego wysiłku fizycznego, np. intensywnych treningów wytrzymałościowych.
8. Brak aktywności fizycznej
Siedzący tryb życia wiąże się z gorszą jakością spermy. Długie godziny spędzane bez ruchu sprzyjają spadkowi liczby plemników.
9. Leki
Niektóre leki, m.in. stosowane w nadciśnieniu, a także terapie onkologiczne, mogą zaburzać produkcję plemników. Każdy mężczyzna planujący potomstwo powinien omówić przyjmowane preparaty z lekarzem.
10. Testosteron i sterydy anaboliczne
Zewnętrzne podawanie testosteronu oraz sterydy anaboliczne mogą niemal całkowicie zahamować produkcję plemników. W wielu przypadkach po odstawieniu, po kilku miesiącach spermatogeneza wraca, o ile nie doszło do trwałych uszkodzeń.
11. Chemikalia i toksyny
Pestycydy, metale ciężkie, rozpuszczalniki oraz BPA obecny w plastikach mogą obniżać liczbę plemników i pogarszać ich jakość. Ograniczenie kontaktu z toksynami ma realne znaczenie dla płodności.
JAK MOŻNA POPRAWIĆ JAKOŚĆ NASIENIA?
U wielu mężczyzn poprawę parametrów spermy można osiągnąć dzięki:
- dobrze dobranej suplementacji pod kontrolą lekarza.
- zdrowej, bogatej w antyoksydanty diecie,
- regularnej, umiarkowanej aktywności fizycznej,
- rezygnacji z palenia, alkoholu i narkotyków,
- redukcji stresu i odpowiedniej regeneracji.
DLACZEGO WARTO POWTÓRZYĆ BADANIE NASIENIA?
Jakość spermy zmienia się w czasie, dlatego zaleca się wykonanie co najmniej dwóch badań w odstępie 3–6 miesięcy. Pozwala to ocenić, czy wprowadzone zmiany przynoszą efekty oraz zaplanować dalsze leczenie — od modyfikacji stylu życia po zastosowanie technik wspomaganego rozrodu.
Przypisy:
- Na czym polega badanie nasienia?, DOZ.pl ︎
- Normy badania nasienia ︎
