Zegarek na ręce pokazywał dziewiętnastą czterdzieści dwie. Przyjęcie fundacji Langleyów zaczynało się o ósmej. Mogła jeszcze uciec. Windą na dół, przez obrotowe drzwi, prosto w deszcz na Krakowskim Przedmieściu. Taksówka na Dworzec Centralny, nocny pociąg do domu. Wyrzucić z telefonu numer Jakuba i nigdy nie wracać do Warszawy.
Zamiast tego poprawiła pasek od zegarka i wyszła.
Korytarz pachniał pastą do podłóg i bardzo delikatnie perfumami. Na końcu, przy wejściu do sali balowej, stała kobieta, która wyglądała, jakby zaprojektowano ją w tym samym biurze, co hotel. Idealnie upięte siwe włosy, suknia w kolorze szampana, uśmiech jak z folderu banku dla klientów private banking. Znała ją ze zdjęć, które Jakub pokazywał jej na telefonie.
— Jest pani na liście? — zapytała kobieta rza stołu, nie podnosząc wzroku.
— Zuzanna Wysocka. Jestem z Jakubem Rawiczem.
— Nazwisko?
— Wysocka. Zuzanna Wysocka.
Kobieta powoli przesunęła palcem po wydrukowanej liście, potem zaznaczyła coś srebrnym długopisem na sznurku. Zuzanna zauważyła, iż jej własne nazwisko zostało tam dopisane manualnie, na samym dole, pod każdym innym. Nie wiedziała, czy to miało znaczenie, ale coś w jej żołądku zrobiło ciasny węzeł.
Sala balowa pękała od ludzi. Światło z trzech kryształowych żyrandoli odbijało się w kieliszkach, biżuterii i złotych elementach sukienek. Wszystko lśniło. Zuzanna miała wrażenie, iż jeżeli ktoś spojrzy na nią dłużej, zobaczy cenę jej sukienki wypisaną drobnym drukiem na rękawie.
Jakub czekał przy barze. W smokingu wyglądał tak, jakby się w nim urodził.
— Jestem — powiedziała.
— Widzę. — Uśmiechnął się i wyciągnął do niej kieliszek z czymś, co okazało się wodą mineralną z lodem. — Nie pij alkoholu, póki nie miniesz pierwszej godziny.
— To jakaś gra? — zapytała.
— To moja rodzina.
Na drugim końcu sali, przy wysokim stoliku, stała kobieta, która patrzyła na Zuzannę w sposób, jakiego nie dało się pomylić z niczym innym. Nie było w tym ciekawości. Była to powolna, celowa ocena. Tak patrzy się na plamę na obrusie: nie z oburzeniem, tylko z cichą irytacją, iż w ogóle trzeba to zauważyć.
— To twoja mama? — zapytała Zuzanna.
— Tak.
— Ona już mnie nie lubi.
— Nie zna cię jeszcze.
— Nie, Jakub. Ona mnie już nie lubi. Widzę to stąd.
Nie myliła się.
Maria Rawiczowa podeszła do nich dwadzieścia minut później, kiedy Zuzanna stała sama przy oknie, bo Jakub poszedł przywitać się z ojcem. Starsza kobieta podeszła tak blisko, iż Zuzanna poczuła zapach jej perfum: irys, ambra, coś bardzo drogiego, co zostało stworzone po to, żeby wypełniać sobą całe pomieszczenie.
— Pani Zuzanna? — Głos miała niski, spokojny, jak ktoś, kto nie musi niczego udowadniać.
— Tak, to ja. Dobry wieczór.
— Jakub mówił, iż pani projektuje wnętrza.
— Zajmuję się projektowaniem mebli, głównie do małych mieszkań. Takich, powiedzmy, wielofunkcyjnych.
— Interesujące. — Maria uniosła brwi o milimetr wyżej. — To się teraz opłaca?
Zuzanna nie zdążyła odpowiedzieć, bo w tym momencie podeszła do nich siostra Jakuba, Agnieszka, z kieliszkiem szampana w dłoni i miną kobiety, która znała odpowiedź na każde pytanie.
— Mamo, nie zamęczaj dziewczyny. — Pochyliła się w stronę Zuzanny i dodała, ale wcale nie ciszej: — Musisz wiedzieć, iż u nas każdego nowego przesłuchuje się co najmniej trzy razy, zanim dostanie pozwolenie na wejście do domu.
— To nie było przesłuchanie — powiedziała Maria, nie odrywając wzroku od Zuzanny. — To była zwykła rozmowa.
Agnieszka roześmiała się i pociągnęła łyk szampana.
— Zuzanna, chcesz dobrą radę? Nie próbuj jej tłumaczyć, czym się zajmujesz. Powiedz, iż twoja rodzina ma ziemię pod Rzeszowem albo iż twój dziadek był ambasadorem. Będzie jej łatwiej.
— Moja rodzina prowadziła warsztat tapicerski w Nowej Hucie — odparła Zuzanna, patrząc na Agnieszkę, nie na Marię.
Zapadła cisza. Taka, jaką wywołuje upuszczenie widelca w restauracji, tylko trwała dłużej.
— To… praktyczne — powiedziała Maria, po czym obróciła głowę w stronę sali, jakby już skończyła temat. — Pani wybaczy, muszę przywitać gości.
Kiedy odeszła, Agnieszka nachyliła się do ucha Zuzanny.
— Udało ci się. Pierwsza taka odpowiedź od lat, po którym nie poszła po cukrzycę.
Zuzanna nie odpowiedziała. Patrzyła, jak Maria przesuwa się przez salę, ściskając dłonie i składając pocałunki gdzieś obok policzków. Znała ten typ: kobieta z kamienicą przy Filtrowej, dwoma mieszkaniami na wynajem w starym budownictwie, synem, który nigdy nie musiał niczego wywalczyć, i nieskończoną pewnością, iż świat należy jej się w takim samym odcieniu, jak sukienka.
Deszcz za oknem zaczął padać mocniej.
Później, kiedy kolacja już się zaczęła i goście siadali przy długich, świetlistych stołach, Jakub wziął ją na chwilę na bok. Wyglądał na zmęczonego, ale takiego zmęczenia, które przynosiło mu coś jakby ulgę.
— Przepraszam — powiedział. — Powinienem był cię przygotować.
— Do czego? — zapytała spokojnie. — Do tego, iż twoja matka zapyta, czy się to opłaca, czy iż twoja siostra zażartuje z twojej dziewczyny, jakby mnie tu nie było?
— Ona nie wie, jak z tobą rozmawiać.
— Wie. Wie doskonale. Po prostu nie chce.
Jakub nie zaprzeczył.
Zuzanna przez chwilę patrzyła, jak deszcz spływa po wielkich oknach sali balowej. Pomyślała o swoim mieszkaniu w Krakowie, o wąskim korytarzu, w którym stał stary kredens po babci, pachnący woskiem. Pomyślała o tym, iż rano, zanim wsiadła do pociągu, nie podlała kwiatków w doniczce na parapecie. Ta myśl wydała jej się teraz ważna.
Wróciła na salę. Dania podawano powoli, jedno po drugim, z przerwami niemal ceremonialnymi. Marynowany burak, pianka z chrzanu, jesiotr na zimno. Zuzanna odezwała się niewiele. Siedziała obok starszego mężczyzny o nazwisku Wierzbicki, który dwukrotnie pomylił jej imię i przez piętnaście minut opowiadał o swoim pobycie w szpitalu w Zurychu, nie zadając ani jednego pytania.
A potem był moment, który wszystko zmienił.
Po drugim daniu Maria wstała. Kelner podał jej mikrofon. Zuzanna zobaczyła, iż Jakub prostuje plecy, jakby ktoś przyłożył mu linijkę do kręgosłupa.
— Drodzy państwo — zaczęła Maria, uśmiechając się tym swoim folderowym uśmiechem. — Zanim przejdziemy do części głównej wieczoru, chciałabym ogłosić coś, co dla naszej rodziny jest ogromną radością.
Zuzanna poczuła, iż robi jej się zimno. Maria spojrzała wprost na nią. Nie na Jakuba. Na nią.
— Mój syn oświadczył się tydzień temu pewnej młodej kobiecie z Krakowa. Nie wszyscy mieli okazję jej jeszcze poznać. Ja sama… — tu zrobiła pauzę, jakby zbierała myśli, a może smakowała moment — …miałam przyjemność dopiero dziś wieczorem.
Po sali przeszedł pomruk. Kilkadziesiąt twarzy odwróciło się w stronę Zuzanny. Ktoś zaklaskał, ale niepewnie, jakby nie wiedział, czy to już moment.
Zuzanna popatrzyła na Jakuba.
— Co ona robi? — zapytała cicho.
Jego twarz zrobiła się blada. Usta poruszyły się, zanim wydobył z nich dźwięk.
— Zuzanna, ja… chciałem powiedzieć ci sam, później, ale…
— Oświadczyłeś się? Komu?
— To miało być…
— Co to znaczy, iż się oświadczyłeś?
Maria wciąż stała przy mikrofonie, zadowolona, jak ktoś, kto właśnie położył na stole asa w grze, w którą nikt więcej nie grał.
— Wybaczcie mi — powiedziała do sali — chciałam, żeby ta wiadomość wybrzmiała w odpowiedniej oprawie.
Zuzanna wstała. Krzesło zaszurało o podłogę tak głośno, iż przy najbliższym stole jeden z kelnerów zastygł z tacą.
— Przepraszam wszystkich państwa — powiedziała głośno, a jej własny głos zabrzmiał zupełnie spokojnie. — Pani Maria właśnie ogłosiła coś, co dla mnie samej jest zaskoczeniem. Chciałabym poprosić jej syna, żeby mi to powtórzył. Przy wszystkich.
Sala zamarła.
Jakub wstał powoli. Wyglądał jak człowiek, który bardzo chciałby rozpłynąć się w powietrzu.
— Zuzanna…
— Przy wszystkich — powtórzyła.
Maria nie przestawała się uśmiechać. Uniosła lekko brodę.
— Może lepiej porozmawiajmy na osobności — odezwała się.
— Nie — odpowiedziała Zuzanna. — Pani wybrała scenę. Ja wybieram tekst.
Jakub wziął głęboki oddech. W sali słychać było deszcz, który ciągle bębnił w szyby.
— Nie oświadczyłem ci się — powiedział cicho. — Jeszcze. Mama… wiedziała o pierścionku, bo go widziała. Uzgodniliśmy, iż to nie jest temat na dziś.
— To skąd się wziął komunikat o oświadczynach?
— Sama go wymyśliła. Chciała, żebyś… — zawahał się. — Żeby to stało się oficjalne. Żeby już się nie wycofać.
Zuzanna popatrzyła na Marię.
— Pani chciała, żebym nie miała jak uciec?
Maria wreszcie odłożyła mikrofon na stolik. Jej twarz po raz pierwszy straciła ten publikacyjny uśmiech.
— Chciałam, żeby to było poważne — odparła. — A poważne rzeczy ogłasza się w dobrym towarzystwie.
— W dobrym — powtórzyła Zuzanna. — To prawda. W złym nie ogłasza się w ogóle.
Odwróciła się i ruszyła w stronę wyjścia. Szła przez całą salę, między stolikami, czując na sobie kilkadziesiąt par oczu. Nikt jej nie zatrzymał. Jakub zawołał: „Zuzanna, proszę”, ale głos mu się załamał i końcówkę słowa zjadła muzyka, która wciąż grała w głośnikach.
W szatni wzięła płaszcz. Recepcjonistka podała jej parasol, którego nigdy nie pożyczała. Wyszła na deszcz. Ulice były mokre i czarne jak atrament. Kałuże na Krakowskim Przedmieściu odbijały żółte latarnie.
Zuzanna szła przed siebie, aż trafiła na przystanek tramwajowy. Deszcz ciekł jej po twarzy. Patrzyła na trasę linii 22, która jechała w stronę Dworca, i myślała o tym, iż w małym mieszkaniu w Krakowie stoi doniczka z pieniążkiem, która pewnie już się przechyliła z braku wody.
Po jedenastu minutach przyjechał tramwaj. Zajęła miejsce przy oknie. Z torebki wyjęła telefon. Wyświetliła numer Jakuba. Zamiast napisać, otworzyła aplikację banku. Spłaciła całą ratę za pierwszy projekt mebli, który Jakub pomógł jej sfinansować. Cztery tysiące osiemset złotych. Potem anulowała zlecenie stałe na wspólne konto oszczędnościowe, które założyli po ośmiu miesiącach, żeby „przygotować się do przyszłości”.
Kiedy pociąg przekroczył granicę województwa, Zuzanna już spala z głową opartą o szybę.
Do Krakowa wróciła rano.
Tydzień później listonosz z bloku na Lea przyniósł jej poleconą przesyłkę z Warszawy. Biała, sztywna koperta, a na niej odręczny adres i nadawca: Maria Rawicz. W środku — zaproszenie na kolację w restauracji Belvedere w Łazienkach, z dopiskiem: „Będzie nam bardzo miło gościć Panią. Porozmawiamy spokojnie o tym, co dalej.”
Zuzanna przeczytała kartkę, stojąc w korytarzu, w płaszczu, którego jeszcze nie zdjęła. Zza ściany od sąsiadów dobiegał dźwięk gotującej się wody i cichy program telewizyjny. Zapach wosku z kredensu babci unosił się w powietrzu dokładnie tak, jak lubiła najbardziej.
Podeszła do biurka. Wyciągnęła z szuflady kartkę, na której dwa miesiące wcześniej zaczęła rysować projekt małego, składanego biurka dla miasta. Obróciła zaproszenie na drugą stronę, gdzie papier był pusty.
Napisała: „Dziękuję. Nie mogę tego przyjąć. Projekt, o którym rozmawiałyśmy, właśnie został zrealizowany w nowej wersji. Osoby, które go zobaczyły, chcą zamówić dwadzieścia osiem sztuk na wynajem. Nie mieszkają w Warszawie. Nie są z nikim spokrewnieni. Zapłacą z góry.”
Zamiast odpowiedzi dodała narysowany cienkopisem rzut stołu z obniżonym stelażem: wymiary, podpisy, specyfikację drewna. To zajęło jej czterdzieści minut.
Kopertę wrzuciła do skrzynki przy poczcie na rogu.
Po dziesięciu dniach w skrzynce mailowej znalazła wiadomość od nieznanego adresu.
Temat: „Konkurs na meble do przestrzeni miejskich — II etap”.
Otworzyła. List gratulacyjny w formacie PDF, tabela z terminami, w tytule nazwa dużej fundacji, o której nie słyszała nigdy wcześniej. W dolnej części maila, drobnym drukiem, nazwisko osoby rekomendującej: Maria R. Dopisek od koordynatora: „Pani projekt został oceniony wyjątkowo wysoko. Prosimy o kontakt do 14 marca.”
Zuzanna wyłączyła laptop.
Przez dłuższy czas siedziała przy oknie i patrzyła, jak śnieg sypie na podwórko, cichy i gęsty, przykrywając zaparkowane samochody.
Potem wstała, wzięła projekt i następnego dnia pojechała do Rzeszowa. Na miejscu, w małym zakładzie tapicerskim przy ulicy Grunwaldzkiej, ze starej półki zdjęła brązową teczkę, w której ojciec trzymał szkice foteli z lat dziewięćdziesiątych. Dopisała na pierwszej kartce: „Wersja druga”. Ołówkiem. Bo tak robił ojciec.
Zamknęła teczkę klamrą i schowała ją do torby z projektem.
Telefon od Jakuba zadzwonił dopiero w marcu, w środę przed południem. Zuzanna spojrzała na wyświetlacz w tramwaju, jadąc po zakupy. Przez chwilę patrzyła na imię, które pojawiło się na ekranie. Potem, nie zmieniając rytmu, włączyła tryb samolotowy i wsunęła telefon do kieszeni.
Tramwaj szarpnął na zakręcie. Zuzanna objęła mocniej torbę z papierami z zakładu. Ktoś za nią rozmawiał przez telefon o tym, iż ceny masła znowu podskoczyły.
W oknie, za szybą, mokry Kraków. W domu doniczka na parapecie, w której pieniążek wypuścił nowy, zielony liść.
