28kwietnia Warszawa
Zawsze miałem wrażenie, iż żyję na poboczu drogi, a pociąg, który miał mnie zabrać do przodu, już dawno odjechał. Rano wsiadam do ZTMbus, potem jadę do magazynu z materiałami budowlanymi na obrzeżach mojego małego miasta niegdyś Sandomierza, teraz już coś w rodzaju Będzina. Ciężkie rolki styropianu, faktury, obiad w stołówce zupa i kasza gryczana, wieczorny telewizor i rzadka spotkania z przyjaciółmi w barze przy dworcu kolejowym. Mam 33 lata, nazywam się Andrzej, a ludzie wokół przekonują mnie, iż mam już wszystko pod kontrolą.
Mieszkam w starej ceglanej kamienicy naprzeciw szkoły, do której uczęszczałem w dzieciństwie. Właścicielka sucho wyglądająca emerytka, pani Jadwiga mieszka w sąsiednim pokoju i ciągle narzeka na leki i ceny w aptece. Słucham jej pół uwagi, kiwam głową, myślę o czymś innym. Nad moim łóżkiem wisi wyblakły plakat z panoramą wielkiego miasta szklane wieże, most, rzeka, neonowe światła. Kupiłem go po wojsku na straganie i odtąd noszę ze sobą, zmieniając go przy każdej kolejnej wynajętej kawalerce. Wieczorami leżąc w łóżku wyobrażam sobie, iż spaceruję po tych ulicach, nieznany, wolny, jak turysta czy bohater filmowy.
Rzeczywistość jest prostsza. W magazynie pracuję jako magazynier, wypłata przychodzi z opóźnieniem, szef podnosi głos, a znajomi coraz częściej mówią o kredytach i kredytach hipotecznych. Pewnego wieczoru, gdy pani Jadwiga po raz kolejny narzekała na wysokie ciśnienie, prawie jej nie usłyszałem. Wewnątrz kiełkowała decyzja, nie do końca uformowana słowem, ale paląca niczym swędzenie.
Tydzień później kupiłem bilet kolejowy do stolicy. W pracy przyznałem, iż odchodzę, iż znalazłem lepszą ofertę w logistyce. Szef wzruszył ramionami i życzył powodzenia. Jadwiga usłyszała, iż jadę na zarobki, zamachała rękami, ale nie sprzeciwiła się. Miałem niewiele: dwie torby, stary laptop, kilka książek. Plakat z miastem starannie zwinąłem i położyłem na wierzchu.
W pociągu siedziałem przy oknie, patrząc, jak za szybą mijają pola, małe wioski, stacje. W głowie rysowały się scenariusze nowego życia. Znajdę pracę najpierw jako chłopiec załadowy, potem coś lepszego. Wynajmę pokój, będę spacerował po centrum, wchodził do kawiarni, na koncerty. Może spotkam kogoś. W dużych miastach, jak myślałem, wszystko przychodzi samo.
Gdy pociąg wczesnym rankiem wjechał do Warszawy, przycisnąłem czoło do szyby. Po drugiej stronie ciągnęły się szare bloki, rozdrożenia, billboardy. Niebo było nisko, przyciemnione. Na peronie poczułem wilgotny chłód i zapach żelaza oraz taniej kawy z automatów. Ludzie pędzili, ciągnęli walizki, rozmawiali przez telefon. Nikt nie czekał na mnie.
Wyszedłem na plac przed dworcem i na moment się zagubiłem w hałasie samochodów, autobusów, głośnych komunikatów. W kieszeni miałem wydruk rezerwacji do taniego hostelu w centrum, do którego miałem dotrzeć metrem. Wyciągnąłem z plecaka złożoną mapę linii, wydrukowaną w domu. Kolorowe gałęzie splatały się, stacje o obcych nazwach tworzyły chaotyczny wzór. Musiałem znaleźć swoją, z trudnym, długim słowem.
W metrze wsiadłem, trochę popchany przez tłum. Wagon był pełny, ciepły, pachniał potem i perfumą. Głosy mieszały się w jednorodny szum. Trzymałem się poręczy, wpatrując się w migające nazwy stacji. Wewnątrz podniecał mnie podniecenie to było to, o czym marzyłem: mała kropka w ogromnym mieście i dopiero początek wszystkiego.
Hostel znajdował się w zaułku niedaleko okrężnicy. Stary budynek z odspalonym tynkiem, żelazne drzwi z kodem, w środku wąski korytarz z linoleum i zapachem proszku do prania. Recepcjonista szczupły chłopak z kucykiem przyjął mnie na podstawie dowodu, wydał klucz do szafki i pokazał łóżko w pokoju wieloosobowym na osiem osób. Nad każdym łóżkiem wisiał mały zasłonka, na stoliku stała lampka biurkowa.
Pierwsze dwa dni spędziłem na zwiedzaniu miasta, starając się zapamiętać ulice. Przeglądałem oferty telefonicznie, dzwoniłem po ogłoszeniach. Mówili, iż oddzwonią, albo prosili o CV mailowo. Nogi wieczorem dręczyły mnie, w kieszeni topniała paczka banknotów. Wieczorami leżałem w hostelu, słuchałem chrapania sąsiada, śmiech ludzi z sąsiedniego pokoju i myślałem, iż wszystko idzie po staremu. Tak powinno być.
Trzeci dzień poszła na rozmowę w firmie logistycznej, w biurowcu przy Wiśle. Powitała mnie dziewczyna w eleganckiej bluzce, zadała kilka pytań, spojrzała na mój życiorys. Obiecała odpowiedź w ciągu tygodnia. Po wyjściu stanąłem przy szklanych drzwiach, patrząc na wodę, i postanowiłem iść pieszo do metra.
Zaczęło się lać, podniosłem kołnierz kurtki i przyspieszyłem krok. Na rogu, przy witrynie z abstrakcyjnymi obrazami, zatrzymałem się. Wewnątrz była galeria, białe ściany, jasne światło, ludzie z kieliszkami wina. Przez szybę widała się wysoka kobieta w czarnej sukni, śmiejąca się, odchylająca głowę. Zatrzymałem się, jak przed telewizorem. W mojej małej miejscowości takiej galerii nie było obrazy wisiały tylko w Domu Kultury, i to stare, zakurzone.
Zaraz miałem iść dalej, gdy drzwi galerii otworzyły się szeroko, a na schodach pojawiła się ta kobieta. Zapaliła papierosa, zasłaniając płomień dłonią. Krótkie, jasne włosy zebrane w potargany kok, na szyi delikatny łańcuszek. Zauważyła mój wzrok i uśmiechnęła się kącikiem ust.
Zapraszam, powiedziała. Otwarcie, wstęp wolny.
Zasmucony, ale ciekawski, podszedłem do drzwi.
Nie bardzo na wieszaku, wymamrotałem, patrząc na dżinsy i kurtkę.
Nie przejmuj się, odparła, strząsając popiół. Nie ma dress codeu. Ja nazywam się Katia, a pan?
Andrzej.
Miło, Andrzeju. Chodźmy, artysta z pewnością doceni dodatkowe oczy.
Chwyciła mnie za łokieć, lekko jak znajomego, i wciągnęła do środka. W nosie uderzył zapach wina i czegoś pikantnego, zmieszany z aromatem świeżej farby. Ludzie tworzyli grupy, dyskutowali, śmiali się. Na ścianach wielkie płótna z rozmytymi sylwetkami ludzi w mieście twarze rozmyte, jedynie latarnie, okna i postacie. Zatrzymałem się przed jednym z obrazów, nagle czując, iż patrzę na siebie z zewnątrz.
Podoba się? zapytała Katia, stojąc obok.
Dziwnie, odpowiedziałem szczerze. Trochę przeraża.
To dobrze. Strach to szczera reakcja. odwróciła się. Czy jest pan sam?
Tak. Dopiero co przyjechałem, z okolicy.
Rozumiem. w oczach Katii pojawiła się ciekawość. Co pan tu robi w naszym surowym mieście?
Pracuję próbuję znaleźć. Wcześniej byłem magazynierem.
Romantycznie, rzuciła Katia. Ja kuratoruję, współpracuję z artystami, projektami, galeriami. To moja piaskownica.
Machnęła ręką w powietrzu, jakby zaznaczając przestrzeń.
Miał pan szczęście, iż wszedł. Dziś to miękkie zanurzenie w kulturze.
Podszedł do nas mężczyzna w czarnej koszuli, z siwą brodą, którego Katia przedstawiła jako twórcę wystawy. Wymieniliśmy kilka zdań, artysta podajeł mi rękę, skinął głową i odszedł. Katia została przy mnie.
Od dawna marzyła pan o przyjeździe? zapytała, nalewając w plastikowy kubek białe wino i podając mi.
Tak. Całe życie planowałem, ale zamarłem. Coś nie szło.
A teraz się udało. spojrzała uważnie. Czego pan szuka tutaj?
Ramiona uniosłem, czując, iż usztywniają się uszy.
Nie wiem. Coś innego. Nie tak, jak w domu.
Tu znajdzie pan inne. uśmiechnęła się. Pytanie, czy jest gotów na to inne.
Powiedziała to bez szyderstwa, raczej z lekkim zmęczeniem. Po chwili została wezwana i odsunęła się do grupy gości śmiech, rozmowy, przytulanie. Zostałem przy obrazie i szklance, wewnątrz mnie brzęczało. Czułem się obcym, a jednocześnie częścią czegoś, co wcześniej widziałem tylko w filmach.
Kiedy zamierzałem już iść, Katia znów się zjawiła.
Ma pan plany na wieczór? zapytała.
Nie. Wrócę do hostelu.
Nuda, prawda? zauważyła, marszcząc usta. Chodźmy z nami na afterparty. Będzie muzyka, ludzie. Może spotkasz kogoś, znajdziesz pracę. Tu wszystko kręci się po znajomościach.
Zawahałem się. W głowie pojawiła się twarz pani Jadwigi, jej słowa o wielkich miastach, w których ludzie oszukują. Ale przy mnie stała Katia pewna, żywa, jakby z innego świata. Kiwnąłem głową.
Dobrze.
Wsiadliśmy taksówką do starego dworu przemienionego w klub. Wewnątrz było ciemno, grała elektroniczna muzyka, migotały światła. Ludzie pili, tańczyli, palili na schodach. Katia prowadziła mnie po salach, przedstawiała kogoś, wymawiała imiona, które od razu wypadały mi z ust. Nalewała wino, potem coś mocniejszego. Głowa lekka, granice się rozmywały.
Widzisz tego faceta przy barze? szepnęła, nachylając się do ucha. To kolekcjoner. Kupuje młodych, nieupowszechnionych. Dla niego ważne, żeby wszystko wyglądało powiedzmy przekonująco.
Mówiła o artystach, grantach, sponsorach. O tym, iż wszystko trzyma się kontaktów, wrażenia, historii, którą potrafisz sobie opowiadać. Słuchałem, starając się nie zgubić w strumieniu słów. Czułem się jak za kulisami wielkiego spektaklu.
Pod koniec nocy wyszedłem na zewnątrz, by się przewietrzyć. Zimny, wilgotny powietrze dławiło od asfaltu. Katia podążyła za mną, zapalając papierosa.
Nie żałujesz, iż pojechałeś? zapytała.
Nie. Oparłem się o mur. Wszystko jest dziwne, ale ciekawe.
Przyzwyczajasz się. wydmuchała dym. Miasto albo pożre cię i wypluje, albo nauczysz się go pożerać sam.
Powiedziała to niemal obojętnie, jakby powtarzając czyjś cytat. Potem spojrzała uważniej.
Słuchaj, Andrzeju. Lubię cię. Jesteś autentyczny. To rzadkość. Mam pomysł. Może pomógłbyś mi, a jednocześnie coś zyskał.
Zamarłem.
Jaki pomysł?
Teraz nie. Jesteś zmęczony. Porozmawiamy jutro. Daj mi numer. Nie znikaj. W tym mieście łatwo zniknąć.
Następnego ranka obudziłem się w hostelu z ciężką głową. Przypominały mi się fragmenty nocy: światła, twarze, żarty o grantach. Na stoliku mrugał telefon. Wiadomość od Katia: Wieczorem wpadnij do galerii. Musimy pogadać.
Dzień spędziłem na telefonowaniu po oferty, poszedłem na kolejną rozmowę w firmie magazynowej. Dostali mnie na nocne zmiany za małe pieniądze. Powiedziałem, iż przemyślę. W portfelu nie było już wiele, a stałej pracy wciąż brakowało.
Wieczorem wróciłem do galerii. Było cicho, gości prawie nie było. Katia siedziała przy wysokim stole, w okularach, włosy spięte w kitkę.
Cześć, bohaterze wczorajszej nocy przywitała, zdejmując okulary. Jak głowa?
W porządku.
Siadaj. wskazała na wysoki stołek. Mam do ciebie propozycję, nieco nietypową.
Zająłem miejsce, czując, jak napina się kręgosłup.
Mówiłeś, iż nie pracujesz i iż pieniędzy mało.
Skinąłem głową.
Jest projekt. Sprzedajemy prace jednego artysty prywatnie. Potrzebny jest formalny nabywca, który podpisze umowę, pokaże czystość transakcji. W rzeczywistości pieniądze pochodzą od innych, obrazy nie trafiają do ciebie. Ty jedynie jesteś twarzą.
Zamilkłem. Nie do końca rozumiałem.
Czy to legalne? zapytała.
Tak odpowiedziała, lekko uśmiechając się. To standardowa praktyka. Potrzebny jest ktoś bez historii, bez powiązań. Idealny jesteś właśnie taki.
Wewnątrz mnie coś się ściśnięło.
A czy to zgodne z prawem? zapytałem.
Katia lekko się uśmiechnęła, ale w oczach była powaga.
Nie do końca w księgach, ale wszystko załatwimy. Pieniądze trafiZdecydowałem się podjąć ryzyko i podpisałem dokumenty.
