Możesz siedzieć przy stole pełnym znajomych i czuć się zupełnie samotnie. Możesz być w związku, codziennie z kimś rozmawiać, dzielić z drugą osobą łóżko i przez cały czas tęsknić za bliskością. Możesz też spędzić cały weekend w pojedynkę, nie odezwać się do nikogo i czuć się dobrze. Dlaczego obecność innych ludzi nie zawsze chroni nas przed samotnością? I dlaczego tak wielu z nas boi się zostać sam na sam ze sobą?
Jest sobotni wieczór. Nie masz żadnych planów. Nikt nie zaproponował spotkania, telefon milczy, a ty po raz kolejny otwierasz Instagram. Znajomi są na koncertach, kolacjach, imprezach. Ktoś publikuje zdjęcie z romantycznego wyjazdu. Ktoś inny pokazuje grupę przyjaciół zgromadzonych wokół stołu. Jeszcze chwilę wcześniej całkiem dobrze było ci w domu. Teraz zaczynasz się zastanawiać, dlaczego wszyscy mają z kim spędzać czas, a ty siedzisz sam albo sama.
Czy naprawdę potrzebujesz tego wieczoru towarzystwa? A może dopiero widok innych ludzi sprawił, iż samotność zaczęła ci doskwierać?
Żyjemy w świecie, w którym bycie samemu często wymaga wyjaśnienia. Ktoś idzie samotnie do kina, więc zakładamy, iż nie miał z kim. Ktoś nie ma partnera lub partnerki, więc zastanawiamy się, dlaczego nikogo nie znalazł. Ktoś odmawia zaproszenia na imprezę, bo chce spędzić wieczór w domu, więc podejrzewamy, iż coś jest nie tak.
Jakby obecność innych ludzi była potwierdzeniem, iż nasze życie układa się adekwatnie. A przecież sam fakt, iż jesteśmy sami, kilka mówi o tym, jak się czujemy.
Dlaczego można czuć się samotnie, będąc wśród ludzi?
Jednym z najbardziej bolesnych doświadczeń samotności jest poczucie, iż choć wokół nas są ludzie, nikt tak naprawdę nas nie dostrzega.
Możemy spędzić kilka godzin na spotkaniu ze znajomymi, rozmawiać, żartować i śmiać się, a później wrócić do domu z uczuciem pustki. Nikt nie zauważył, iż od tygodni jesteśmy przygnębieni. Nikt nie zapytał o coś, co jest dla nas ważne. A może ktoś zapytał, tylko nie potrafiliśmy zdobyć się na szczerą odpowiedź.
Takie doświadczenie może być szczególnie trudne w bliskich relacjach.
Dzielimy z kimś mieszkanie, opowiadamy sobie o pracy, planujemy zakupy i wakacje. Znamy swoje przyzwyczajenia, wiemy, co druga osoba lubi jeść i o której godzinie wstaje. A jednak coraz rzadziej rozmawiamy o tym, co nas naprawdę martwi, czego się boimy albo za czym tęsknimy.
Psycholog Robert Weiss rozróżniał samotność społeczną i emocjonalną. Pierwsza wiąże się z brakiem grupy, do której czujemy się przynależni. Druga pojawia się wtedy, gdy brakuje nam bliskiej więzi z drugim człowiekiem.
To wyjaśnia, dlaczego liczba znajomych czy choćby obecność partnera lub partnerki nie zawsze ma wiele wspólnego z poczuciem bliskości. Czasami najbardziej tęsknimy za kimś, kto siedzi tuż obok.
Bycie samemu a poczucie samotności. Na czym polega różnica?
Kiedy zostajemy sami, znika część codziennych rozpraszaczy. Nie musimy odpowiadać na pytania, prowadzić rozmowy ani reagować na zachowanie innych osób. Wreszcie mamy przestrzeń, żeby usłyszeć własne myśli.
I właśnie to bywa trudne.
W ciszy możemy zauważyć, jak bardzo jesteśmy zmęczeni. Może wrócić wspomnienie rozmowy, podczas której poczuliśmy się zlekceważeni. Możemy uświadomić sobie, iż od dawna nie jesteśmy szczęśliwi w związku albo iż relacje, w które wkładamy mnóstwo energii, kilka nam dają.
Czasem odkrywamy coś jeszcze bardziej niewygodnego: iż życie, które prowadzimy, coraz mniej przypomina to, którego chcieliśmy.
Dlatego tak łatwo wypełnić każdą wolną chwilę czymś, co odwróci naszą uwagę. Wracamy do domu i od razu włączamy serial. Podczas spaceru słuchamy podcastu. Jedząc obiad, przeglądamy telefon. Kiedy robi się cicho, zaczynamy szukać kolejnego zajęcia.
Nie zawsze chodzi o nudę. Czasami zwyczajnie nie chcemy zostać z tym, co czujemy.
RJ Starr w eseju Solitude and Loneliness: A Psychological Exploration zwraca uwagę, iż wiele osób obawia się samotności właśnie dlatego, iż odbiera im ona możliwość ucieczki przed własnymi emocjami. Możemy przez długi czas ignorować swoje potrzeby, ale one nie znikają tylko dlatego, iż mamy zajęty kalendarz.
Dlaczego potrzebujemy ciągłego potwierdzania, iż jesteśmy dla kogoś ważni?
Wystarczy spojrzeć na to, jak reagujemy na brak odpowiedzi na wiadomość. Wysyłasz komuś coś ważnego. Mijają kolejne minuty, później godziny. Widzisz, iż ta osoba była aktywna, ale nie odpisała. Zaczynasz analizować ostatnią rozmowę. Może powiedziała_eś coś niewłaściwego? Może już nie chce mieć z tobą kontaktu?
Oczywiście nie wszyscy reagujemy w ten sposób. Dla części osób brak odpowiedzi jest po prostu brakiem odpowiedzi. Inni odczuwają silny niepokój, choćby gdy rozumieją, iż milczenie może mieć zupełnie zwyczajne przyczyny.
Znaczenie mogą mieć tutaj nasze wcześniejsze doświadczenia z bliskością. Teoria przywiązania opisuje, jak relacje z opiekunami w dzieciństwie wpływają na sposób, w jaki uczymy się ufać innym i radzić sobie z rozłąką. o ile bliskość była nieprzewidywalna, a uwaga i czułość zależały od okoliczności, w dorosłości możemy szczególnie silnie obawiać się odrzucenia.
Dla niektórych samotność oznacza wtedy coś więcej niż brak towarzystwa. Uruchamia znane od dawna poczucie, iż zostali zapomniani, iż nie są wystarczająco ważni albo iż w każdej chwili ktoś może ich opuścić.
Inni uczą się radzić sobie z tym lękiem poprzez unikanie bliskości. Wolą zachować dystans, nie prosić o pomoc i nie okazywać, jak bardzo potrzebują drugiego człowieka.
To, czego doświadczyliśmy w dzieciństwie, nie przesądza jednak o całym naszym dorosłym życiu. Możemy stopniowo uczyć się bezpieczniejszych sposobów budowania relacji. Warto przy tym zadać sobie pytanie: czy szukam kontaktu z tą osobą, bo naprawdę chcę z nią porozmawiać, czy przede wszystkim dlatego, iż potrzebuję upewnić się, iż przez cały czas jestem dla niej istotny lub ważna? Obie potrzeby są ludzkie. Dobrze jednak umieć je rozróżnić.
Kiedy samotność zaczyna być powodem do wstydu
W naszej kulturze życie towarzyskie bywa traktowane jak jeden z mierników osobistego sukcesu. Osoba, która ma wielu znajomych, regularnie wychodzi i otrzymuje zaproszenia, wydaje się lubiana. Ktoś, kto często spędza czas w pojedynkę, może natomiast spotkać się ze współczuciem albo podejrzeniem, iż ma trudności w relacjach.
Szczególnie mocno odczuwają to osoby, które nie są w związku. Pytania o to, dlaczego przez cały czas są same, często pojawiają się choćby wtedy, gdy nikogo o opinię nie proszą. Jakby brak partnera lub partnerki był problemem, który należy rozwiązać, a nie jedną z możliwych sytuacji życiowych.
Podobny mechanizm działa w przypadku przyjaźni. Kiedy nie dostajemy zaproszenia na spotkanie albo nie mamy z kim wyjechać na wakacje, możemy zacząć traktować to jako dowód, iż coś jest z nami nie tak. W rezultacie cierpimy podwójnie. Najpierw z powodu braku bliskości, a później z powodu wstydu, iż jej potrzebujemy.
Tymczasem samotność jest jednym z najbardziej powszechnych ludzkich doświadczeń. Możemy przeżywać ją na różnych etapach życia, niezależnie od tego, jak wyglądają nasze relacje i ile osób mamy wokół siebie. Szczególnie ważne jest to, aby nie traktować jej jak osobistej porażki.
Brak partnera nie oznacza, iż nikt nas nie chce. Brak planów na weekend nie świadczy o tym, iż jesteśmy nieinteresujący. A potrzeba bliskości nie czyni nas słabymi.
Możemy być bardziej widoczni niż kiedykolwiek i jednocześnie czuć się mniej zauważeni
Media społecznościowe dały nam możliwość niemal nieustannego kontaktu z innymi. Wiemy, gdzie byli nasi znajomi, co jedli na śniadanie, z kim spędzili wieczór i dokąd wybierają się na wakacje. Możemy codziennie obserwować życie ludzi, z którymi od miesięcy nie rozmawialiśmy.
Widzimy ich na zdjęciach, ale nie wiemy, jak się czują. Reagujemy na publikowane przez nich relacje, choć od dawna nie zapytaliśmy, co u nich słychać. Podobnie działa to w drugą stronę. Możemy publikować zdjęcia, otrzymywać komentarze i wiadomości, a mimo to mieć poczucie, iż nikt nie zna tego, co dzieje się za kulisami naszego życia.
W eseju Starr opisuje współczesną kulturę, w której coraz większe znaczenie ma widoczność. Ciągła aktywność daje nam poczucie uczestniczenia w życiu innych. Wycofanie się, choćby na chwilę, może wywoływać obawę, iż coś nas ominie albo przestaniemy być dla kogokolwiek istotni. To doświadczenie jest szczególnie znajome w czasach, gdy o zainteresowaniu innych informują nas powiadomienia. Kiedy telefon milczy, łatwo pomylić brak wiadomości z brakiem zainteresowania naszą osobą. A przecież cisza nie zawsze oznacza odrzucenie.
Jednocześnie kontakt online może być ważnym źródłem wsparcia i bliskości. Problem zaczyna się wtedy, gdy każdą wolną chwilę poświęcamy na obserwowanie życia innych, a coraz rzadziej mamy okazję zastanowić się nad własnym.
Samotność z wyboru. Dlaczego czasami potrzebujemy być sami?
Nie każda samotność jest bolesna. Czas spędzony w pojedynkę może pozwalać odpocząć od oczekiwań, które towarzyszą nam w relacjach. Nie musimy dopasowywać się do cudzego nastroju, podtrzymywać rozmowy ani zastanawiać się, jakie wrażenie robimy. Możemy robić rzeczy we własnym tempie. Zmienić plany bez tłumaczenia się. Spędzić popołudnie na czytaniu, spacerowaniu albo nicnierobieniu.
Dla niektórych osób to właśnie takie chwile są najważniejszym momentem dnia.
Brytyjski psychoanalityk Donald Winnicott pisał o umiejętności bycia samemu jako ważnym elemencie rozwoju emocjonalnego. Zauważał, iż umiejętność spokojnego przebywania we własnym towarzystwie rozwija się między innymi dzięki doświadczeniu bezpiecznej bliskości. Dziecko, które może zajmować się sobą w obecności wspierającego dorosłego, stopniowo uczy się, iż chwilowa nieobecność drugiej osoby nie oznacza zagrożenia. To poczucie bezpieczeństwa może towarzyszyć nam później w dorosłości.
Bycie samemu daje również przestrzeń na zastanowienie się, co naprawdę myślimy i czego potrzebujemy. Kiedy przez cały czas reagujemy na oczekiwania innych, łatwo stracić z oczu własne pragnienia. Być może dlatego okresy spędzane w pojedynkę tak często towarzyszą ważnym życiowym decyzjom. Niektóre rzeczy znacznie łatwiej usłyszeć, kiedy nikt do nas nie mówi.
Nie każda relacja musi trwać tylko dlatego, iż boimy się samotności
Lęk przed przebywaniem samemu może wpływać również na nasze wybory dotyczące związków. Czasami zostajemy w relacji, w której od dawna nie czujemy się dobrze, ponieważ perspektywa rozstania wydaje się jeszcze bardziej przerażająca.
Obawiamy się pustego mieszkania, samotnych weekendów, wspólnych znajomych, którzy opowiedzą się po jednej ze stron. Boimy się też tego, iż już nikogo nie poznamy.
Podobny mechanizm może pojawiać się w przyjaźniach. Utrzymujemy kontakty, które nas wyczerpują, ponieważ wydaje nam się, iż bez nich zostaniemy całkiem sami. W takich sytuacjach warto zastanowić się, co adekwatnie daje nam dana relacja.
Czy możemy być w niej sobą? Czy czujemy się bezpiecznie? Czy druga osoba jest zainteresowana naszymi potrzebami? A może pozostajemy w kontakcie głównie dlatego, iż trudno nam wyobrazić sobie życie bez niej lub niego?
Samotność po zakończeniu ważnej relacji może być bolesna, choćby o ile odejście było potrzebne. Możemy jednocześnie odczuwać ulgę i tęsknotę. Nie trzeba jednak za wszelką cenę unikać tych uczuć. Niekiedy dopiero po rozstaniu mamy możliwość przyjrzenia się temu, czego brakowało nam w relacji i czego chcielibyśmy doświadczać w przyszłości.
Czy samotność może nam coś powiedzieć o naszych potrzebach?
Przez większość czasu traktujemy samotność jak stan, którego należy się jak najszybciej pozbyć. Szukamy zajęcia, proponujemy komuś spotkanie, otwieramy aplikację randkową. Próbujemy zapełnić przestrzeń, która nagle zrobiła się pusta. Jednak nie zawsze wiemy, czego adekwatnie nam brakuje.
Możemy tęsknić za bliskością, ale niekoniecznie za związkiem. Możemy potrzebować przyjaźni, ale nie kolejnych powierzchownych znajomości. Możemy też odczuwać samotność dlatego, iż od dawna ukrywamy przed innymi część siebie i nie pozwalamy nikomu naprawdę nas poznać. Warto więc czasami przyjrzeć się temu uczuciu, zamiast natychmiast próbować je zagłuszyć.
Za czym tęsknię? Kiedy najbardziej odczuwam samotność? W jakich relacjach czuję się swobodnie? Czy potrafię powiedzieć bliskim, iż ich potrzebuję?
Odpowiedzi nie zawsze przychodzą od razu.
Bywa też, iż samotność pojawia się w okresie życiowych zmian. Kończymy szkołę, przeprowadzamy się, zmieniamy pracę, rozstajemy z partnerem lub partnerką. Relacje, które wcześniej wypełniały naszą codzienność, zaczynają się zmieniać.
Niekiedy przestajemy pasować do środowiska, w którym przez lata czuliśmy się dobrze. Nasze zainteresowania i potrzeby są już inne. Dawne znajomości tracą swoją bliskość, a nowych jeszcze nie udało się zbudować. Takie okresy mogą być trudne. Samotność bywa wtedy częścią zmiany, która dopiero się dokonuje.
Warto jednak uważać, aby nie nadawać cierpieniu na siłę pozytywnego znaczenia. Nie każda samotność prowadzi do osobistego rozwoju. Długotrwałe osamotnienie może pogarszać samopoczucie i zdrowie psychiczne, dlatego czasami potrzebujemy przede wszystkim wsparcia innych osób.
Jak nauczyć się dobrze czuć we własnym towarzystwie?
Nie musimy od razu planować samotnego wyjazdu ani spędzać całego weekendu bez kontaktu z ludźmi. Możemy zacząć od drobnych doświadczeń.
Pójść samemu do kawiarni, chociaż wcześniej zawsze szukaliśmy towarzystwa. Wybrać się na spacer bez słuchawek. Zjeść obiad bez przeglądania telefonu.
Na początku może pojawić się dyskomfort. Możemy mieć wrażenie, iż wszyscy na nas patrzą albo zastanawiają się, dlaczego jesteśmy sami. Zwykle jednak inni ludzie są znacznie bardziej zajęci sobą, niż nam się wydaje.
Z czasem może się okazać, iż samotne aktywności sprawiają nam przyjemność. Nie musimy czekać, aż ktoś znajdzie wolny termin, żeby obejrzeć film, odwiedzić wystawę czy pojechać na wycieczkę. Możemy również nauczyć się rozpoznawać momenty, kiedy potrzebujemy kontaktu z drugim człowiekiem, zamiast oczekiwać, iż czas spędzany w pojedynkę zawsze będzie przyjemny.
Umiejętność przebywania samemu nie powinna zamieniać się w przymus samowystarczalności. Nie musimy radzić sobie ze wszystkim bez pomocy. Nie ma nic złego w tym, iż tęsknimy za bliskością, potrzebujemy czułości albo po trudnym dniu chcemy po prostu do kogoś zadzwonić. Dobre relacje z innymi i dobre relacje ze sobą mogą się wzajemnie uzupełniać.
Nie musisz być dla wszystkich dostępny. Nie musisz też zawsze być sam
W świecie, w którym możemy kontaktować się z innymi przez całą dobę, cisza potrafi wydawać się czymś niepokojącym. Brak wiadomości odbieramy jako brak zainteresowania, samotne wyjście jako oznakę porażki, a wolny weekend jako straconą okazję. Tymczasem nie każda chwila naszego życia musi być dzielona z innymi ludźmi.
Możemy mieć dobry związek i potrzebować czasu tylko dla siebie. Możemy lubić spotkania ze znajomymi, a jednocześnie cieszyć się, kiedy od czasu do czasu nikt nas nigdzie nie zaprasza. Możemy również nie mieć partnera lub partnerki i prowadzić satysfakcjonujące życie.
A kiedy pojawia się samotność, nie musimy od razu traktować jej jako dowodu, iż coś z nami jest nie tak. Czasem mówi nam, iż potrzebujemy większej bliskości. Czasem, iż relacje, w których jesteśmy, nie dają nam tego, czego oczekujemy. Innym razem przypomina, iż od dawna nie mieliśmy okazji pobyć sami ze sobą. Ważne, żeby nauczyć się rozpoznawać różnicę.
Można być samemu i czuć się dobrze. Można też każdego dnia otaczać się ludźmi i doświadczać głębokiego osamotnienia.
Być może najważniejsze jest więc pytanie, które warto sobie od czasu do czasu zadać: czy chcę teraz być z innymi, czy tylko boję się zostać sam lub sama?
Źródła:
1. RJ Starr, „Solitude and Loneliness: A Psychological Exploration” (2025)
2. Robert S. Weiss, „Loneliness: The Experience of Emotional and Social Isolation” (1973)
3. John Bowlby, „Attachment and Loss, Volume 1: Attachment” (1969)
4. Donald W. Winnicott, „The Capacity to Be Alone” (1958) International Journal of Psychoanalysis, 39(5), 416–420. PubMed.
5. Thuy-vy Nguyen, Margarita Rodriguez, „Deconstructing Solitude and Its Links to Well-Being” (2024) Social and Personality Psychology Compass, 18(11).
