W czwartek o dziewiętnastej czterdzieści ktoś zadzwonił do drzwi pracowni. Dzwonek był stary, mechaniczny, rozlegał się jak brzęk tłuczonego szkła. Karolina właśnie przecierała blat nowym olejem lnianym i nie miała ochoty nikogo wpuszczać. Odłożyła szmatkę, słuchając, jak dźwięk powtarza się drugi, trzeci raz, a potem przechodzi w pukanie pięścią.
Wiedziała, kto stoi na klatce. Od trzech dni wiedziała.
Otworzyła, ale nie zdjęła łańcucha. Przez szparę patrzyła na Magdę, która stała z butelką wina i uśmiechem, jakby od wczoraj nie wydarzyło się nic ważnego.
— Karolina, no weź, nie rób cyrku. Wpuść mnie. Dzwoniłam sześć razy, dlaczego nie odbierasz?
— Bo wyłączyłam telefon. I nie zrobię z tego cyrku, Magda. Zrobię ci herbatę, a ty powiesz, czego chcesz.
Magda uniosła butelkę wyżej, żeby było ją widać w świetle z korytarza.
— Półwytrawne z tych, co lubisz. Przepraszam, iż tak późno, ale wcześniej nie mogłam. Mój stary znów zepsuł samochód pod samym Lidlem na Bałutach, stałam tam czterdzieści minut zanim przyjechał mechanik. Potem Aśka miała gorączkę, no i wiesz, w domu wszystko na mojej głowie.
Karolina odchyliła się, zwolniła łańcuch i otworzyła drzwi na całą szerokość. W pracowni pachniało terpentyną i mokrą gliną, bo przy oknie stały doniczki z rozsadą pomidorów, które Karolina trzymała tu od kwietnia, bo na balkonie było za zimno.
Magda weszła, rozejrzała się i ściągnęła buty, zostawiając je przy progu obok bosych stóp Karoliny.
— Widzę, iż ci się powodzi. Nowe krzesła? O, a ta komoda to ta sama z Brodna, co ją kupiłam z tobą w zeszłym roku? Pamiętam, iż mówiłaś, iż nie ma szans na renowację.
Karolina nie odpowiedziała. Nalała wodę do czajnika, postawiła na kuchence turystycznej, która stała w rogu obok szlifierki. Magda usiadła na taborecie bez zaproszenia, postawiła wino na podłodze i zaczęła gładzić kota, który spał na parapecie zwinięty w szary kłębek.
— Mruczy ci. Pupa, prawda? Zawsze była nieufna wobec obcych. Pamiętam, jak pierwszy raz do ciebie przyszłam, to schowała się za pralką i syczała.
Karolina wyjęła dwa kubki. Jeden z pęknięciem na dnie — ustawiła go przed Magdą. Drugi, cały, zatrzymała dla siebie.
— Nie widziałaś jej osiem tygodni, Magda. To nie jest obcy. To ty przestałaś przychodzić.
W pracowni zrobiło się cicho, tylko woda zaczynała szumieć w czajniku. Karolina oparła się o szafkę i patrzyła, jak Magda obraca w rękach butelkę, nie otwierając jej, tylko przesuwając palcem po etykiecie. Za oknem, na Piotrkowskiej, zapalały się latarnie; ktoś na chodniku pchał wózek z jabłkami, piszcząc kółkiem co trzy kroki. Na szybie wisiały krople po popołudniowym deszczu.
— Przyszłam, bo chcę pogadać — powiedziała w końcu Magda. — Ostatnio było między nami dziwnie. Nie wiem, czy ja coś zrobiłam, czy ty coś sobie wyobraziłaś. Ale jakaś taka jesteś… zamknięta. Nie dzwonisz. Nie odpisujesz na wiadomości. A w sobotę, na targu staroci, widziałam cię z tą nową klientką. Nie powiedziałaś jej, iż to ja ci powiedziałam o tym zleceniu.
Karolina nalała wrzątku do kubków. Trzymała czajnik oburącz, starając się nie rozlać na podłogę. Potem postawiła kubek przed Magdą na fioletowej podkładce, którą sama wyplotła z resztek starego sznurka.
— Bo nie chciałam cię w to mieszać, skoro nie masz czasu.
— Nie masz pojęcia, ile ja mam czasu. Dosłownie nie masz. Pracuję zdalnie do osiemnastej, potem odbiór małej ze szkoły, obiad, lekcje, sprzątanie. Mąż jak zwykle w delegacji. A ty siedzisz tutaj i sobie malujesz meble. Myślisz, iż nie chciałabym tak żyć?
Karolina podeszła do stołu i otworzyła szufladę. Wyjęła z niej cienki zeszyt w kratkę, z wygiętymi rogami, i położyła go między kubkami.
— To jest mój grafik. Od marca do maja. Zaznaczyłam w nim każdy dzień, w którym pytałam, czy chcesz przyjść na kawę. Trzydzieści jeden dni, Magda. Ani razu nie odpisałaś „tak”. Ani razu nie zaproponowałaś innego terminu. Zawsze było coś — a to Aśka, a to boląca głowa, a to wizyta u teściów w Skierniewicach. I wiesz, co ja w końcu zrozumiałam? Że ty nie miałaś czasu tylko dla mnie. Bo dla nowej fryzjerki miałaś. Dla sąsiadki z parteru też. Pisałaś mi o tym na grupach. A ja już nie chciałam się prosić.
Magda przesunęła zeszyt palcem, nie otwierając go.
— Czyli to jest tak. Ty liczysz, kto ile razy mnie widział. Jak księgowa. A ja myślałam, iż przyjaźń to nie jest kartkówka ze sprawdzania obecności.
— A ja myślałam, iż przyjaźń to nie jest twoje „przyjdę, jak będę miała gorzej”. Bo do mnie przychodzisz zawsze wtedy, gdy ci się coś sypie. Gdy Aśka choruje, gdy mąż wyjeżdża, gdy ci brakuje pieniędzy na prezent dla mamy. Wtedy mam być. Ale jak ja ci mówię, iż nie mam z kim zostawić kota, żeby wyjechać na dwa dni do sanatorium, to co? „To kup mu automatyczny karmnik”. Serio, Magda. Automatyczny karmnik.
Magda pociągnęła łyk herbaty. Odstawiła kubek z takim stuknięciem, iż trochę płynu chlapnęło na serwetkę w kratkę.
— Nie przyjechałam tu po to, żeby mnie rozliczałaś. Przyjechałam, bo się o ciebie martwię. Naprawdę. Zniknęłaś z Instagrama, nie pokazujesz się na osiedlowych spotkaniach. Ludzie pytają, co się z tobą dzieje. Znajomy Mariusza z widzenia powiedział mu, iż widział cię w Biedronce, jak stałaś przed regałem z ryżem i wyglądałaś, jakbyś nie spała od tygodnia.
— Nie spałam. Bo skończyłam w nocy zlecenie dla tej klientki z soboty. Wiesz, jak długo to trwało? Trzy tygodnie, bo okazało się, iż poprzedni „renowator” nałożył dziesięć warstw farby na fornirowany stół i każdą trzeba było zdrapywać na gorąco. Ale tobie nie o to chodzi, prawda? Tobie chodzi o to, iż ja coś robię bez twojej wiedzy.
Magda wstała. Kot podniósł głowę, spojrzał na nią i zeskoczył na podłogę, kryjąc się pod regałem z puszkami bejcy.
— Karolina, nie bądź śmieszna. Nie jestem twoją matką, nie musisz mi raportować. Po prostu… tęsknię za nami. Za tymi wieczorami, jak siedzimy w twojej kuchni, pijemy wino i gadamy o ludziach. Zanim zrobiłaś się taka ważna.
— Ważna — powtórzyła Karolina, biorąc zeszyt i wrzucając go z powrotem do szuflady. — Trzy lata prowadzę pracownię. Ty przez ten czas nie odwiedziłaś mnie ani razu, dopóki nie okazało się, iż w styczniu nie dostaniesz premii. Wtedy nagle zjawiłaś się z ciastem z kruszonką i pytałaś, ile biorę za przemalowanie szafki. Powiedziałam: nic, pomogę ci gratis. I zrobiłam to. W dwa wieczory. A ty choćby nie wstawiłaś zdjęcia na swoją firmową grupę, bo — jak powiedziałaś — „nie chcesz reklamować konkurencji”.
— To nie tak. To nie miało nic wspólnego z tobą. Po prostu nie chciałam, żeby Klara z drugiego piętra zobaczyła, iż mam nowe meble w salonie, i zaczęła wypytywać, skąd. Wiesz, jaka ona jest. Potrafi zrobić aferę o byle co.
Karolina podeszła do drzwi wejściowych i stanęła obok wieszaka, na którym wisiał stary fartuch z napisem „Atelier Renowacji — Łódź, Piotrkowska 112”.
— A teraz powiedz mi, czego naprawdę chcesz. Bo od progu udajesz, iż przyszłaś przepraszać, a jeszcze ani razu nie powiedziałaś „przepraszam”. Ani razu.
Magda poprawiła włosy, które wysunęły się z koka. Przez chwilę wyglądała tak, jak wtedy, gdy poznały się dziesięć lat temu na kursie malarstwa w nocnej szkole — zmęczona, blada, ale z tym błyskiem w oku, który Karolina zawsze brała za ciekawość świata. Teraz ten sam błysk wyglądał inaczej. Był zimny, skupiony, jak u kogoś, kto ogląda mieszkanie przed przejęciem długów.
— Chcę wejść w spółkę — powiedziała Magda. — Wiem, iż masz więcej zleceń, niż możesz przerobić. Wiem też, iż płacisz coraz wyższy czynsz, bo ten magazyn przy Piotrkowskiej to już nie ten sam, co w pandemicznych czasach. Mój mąż dostał odprawę. Dwadzieścia cztery tysiące netto. Mogę włożyć połowę w twoją pracownię. Zrobić ci porządny sklep internetowy. Rozkręcić sprawę.
Karolina roześmiała się. Krótko, sucho, jakby w gardle utknęła jej pestka.
— Wejść w spółkę. Ty. Po tym, jak przez pół roku nie mogłaś znaleźć dla mnie godziny na herbatę.
— To co innego. Biznes to nie przyjaźń.
— Właśnie. I dlatego ci nie oddam swojej pracowni.
Zapadła inna cisza, nie ta z czajnika, nie ta z ulicy. Taka, w której słychać było, jak pod podłogą coś stuka — pewnie rury od centralnego ogrzewania z sąsiedniej kamienicy. Magda powoli podniosła torebkę z podłogi, wyjęła z niej plik kartek zgiętych na pół.
— To umowa przygotowana przez mojego brata, radcę prawnego. Wkład dwudziestu czterech tysięcy, udziały czterdzieści procent. Ty zostajesz w zarządzie, ja zajmuję się marketingiem. Bez inwestora zwymiarujesz w tym roku nie więcej niż sto dwadzieścia tysięcy przychodu, a znam twoje koszty. Czynsz, skład ZUS, rachunki za prąd. W styczniu miałaś ponoć problem z grzaniem, prawda? Bo ogrzewanie na podczerwień w tym budynku kosztuje fortunę. Dwa miesiące w plecy — tak mi mówiłaś w marcu.
Karolina patrzyła na te kartki i coś w niej zaskoczyło. Nie złość. Nie żal. Coś zimnego, jak gwóźdź wbity w mokrą deskę.
— Skąd wiesz o moim styczniu? Nie pisałam ci o tym.
— Mówiłaś. Na grupie osiedlowej, w komentarzach. Pamiętasz? Pisałaś, iż lepiej nie pytać, ile kosztuje ciepło w przerobionej fabryce. Wszyscy widzieli. — Magda położyła kartki na blacie, tuż obok pękniętego kubka. — Nie przyszłam tu z wrogości. Przyszłam z propozycją. Bo serio myślę, iż to może być dobry interes dla nas obojga. A przy okazji… odbudujemy to, co się popsuło. Pracując razem, nie będziemy miały czasu w głupie ciche dni.
Karolina wzięła umowę do ręki. Przewróciła pierwszą stronę, drugą, nie czytając dokładnie, tylko szukając jednego — paragrafu o decyzyjności. Brat Magdy wiedział, co pisze. W piątym punkcie stało: „Wspólnik mniejszościowy ma prawo weta w sprawach zakupu środków trwałych o wartości powyżej trzech tysięcy złotych”. To oznaczało, iż Karolina nie kupi choćby porządnej frezarki bez zgody Magdy. A Magda, która w życiu nie trzymała w ręku szpachelki, miałaby decydować, czy warto.
— Czytasz uważnie — powiedziała Magda, przechylając głowę. — Dobrze. Zanim podpiszesz, przejrzyj to z kimś. Tylko wiesz… czas ucieka. Ten lokal nie stoi pusty. Wynajmę go komuś innemu, jeżeli się nie dogadamy.
Karolina odłożyła kartki na stół, potem podeszła do regału i z dolnej półki wyciągnęła metalową puszkę po herbatnikach. Wewnątrz były klucze. Stare, nowe, pordzewiałe, takie do kłódek i do zamków wpuszczanych. Wysypała je na blat obok umowy.
— Widzisz je, Magda? To klucze do mieszkań, które w życiu wynajmowałam, do szafek w warsztatach, do skrzynek pocztowych. Tutaj jest klucz do piwnicy, w której trzymałam materiały, zanim kupiłam tę pracownię. A ten, z plastikowym niebieskim uchwytem, to klucz do mieszkania twojej babci. Dałaś mi go, jak cię poprosiłam o pomoc po tym, jak zalało mi sypialnię. Pamiętasz? Dwie noce u niej spałam. Na tej rozkładanej sofie z frędzlami. Potem chciałam oddać, a ty powiedziałaś: „Zatrzymaj, przecież kiedyś jeszcze będziesz potrzebować”. Minęło sześć lat, a ja wciąż go mam.
Przesunęła palcem po kluczu z etykietą z papieru do pieczenia, na której dawno wyblakł napis „Babcia Halina”.
— I wiesz, co? To jest jedyny klucz, który ma dla mnie wartość. Bo przypomina mi, iż kiedyś naprawdę byłyśmy sobie bliskie. Ale to, co ty mi dziś kładziesz na stole, to nie jest propozycja. To jest łom. Otworzyłaś drzwi, za którymi mnie nie było. Zaczęłaś od tego, iż wyglądam źle, a skończyłaś na tym, iż znasz moje koszty. I ani razu nie zapytałaś, jak się czuję.
Magda złożyła ręce na piersi.
— Jak się czujesz?
— Do wczoraj czułam się winna. Naprawdę. Myślałam, iż to ja wszystko popsuję, bo jestem za bardzo przewrażliwiona. A teraz już wiem, iż nie popsułam niczego. Popsułaś ty, tylko nie chcesz tego zobaczyć, bo to by znaczyło, iż coś cię ominęło. Moja pracownia. Moje ciche życie. Może choćby moja samotność, którą tak ładnie nazywasz „zamknięciem”.
Magda przygryzła wargę. Przez chwilę wyglądała, jakby chciała coś powiedzieć — coś ostrego — ale powstrzymała się i tylko wypuściła powietrze nosem.
— To co mam zrobić? — zapytała, wreszcie bez uśmiechu. — Wyjść i zapomnieć?
— Nie wiem, co masz zrobić. Ale wiem, czego ja nie zrobię. Nie podpiszę tej umowy. Nie wezmę od ciebie ani złotówki. I nie będę już udawać, iż twoja butelka wina coś zmienia. — Karolina podniosła wino z podłogi i postawiła je z powrotem na blacie, tuż przy dłoni Magdy. — Weź je. Przyda się w domu. Do kolacji.
Magda nie wzięła butelki. Założyła kurtkę, potem wsunęła buty, ale zawiązywała sznurówki dłużej, niż trzeba. Karolina stała przy oknie i patrzyła, jak na szybie drży odbicie latarni. W klatce, za uchylonymi drzwiami, sąsiad trzepał dywan o balustradę na drugim piętrze — rytmicznie, raz po raz, jakby chciał wbić coś w beton.
— A jeżeli ja powiem, iż cię kocham jak siostrę? — powiedziała Magda cicho, nie podnosząc głowy. — I iż to wszystko, co mówiłam o wejściu w spółkę, to tylko część prawdy. Że chcę po prostu mieć powód, żeby do ciebie wracać, bo inaczej nie umiem.
Karolina odsunęła się od okna i wyjęła z kieszeni fartucha mały nóż introligatorski — ten sam, którym przecinała płótno przy tapicerowaniu. Położyła go na blacie, ostrzem do ściany.
— Masz powód. Masz ten klucz. Ale klucz otwiera drzwi, a nie wchodzi za ciebie. jeżeli chcesz wracać, to wróć. Tylko nie przez moją pracownię, nie z umową w ręku i nie z pytaniem, ile zarabiam. Wróć tak, jak się wraca do kogoś, kogo się lubi. Bez papierów.
Magda w końcu podniosła głowę. Patrzyły na siebie dłużej, niż trwało kiedykolwiek ich milczenie, i Karolina nie potrafiła powiedzieć, co jest w tamtych oczach. Nie było tam przecież złości. Był strach, jaki widuje się u kogoś, kto właśnie zorientował się, iż był gdzieś dawno i już tego miejsca nie ma.
— Zostaw mi te klucze — powiedziała Magda. — Nie wszystkie. Ten jeden. Babciny. Oddam ci później. Jak coś się zmieni.
— Nie oddasz. I nie musisz go oddawać. On jest twój. Tak jak twoje wspomnienia. Ja potrzebuję innego klucza, Magda. Do drzwi, które zamykam na noc i rano otwieram sama.
Magda wyszła bez butelki. Karolina słyszała, jak zbiega po schodach, jak trzaskają drzwi klatki na dole, jak na ulicy przejeżdża tramwaj linii siedem, ten nocny, który z Piotrkowskiej skręca w Żwirki. Potem zeszła na dół, zamknęła bramę na zamek, wróciła do pracowni i położyła się na wersalce obok śpiącej kotki.
Nie płakała. Leżała, wpatrując się w sufit, na którym sznur od nowej lampy kołysał się lekko, jakby ktoś tu był i przed chwilą zgasł światło.
Rano, o siódmej dziesięć, zadzwoniła do swojego księgowego, Michała, i poprosiła o wyciąg z konta firmowego za ostatnie pół roku. Czekała dwadzieścia minut, aż odczyta jej kwoty przez telefon.
— Wchodzą w środę — powiedział. — Czterdzieści osiem tysięcy siedemset z czegoś. Sam wpłacasz składki, plus saldo majowe. Starczy ci do końca roku, ale bez szaleństw.
— To dobrze. A powiedz mi, Michał… gdybym chciała przerejestrować działalność na nowy adres, ile czasu to zajmie?
— Dwa, może trzy tygodnie. A co, zwijasz się z Piotrkowskiej?
— Nie. Powiększam się. Ale nie tutaj.
W następny poniedziałek pojechała na spotkanie do Radomia. Nie mówiła nikomu poza kotką, która tego dnia siedziała w transporterze na tylnym siedzeniu. Obejrzała niewielką halę po byłym warsztacie tapicerskim przy ulicy Słowackiego, w sąsiedztwie piekarni. Zapach chleba wchodził przez otwarte drzwi razem z przeciągiem. Właściciel, starszy mężczyzna w drelichowej kurtce, pokazał jej okno w dachu i powiedział, iż jak mocniej pada, to delikatnie przecieka w lewym rogu, ale on może zejść z ceny o trzy tysiące, jeżeli podpisze umowę najmu na dwanaście miesięcy.
Karolina podpisała na miejscu. Kwota: dwa tysiące dwieście miesięcznie plus media. Na zakończenie wręczyła właścicielowi kopertę z kaucją w gotówce — czterdzieści cztery banknoty po sto, bo resztę dorzucił jej ojciec z oszczędności na „czarną godzinę”. Kiedy wyjmowała kopertę z torby, zobaczyła w środku stary klucz od mieszkania babci Haliny. Jadąc do Radomia, zabrała go przez przypadek, bo leżał w tej samej przegródce co pieczątka firmowa.
Wrzuciła go do puszki po herbatnikach. Ale tym razem puszka stała w nowym miejscu — na kartonie z frezarką, w pustej hali, gdzie echo jej kroków brzmiało jak cudze wydarzenie.
Dwa tygodnie później Magda dowiedziała się o przeprowadzce od sąsiadki z kamienicy przy Piotrkowskiej. Podobno stała przed drzwiami pracowni, trzymając w ręku kartkę z napisem „Nowy adres: Radom, Słowackiego 14b”. Ktoś z sąsiedniej bramy mówił, iż Magda sms-y wysyłała długo, a potem usiadła na chodniku, oparła głowę o metalową roletę i siedziała tak, aż zapaliła się latarnia nad wejściem.
Karolina nigdy nie dostała tych wiadomości. Numer zmieniła tego samego dnia, w którym założyła nową skrzynkę pocztową z zamkiem na cztery śruby. W starym telefonie, w szufladzie zeszytu z grafikami, zostało nieprzeczytane: „Karo, przepraszam. Mogę przyjechać do tego Radomia?”
Nie odpisała. Zamiast tego kupiła w radomskim markecie budowlanym nowy komplet kluczy do hali i wyryła na jednym z nich, tym zapasowym do bramy, jedną literę: „S” jak sobota, jak samotność, jak spokój.
A kiedy wracała do domu wieczorem, mijała piekarnię i kupowała tam chleb za cztery osiemdziesiąt. Piekarka, która zawsze pytała, czy brać plastik, nauczyła się jej imienia po tygodniu.
W czwartek o dwudziestej drugiej Magda stanęła przed nowymi drzwiami. Nie pukała. Patrzyła przez szybę w drzwiach, ale w środku było ciemno. Na zewnątrz powiesiła siatkę z butelką półwytrawnego wina i karteczką: „Nie wracam z umową. Wracam z kluczem.” Obok postawiła metalową puszkę po herbatnikach — tę samą, którą Karolina zostawiła w starej hali na kartonie z frezarką. Wewnątrz, w starym pudełku, brzęczały klucze. Jeden z nich miał wygrawerowaną literę „S”. A drugi — „Babcia Halina”.
Magda nie wiedziała, iż Karolina patrzy na nią z okna naprzeciwko, zza firanki w kuchni, bo wprowadziła się do mieszkania nad sklepem z farbami po drugiej stronie ulicy. Karolina piła herbatę z tym pękniętym kubkiem, który odziedziczyła po sobie samej z Łodzi, i patrzyła, jak dawna przyjaciółka stoi na deszczu. Nie wyszła. Nie zapaliła światła.
Wypiła do końca. Potem wzięła telefon i odblokowała nowy numer, który znała tylko matka, weterynarz i Michał. W notatniku, pod literą „M”, wpisała: „Nie.
Nie przyjeżdżaj.
Czasem drzwi zamyka się po to, żeby nie wpuszczać kogoś, kto wchodzi z łomem w dłoni udając, iż to klucz.”
Nie wysłała tego. Skasowała. Zamiast tego zgasiła ekran, wyszła z kuchni i zdjęła z kaloryfera mokry sweter, który suszył się od rana. Kiedy go złożyła, z kieszeni wypadł nowy klucz. Wzięła go do ręki, wyszła na klatkę i przekręciła zamek w drzwiach swojego mieszkania.
Z drugiej strony ulicy usłyszała, jak ktoś odchodzi po mokrym chodniku.
Chleb pachniał do rana.
