Mam na imię Kacper, mam osiemnaście lat i tamtego wieczoru, na balu w Liceum Ogólnokształcącym numer 4 w Rzeszowie, stałem przed dwustoma ludźmi z mikrofonem w ręku, a obok mnie stała moja babcia Halina — w sukience w drobne fiołki, którą kupiła w 1994 roku i od tamtej pory wyjmowała z szafy chyba trzy razy.
Rodziców nie miałem. Matka zmarła przy porodzie, ojca nigdy nie poznałem, choćby zdjęcia po nim nie zostało. Wychowała mnie babcia, sama, w mieszkaniu przy ulicy Lwowskiej, tym z kaflowym piecem, który trzeba było opalać węglem aż do 2015 roku, kiedy w końcu doprowadzili gaz. Miała wtedy już po pięćdziesiątce, ręce spracowane, kolana chrupiące na schodach — a mimo to co sobotę smażyła racuchy, choćby gdy w portfelu zostawało jej czterdzieści złotych do pierwszego.
Pracowała w mojej szkole jako sprzątaczka. Codziennie mijałem ją na korytarzu z wózkiem pełnym środków czystości i miotłą, i codziennie udawałem, iż jej nie widzę, bo tak było łatwiej dla nas obojga.
Koledzy się nie patyczkowali. Ktoś przykleił mi kiedyś do plecaka karteczkę „syn Pani Mopa". Bartek Dziura z równoległej klasy głośno pytał na przerwie, czy w domu też sprzątam po babci, czy ona po mnie. Ola Krzemień, ta od tanecznego zespołu, kiedyś odsunęła się demonstracyjnie w autobusie, mówiąc koleżance, iż „śmierdzi tu Domestosem". Nigdy nic babci nie powiedziałem. Przynosiła do domu resztki po szkolnych imprezach — kawałek tortu, niedojedzone ciasteczka — i cieszyła się, jakby to był prezent. Nie miałem serca dołożyć jej jeszcze tego.
Na bal zaprosiłem ją sam, bez wahania. Ona się śmiała, myślała, iż żartuję. Potem tłumaczyła, iż nie wypada, iż to miejsce dla młodych, iż ludzie będą gadać. Ustąpiła dopiero, jak jej powiedziałem, iż bez niej nigdzie nie idę.
Tamtego wieczoru w sali Domu Kultury przy Rynku pachniało tanim dymem ze sceny i frytkami z automatu w kącie. Na dużym telewizorze koło bufetu leciały bezgłośnie skróty meczu reprezentacji. Chłopcy zapraszali dziewczyny, dziewczyny poprawiały sobie sukienki przy lustrze w toalecie, a ja przez pół godziny kręciłem się przy ścianie, aż w końcu podszedłem do babci i wyciągnąłem rękę.
— Zatańczymy?
Zawahała się, spojrzała na mnie, jakby sprawdzała, czy nie robię sobie z niej żartów, i skinęła głową. I wtedy sala wybuchła śmiechem. Ktoś z tyłu wrzasnął: „nie znalazłeś nikogo w swoim wieku?". Ktoś inny dorzucił coś o wózku ze szmatami. Poczułem, jak dłoń babci drży w mojej, a ona po cichu powiedziała, iż może lepiej wrócić do domu, żeby nie psuć mi wieczoru.
Wtedy poprosiłem didżeja, żeby zatrzymał muzykę.
Wziąłem mikrofon od wychowawczyni, która akurat coś ogłaszała przy stoliku z nagrodami, i podszedłem na środek parkietu. Ręce mi się trzęsły bardziej niż babci przed chwilą.
— Ta pani, z której się śmiejecie — zacząłem, i głos mi się łamał — sprząta wasze klasy od siedmiu lat. Myje podłogę, po której chodzicie w butach po deszczu. Wyciera tablicę, na której wasi nauczyciele piszą wam oceny. I to ona, nie moi rodzice, których nie miałem, wstawała o piątej rano, żeby zdążyć do pracy i jeszcze zdążyć mnie odprowadzić do przedszkola. To ona sprzedała swój złoty łańcuszek po babci, żeby kupić mi pierwszy komputer do liceum. jeżeli komuś z was przeszkadza, iż przyszedłem tu z nią, to droga do wyjścia jest otwarta, ale ja z tej sali nie wyjdę bez niej.
Nikt się nie odezwał. Pan Zieliński, nasz wychowawca, stał przy wejściu z rękami skrzyżowanymi na piersi i patrzył gdzieś w bok, jakby coś mu wpadło do oka. Ola Krzemień, ta od Domestosu, wbiła wzrok w podłogę i tak stała, aż ktoś ją trącił łokciem.
Oddałem mikrofon i podszedłem do babci. Płakała, ale próbowała się z tego śmiać, powtarzała, iż zrobiłem z siebie widowisko dla całej szkoły. Powiedziałem didżejowi, żeby puścił coś wolnego, i zatańczyliśmy — niezdarnie, bo ona nigdy się tego nie uczyła, a ja tym bardziej, ale nikt więcej się nie śmiał. Za nami zaczęły ustawiać się w kolejce inne pary, jakby to było coś normalnego, tańczyć z babcią na balu.
Trzy tygodnie później dostałem list z informacją o stypendium na studia informatyczne w Krakowie — dwa tysiące osiemset złotych miesięcznie, akurat tyle, żeby babcia mogła przejść na czterogodzinny etat i wreszcie odpocząć te swoje kolana. Zaniosłem jej tę kartkę do kuchni, położyłem na obrusie obok cukiernicy, i powiedziałem tylko jedno zdanie: iż od września to ja będę płacił rachunki za gaz. Popatrzyła na mnie długo, wzięła kartkę do ręki, przeczytała dwa razy, a potem wstała i, bez słowa, wyjęła z szafki patelnię — bo była sobota, a w sobotę u nas zawsze są racuchy.
