Zaczęło się od tego, iż w naszej klatce na trzecim piętrze zgasła lampa. Wiesz, jak to w starym budownictwie na Koszutce w Katowicach — niby spółdzielnia, niby administracja, a człowiek chodzi z latarką w telefonie jak po ciemnym lesie. Wracałam wtedy z dyżuru w poradni, niosłam reklamówkę z lekami dla matki, i na schodach usłyszałam, jak trzaska drzwiami. To była Magda. Z mieszkania numer czternaście. Przecięła mi drogę, zbiegając po stopniach w rozpiętym płaszczu, chociaż za oknami już chlapało. Włosy miała mokre od mgły, w jednej ręce siatkę, w drugiej telefon. Z tyłu, z jej otwartych drzwi, buchnął zapach kwaśnej kapusty. I głos jej męża:
— Wracaj, bo matka zaraz przyjedzie!
Ona choćby się nie obejrzała. Tylko przyspieszyła. A ja pomyślałam, iż ten chleb, który jej został w kuchni, to na bank zdąży wystygnąć, zanim ktokolwiek z tej rodziny powie „dziękuję”.
Tego dnia widziałam ją dwa razy.
Pierwszy raz rano, w autobusie linii 23, tym przegubowcu, co jedzie w stronę cmentarza przy Francuskiej. Siedziałam z tyłu, bo przednie siedzenia były zajęte przez chłopaka z rowerem i babcię z wózkiem na torbę. Magda wsiadła na Zawodziu. Stanęła przy oknie, przycisnęła do szyby bukiet chryzantem, jakby chciała je utrzymać przy życiu, żeby nie zmarzły. Jej palce były czerwone, paznokcie obgryzione do skórek. Nie patrzyła na telefon. Patrzyła w okno, a w szybie odbijały się mokre dachy familoków i szare niebo, i chyba ja, bo siedziałam naprzeciwko. Uśmiechnęła się do mnie kątem ust. Ale to nie był uśmiech. To było coś, co robi człowiek, żeby nie wybuchnąć przy obcych.
Wysiadła na tym samym przystanku co ja. Poszła w lewo, w alejkę pod kapliczką. Nie wiem, do kogo jechała. Nie wiem, kto tam leży. Ale widziałam, jak układa te chryzantemy na jakimś grobie, daleko od głównej bramy. Wiatr podwinął jej połę płaszcza, a ona stała i nie poprawiała. Potem przykleiła czoło do zimnego kamienia. I tak stała przez dobrą chwilę, aż jakaś wrona z krzykiem poderwała się z pobliskiej brzozy.
Następnym razem zobaczyłam ją już w naszej klatce. Było po piętnastej. Na schodach pachniało zupą grzybową, taką z torebki, którą ktoś gotował na drugim piętrze. Ja wracałam z apteki, niosłam matce syrop na kaszel i cztery cytryny. Na wycieraczce przed drzwiami Magdy stały buty. Damskie, mokre, z przyklejonym do podeszwy listkiem. Obok męskie, wstawione noskami do wewnątrz. A zza drzwi leciał głos jej męża, Darka — znam go, bo dwa razy pożyczał od nas wiertarkę i raz nie oddał kołka rozporowego.
— Przecież mówiłem, iż przyjdą! Co ja im powiem? Że żona poszła na cmentarz i zostawiła garnek pusty?
Magda coś odpowiedziała. Cicho. Nie zrozumiałam słów, bo akurat na dole ktoś trzasnął drzwiami do piwnicy. Potem znów on:
— Cały dzień cię nie ma, a rodzina w drodze. Co z ciebie za gospodyni?
I wtedy, wiesz, zrobiło mi się głupio, iż stoję i słucham. Zrobiłam krok w stronę swoich drzwi. Ale akurat u Magdy coś brzęknęło — chyba talerz, a może pokrywka. I nagle ona powiedziała na cały głos, aż echo poszło po klatce:
— Masz ręce, Darek. Ugotuj se.
Zapadła cisza. Krótka, ale taka, co wisi w całym bloku. W tym osiedlowym akwarium zawsze tak jest — jak ktoś wreszcie przestaje grać swoją rolę, to słychać to u sąsiada w kuchni.
Drzwi się otworzyły. Magda wyszła na klatkę. W ręku niosła klucz do piwnicy, stary, na sznurku. Spojrzała na mnie, a ja udawałam, iż szukam czegoś w kieszeni. Nie wytrzymałam i powiedziałam:
— Pani Magdo, u mnie za ścianą stoi ta akwarela, co ją pani chciała kiedyś oprawić. Jakby co, to zapraszam.
— A, ta z rynku w Nikiszu — odpowiedziała i poprawiła kołnierz. — Dziękuję.
I poszła na dół. Te buty na wycieraczce zostały. Męskie i damskie.
Wieczorem opowiadałam matce, jak Magda z Wiktora po raz pierwszy nie przygotowała obiadu dla teściowej. Matka, która od dziesięciu lat nie wstaje z łóżka, uniosła brwi tak wysoko, iż zsunęła jej się chusta z głowy.
— To ta, co jej teściowa co niedziela mówiła przy wszystkich, iż zupa za słona?
— Ta sama — odparłam i postawiłam przed nią herbatę. — Teraz chyba już nie powie.
Matka długo patrzyła w sufit. Potem mruknęła:
— Szkoda, iż ja tak nie umiałam.
Drugi akt tej historii to już nie moje podwórko. Pół roku później spotkałam Magdę w supermarkecie na Kolistej. Stała przy stoisku z ciastami, a w koszyku niosła dwa pączki z różanym nadzieniem i mały sok pomarańczowy. Nie ten litrowy, tylko dwieście pięćdziesiąt mililitrów. Taki na jedną osobę.
— Jak tam, pani Magdo? — zapytałam, chociaż nie chciałam być wścibska. Ale we mnie siedzi dziewczyna z ciasnej klatki, taka, co uważa, iż jak się z kimś wymieniło chryzantemy i klucz do piwnicy, to już ma się prawo zapytać.
— A, wie pani — powiedziała, nie patrząc na mnie. — Czasem to lepiej, jak nie wiem.
Dopiero potem się dowiedziałam, iż Darek po tej kłótni wyjechał do matki. Na tydzień. Wrócił, bo w pracy się wydało, iż nie ma wyprasowanych koszul, a matka mu powiedziała, iż u niej też nie ma hotelu. Ale w łazience Magdy znalazłam coś innego — bo potem, w styczniu, poprosiła mnie o pomoc przy zawieszeniu półek w przedpokoju. Powiedziała, iż nie ma kto.
— A mąż? — zapytałam głupio.
— Ma chwilę wolną w weekendy. Ale nie dla mnie.
Wtedy zobaczyłam w jej kuchni puste pudło po herbacie z miętą. Stało na parapecie, a w środku leżały rachunki. Rachunki za gaz, prąd, czynsz. Wszystkie adresowane na nią. I jeszcze karteczka, przyklejona do lodówki magnesem w kształcie koniczyny: „Nie zapomnij o opłatach, bo jak nie, to ja nie zapłacę za internet”.
Nie wiem, czemu to zapamiętałam. Może dlatego, iż to było jedyne zdanie, jakie Darek kiedykolwiek napisał do żony w formie pisemnej. Nie liścik, nie wyznanie, tylko groźba odcięcia sieci.
Najgorzej zrobiło się w marcu. Wróciłam z nocnej zmiany, było po siódmej rano, na chodnikach leżała taka mokra breja, co w Katowicach potrafi zaskoczyć w środku tygodnia. W korytarzu stała obca kobieta w futrzanej czapce. Paliła w oknie na klatce, chociaż jest zakaz. Popiół strząsała na parapet.
— Pani do kogo? — zapytałam.
— Do synowej — odparła i zgasiła papierosa o framugę.
Teściowa Magdy. Poznałam po głosie, po tym „do synowej”, jakby to słowo miało dwie litery za dużo.
Zadzwoniła. Magda otworzyła. I wtedy usłyszałam coś, czego nigdy nie zapomnę, bo rzadko się zdarza, żeby w bloku ktoś podnosił głos akurat wtedy, gdy cała reszta jeszcze śpi.
— Myślisz, iż jak nie ugotujesz, to coś zmienisz? — zaczęła stara. — Darek cię rzuci i zostaniesz z niczym. Bo mieszkanie jest nasze, od teścia. Zobaczysz, na bruk pójdziesz.
Magda stała w progu. Nie cofnęła się. Miała fartuch z kieszeniami, a z jednej wystawała łopatka do ciasta. Wyjęła ją powoli i położyła na półce przy drzwiach. Tak spokojnie, jakby odkładała łyżkę, a nie narzędzie, które mogło się źle skojarzyć.
— To mieszkanie — powiedziała cicho — jest wykupione z mojego macierzyńskiego. Ale nie ważne. Wejdźcie, zjedzcie. Tylko potem pozmywajcie.
I otworzyła szerzej drzwi. Teściowa weszła, wciągając za sobą zapach dymu i lawendowej wody kolońskiej. Darek pojawił się na końcu korytarza, w samych skarpetach, z miną człowieka, który liczy, iż matka załatwi sprawę, a on nie będzie musiał.
Nie wiem, co tam potem jedli. Wiem, iż po godzinie wszyscy wyszli. Stara przeszła obok mnie na schodach i rzuciła:
— Ma pani sąsiadkę głupią jak but z lewej nogi.
Odpowiedziałam:
— Ale za to swoje buty ma na wycieraczce.
Chyba nie zrozumiała.
Trzy dni później spotkałam Magdę na przystanku. Czekałyśmy na ten sam nocny P-23. Powiedziała mi, iż znalazła akt notarialny w szafce pod kołdrą. Ten, o którym Darek mówił, iż zaginął. I iż poszła do radcy prawnego na Warszawskiej. I iż dowiedziała się, iż mieszkanie faktycznie jest przepisane na Darka. Ale nie przez jej mamę, nie przez nią. Tylko przez teścia, który dziesięć lat temu dał synowi darowiznę, a ona podpisała zgodę, bo była w ósmym miesiącu ciąży i chciała spokoju.
— Ale wie pani co? — dodała, gdy autobus skręcał w Chorzowską. — Ja już nie chcę z nim być tylko dlatego, iż mam gdzie spać.
Wtedy wyciągnęła z kieszeni telefon. Pokazała mi zdjęcie. Mały czerwony notatnik, a w środku lista. Na liście osiem pozycji. Pierwsza: „Wynająć pokój na Muchowcu”. Druga: „Wziąć z pracy zaświadczenie o dochodach”. Trzecia: „Oddzielne konto w banku spółdzielczym”. I tak dalej. Nie zapytałam, co dalej. To nie moja sprawa.
W kwietniu Darek wyjechał. Nie, nie wyjechał. Wyprowadził się. Zabrali go w sobotę, dwóch kuzynów w czarnych kurtkach. Znieśli telewizor, laptop, maszynę do golenia. Magda stała na balkonie i patrzyła, jak pakują do samochodu skrzynki po bananach. Potem weszła do mieszkania i położyła na parapecie te jego kołki rozporowe, które u nas zostały. Zapukała do moich drzwi.
— To chyba wasze — powiedziała.
Trzymała w ręku cztery kołki i dwie śrubki. Położyła mi je na progu, jak się odkłada pożyczone naczynie.
— A wiertarka? — zapytałam.
— Nie oddał. Ale nie szkodzi. Wolę stracić wiertarkę niż rok.
I zamknęła drzwi.
Potem długo nic. W maju widziałam, jak wiesza firanki. W czerwcu przyjechała do niej siostra znad morza, taka z wąskimi ustami i głośnym śmiechem. Słyszałam przez ścianę, jak piją herbatę i oglądają „Familiadę”. W lipcu Magda pomalowała przedpokój na kolor gołębi. Sama. Stała na drabinie w za dużych gaciach, a ja trzymałam jej pędzel, żeby nie kapało na wykładzinę.
A we wrześniu wrócił Darek. Nie z bukietem. Z bladą twarzą, w pogniecionej koszuli, z walizką, do której ktoś zapakował mu sam kabel od ładowarki. Stanął pod drzwiami numer czternaście i zadzwonił. Magda nie otworzyła. Zadzwonił drugi raz. Wyszłam na klatkę, bo akurat wyprowadzałam kota.
— Pani sąsiadko — powiedział do mnie. — Niech jej pani powie, iż mieszkanie jest moje.
— To jej pan sam powie — odparłam i zawołałam kota.
Zadzwonił trzeci raz. Wtedy Magda otworzyła. Miała w ręku klucz. Tylko iż to był nowy klucz, z taką plastikową główką w kolorze limonki. Nie pasował do starych zamków, bo w sierpniu wymieniła wkładki.
— Twoje mieszkanie? — powiedziała, a za nią w przedpokoju stało puste kartonowe pudło po herbacie miętowej, tym razem z napisem „Darowizna — spisane”. — To sobie je pan zabierz.
Podniosła z podłogi wycieraczkę. Pod spodem leżał akt notarialny. Kserokopia. I na tym akcie długopisem, niebieskim, co zostawia rysę na papierze, napisała: „Mieszkanie wspólnotowe, nakłady poniesione z majątku osobistego: 38 000 zł. Do zwrotu”.
— Nie masz prawa! — wrzasnął Darek.
— Mam. I skorzystam.
Wtedy zeszłam po schodach. Nie chciałam widzieć, jak mu drżą ręce. Ale słyszałam jeszcze, jak Magda mówi:
— Idź do matki. Ona też ma kuchenkę. I ręce.
Zamknęła drzwi. W klatce znów zapachniało kwaśną kapustą, ale tym razem nikt nie biegł, żeby zdążyć przed przyjazdem gości.
Teraz, jak widzę Magdę, to nie myślę o tym, co przeszła. Myślę o tym, iż na wycieraczce nie ma już męskich butów. A na jej drzwiach wisi nowa tabliczka, taka drewniana, z napisem „U mnie”. Powiesiła ją w listopadzie. W dzień, w którym podobno jej matka skończyłaby siedemdziesiąt lat. Nie wiem dokładnie, bo nie pytałam. Ale wracałam wtedy z cmentarza i widziałam, jak Magda z siostrą jedzą u niej na balkonie sernik z brzoskwiniami. Coś mówiły, śmiały się, a jedna z nich — chyba Magda — zdjęła kapcie i postawiła bose stopy na zimnej barierce.
Było po dwudziestej drugiej. Na Koszutce pachniało dymem i deszczem. W oknach świeciły się telewizory. A u Magdy, na czternastym, paliła się mała lampka z kloszem w kolorze bursztynu.
Chciałam do niej zapukać. Ale zamiast tego weszłam do siebie, zdjęłam buty i położyłam na parapecie cztery kołki rozporowe, które od niej dostałam. Leżały tam jeszcze tydzień. Potem wyrzuciłam do śmieci.
Nie wiem, ile Magda zapłaciła mecenasowi. Nie wiem, ile dostała w ugodzie. Ale wiem, iż pewnego ranka, gdy zeszłam po bułki, na szybie jej auta — małego, czerwonego fiata punto z wgniecioną tylną klapą — leżał mandat za parkowanie. Przyklejony wycieraczką. A pod mandatem ktoś wsunął karteczkę. Nie wiem, kto. Może Darek. Może jego matka. Na kartce było jedno słowo: „Przegięłaś”.
Magda zeszła na dół w dresowej bluzie i kapciach. Zobaczyła mandat. Zobaczyła kartkę. Potem wsiadła do auta i przejechała dwie ulice, na stację benzynową przy Mikolowskiej. Kupiła kawę w automacie, zdrapkę i nową kartę parkingową. Zdrapka nic nie wygrała. Ale gdy wracała, na jej twarzy było coś, czego wcześniej nie widziałam u nikogo wracającego z parkingu po mandat.
Jechała wolną lewą ręką, prawą trzymała kubek z kawą. A przez otwarte okno z radia leciało „Biała armia”. Patrzyłam, jak znika za rogiem, i pomyślałam, iż ta kobieta wreszcie parkuje tam, gdzie chce. I iż to już jest coś.
Tego dnia chleb u niej w kuchni zdążył wystygnąć do końca. I po raz pierwszy nikt tego nie zauważył.
