Zofia obudziła się o czwartej trzydzieści, bo poduszka obok była zimna jak kafelek w łazience. Marek nie spał w domu trzecią noc z rzędu. Powiedział, iż delegacja, iż kontrakt na Śląsku, iż ma nie czekać z kolacją. Leżała, patrząc w sufit, i słuchała, jak deszcz uderza o parapet. Wrzesień w tym roku wyszedł podły — mokry, wietrzny, bez nadziei na nic dobrego. Gdzieś na dole stary zegar z pchlego targu w Nowym Sączu odmierzał sekundy — kupili go dwanaście lat temu, targowali się z handlarzem pół godziny, a potem jedli zapiekanki z budki i śmiali się do łez. Wtedy śmiali się często. Teraz prawie wcale.
Wstała. Nogi same zaniosły ją do kuchni. Czajnik, kubek, saszetka rumianku — czynności, które nie wymagają myślenia. Myśli i tak wracały do jednego: gdzie on jest, z kim, dlaczego nie dzwoni. Nienawidziła siebie za to podejrzewanie, za to grzebanie w głowie w poszukiwaniu dowodów. Ale nic nie mogła na to poradzić. Od pół roku Marek był obcy. Nie chamski, nie zły — po prostu obcy.
Telefon zaświecił się na stole. Wiadomość z nieznanego numeru, bez zdjęcia profilowego.
„Pewnie się pani domyśla. Marek jest mój. On panią nie kocha, jest z panią tylko z przyzwyczajenia. Niech mu pani da rozwód, nie trzyma pani. Tak będzie lepiej dla wszystkich."
Zofia przeczytała trzy razy. Odłożyła telefon. Usiadła na taborecie. W środku ścisnęło tak, iż nie mogła złapać oddechu. Wiedziała przecież. Ale jedno to podejrzewać, kręcić w głowie przypadkowe poszlaki, a drugie — przeczytać to czarno na białym o wpół do piątej rano w kuchni, w której dzieci uczyły się jeździć na rowerku trójkołowym.
Popłakała się, dłonią zatykając usta, żeby nie wyć na cały dom. Zsunęła się na podłogę, oparła plecami o kaloryfer i płakała, aż rozbolały skronie i zostało tylko drżenie. Potem wstała, umyła twarz zimną wodą, popatrzyła w lustro nad zlewem. Czterdzieści cztery lata. Opuchnięta twarz, czerwone oczy.
Przypomniała sobie siebie sprzed dwudziestu czterech lat — dziewczyną z warkoczem, w domu babci pod Krynicą-Zdrój. Marek przyjechał wtedy na praktykę do sanatorium, a ona pomagała w bibliotece gminnej. Wszedł po książkę i został do wieczora. Mówił, iż nigdy nie spotkał kogoś takiego jak ona. Że pachnie jabłkami i dymem z pieca.
Poszła do sypialni, otworzyła szafę. Na górnej półce leżała stara walizka — ta sama, z którą przyjechała do Marka dwadzieścia dwa lata temu. Otworzyła ją: w środku wciąż leżała wyschnięta gałązka jabłoni babci. Wzięła ją, obróciła w palcach, potem wrzuciła do walizki dżinsy, sweter, bieliznę, ciepłe skarpety, dowód osobisty, dwa tysiące złotych zaoszczędzone z domowego budżetu na czarną godzinę. Wszystko jak wtedy, gdy wyjeżdżała z wioski w nowe życie. Tylko teraz jechała z powrotem.
Autobus PKS odjeżdżał z Nowego Sącza o dziewiątej. Nie wzywała taksówki — poszła na przystanek pieszo, w deszczu, z walizką na kółkach, które stukały o mokry chodnik. Nie oglądała się. Wiedziała: jeżeli się obejrzy, zobaczy dom, w którym mieszkają od piętnastu lat, i się załamie. A załamać się nie mogła.
W autobusie było pusto. Usiadła przy oknie, wyjęła telefon, chciała go wyłączyć, ale zamiast tego otworzyła wiadomość od nieznajomej i napisała jedną linijkę: „Jest wolny. Może go pani zabrać." Wysłała, wyłączyła telefon, oparła czoło o zimną szybę. Za oknem płynęły mokre pola, szare wsie, mętne światła stacji benzynowych. W środku bolało tak, iż chciało się zwinąć w kłębek. Ale siedziała prosto. Babcia zawsze mówiła: „Plecy to twój charakter. Trzymaj je proste, cokolwiek się dzieje."
Wieś powitała ją ciszą. Wysiadła przy starym Domu Kultury. Wokół ani żywej duszy. Deszcz ustał, ale chmury wisiały nisko, zaczepiając o wierzchołki topoli. Pachniało mokrą ziemią i dymem z komina — ktoś już palił w piecu, choć była dopiero połowa września. Gdzieś za domami szczekał pies sąsiadów.
Dom babci stał na końcu drogi. Furtka opadła na jednym zawiasie, płot się przechylił, ale sam budynek trzymał się mocno — ciemne okna, ganek, stara jabłoń rozłożona nad dachem. Zofia zatrzymała się przy ścieżce. Wzruszenie podeszło jej do gardła, ale przełknęła je. Weszła, wyjęła klucz spod doniczki, gdzie zawsze go chowano, i otworzyła drzwi.
W środku było zimno, ale nie wilgotno. Zdjęła mokry płaszcz, rzuciła na ławę. Wszystko zostało jak za życia babci: żelazne łóżko z górą poduszek, haftowane serwetki na ścianach, stara szafa z pękniętym lakierem, w kącie obrazek Matki Boskiej z zeschniętą palmą wielkanocną sprzed lat. Rozpaliła w piecu kaflowym — drewno było wilgotne, długo nie chciało się zająć. Dmuchała, podkładała szczapy, w końcu ogień strzelił i po domu popłynęło ciepło.
Usiadła na piętach przed piecem i patrzyła na płomienie. Przypomniała sobie, jak babcia sadzała ją tak samo blisko ognia i opowiadała bajki, jak piekły ziemniaki w żarze, jak babcia śpiewała stare pieśni drżącym, ciepłym głosem.
— No i wróciłam, babciu — powiedziała do pustego pokoju.
Nie wiedziała, ile tak siedziała. Telefon leżał wyłączony w kieszeni kurtki. Rozpakowała walizkę, powiesiła ubrania w szafie, znalazła stare kalosze babci w komórce i lniane prześcieradło do łóżka. Wyszła na ganek, patrzyła, jak ciemnieje niebo i zapalają się pierwsze gwiazdy. Przypomniała sobie, jak siedzieli tu z Markiem, młodzi, zakochani. Palił papierosa, ona mu go zabierała i śmiała się. Mówił: „Zostańmy tak zawsze. Siedzieć i patrzeć na gwiazdy." Odpowiadała: „Zostańmy."
„Zawsze" skończyło się dziś o czwartej trzydzieści.
Drugiego dnia zaczęła sprzątać. Umyła podłogi, wytrzepała chodniki, przejrzała szafy. W skrzyni znalazła listy babci — pożółkłe, przewiązane sznurkiem. Usiadła na podłodze i czytała do nocy. Listy od dziadka z wojska, od mamy z miasta. I nagle — list napisany jej własnym pismem. Sprzed dwudziestu lat. Pisała do babci z Krakowa, gdzie wtedy mieszkali z Markiem na stancji: „Babciu, kupiliśmy z Markiem kanapę na raty. Wieczorami siedzimy na niej i marzymy. On mówi, iż będzie miał własną firmę. A ja mówię, iż będę najszczęśliwszą kobietą na świecie. Bo mam jego."
Złożyła list z powrotem, schowała do koperty. Nie płakała. Po prostu siedziała i oddychała.
Piątego dnia poszła do lasu w gumowcach znalezionych w sieni, z koszykiem babci. Zbierała późne opieńki, których jeszcze nie tknął przymrozek. Palce marzły, ale to jej odpowiadało — czuła, jak krew krąży, jak działa ciało. W drodze powrotnej spotkała sąsiadkę, panią Krystynę.
— Zosieńka? To ty?
— Ja, pani Krystyno.
— A ja patrzę, światło w domu się pali wieczorami. Myślałam, iż mi się wydaje. Czego przyjechałaś? Bez męża?
— Odpocząć — odpowiedziała Zofia. — Odetchnąć.
Pani Krystyna pokręciła głową, ale nic nie powiedziała. Zapytała tylko, czy jest drewno i jedzenie. Zofia skinęła głową. Postały chwilę w milczeniu, potem sąsiadka objęła ją mocno, po wiejsku.
— Ty się trzymaj. Widzę, iż nie bez powodu przyjechałaś. Ale nie będę się wtrącać. Jak zechcesz, przychodź. Mam i żurek, i nalewkę.
Szóstego dnia przyjechał syn, Tomek. Zjawił się o zmierzchu z plecakiem i torbą z Biedronki.
— Boże, mamo. Nie wiedziałem, co myśleć.
— Nic mi nie jest.
— Nic? — Popatrzył uważnie. — Płakałaś?
— Tomek. Ja po prostu wyjechałam. Musiałam.
Usiadł przy stole, patrzył na nią tak, jak kiedyś w dzieciństwie, próbując zgadnąć, czy kłamie.
— To przez tatę?
Nie odpowiedziała, dołożyła polano do pieca.
— Mamo, nie jestem dzieckiem. Widzę wszystko. On się zmienił już dawno. Bałem się ci powiedzieć.
— Wiem — powiedziała cicho.
Wstał, podszedł, objął ją tak, jak ona kiedyś jego po koszmarach.
— Pomieszkam trochę z tobą, można?
— A sesja?
— Za miesiąc. Póki co mam zdalne, będę tu oglądał wykłady.
— Nie kłam. Przyjechałeś mnie pilnować.
— To też.
Wieczorem jedli smażone opieńki z ziemniakami. Tomek opowiadał o dziewczynie, o planach, o tym, iż chce przenieść się na zaoczne i pracować. Gdy się ściemniło, zapytał:
— Dzwoniłaś do taty? Szukał cię?
Wzruszyła ramionami. Naprawdę nie wiedziała — telefon leżał wyłączony.
— Dzwonił do mnie. Pytał, gdzie jesteś. Powiedziałem, iż nie wiem. Wściekał się.
— I co?
— Nic. Jest zagubiony. Nigdy go takim nie widziałem. choćby przez telefon słychać, iż jest mu źle.
— Niech pobędzie w tym stanie — powiedziała, patrząc w ciemne okno. — Dobrze mu zrobi.
Ósmego dnia przyjechał Marek. Zobaczyła go z okna — stał przy furtce, w markowym płaszczu, w wypastowanych butach, z bukietem róż. Jak z kiepskiego filmu.
— Masz gości — powiedział Tomek za jej plecami.
— Widzę.
— Wyjść?
— Nie. Sama.
Zarzuciła kurtkę, wyszła na ganek. Marek zrobił krok, ale się nie zbliżył.
— Zosia. — Głos miał zachrypnięty. — Szukałem cię.
— Nie ukrywałam się.
— Wyłączyłaś telefon. Dom pusty. Myślałem, iż coś ci się stało.
— Coś mi się stało — odpowiedziała. — Dawno. Tylko ty nie zauważałeś.
Wyciągnął róże niezdarnie, jakby się wstydził. Nie wzięła ich.
— Róże mi niepotrzebne. Potrzebowałam prawdy.
— Zosia, ja…
— Co ty? Zmęczyłeś się? Zgubiłeś się? Nie chciałeś, żeby tak wyszło?
Milczał. Miał nieszczęśliwą minę. Przypomniała sobie, jak stał przy tej samej furtce dwadzieścia dwa lata temu — młody, zawstydzony, z bukietem polnych rumianków. Wtedy wybiegła boso, śmiejąc się, zawiesiła mu się na szyi. Teraz stała na ganku z rękami w kieszeniach i nie mogła zrobić kroku naprzeciw.
— Wejdź — powiedziała w końcu. — Po co moknąć.
W domu Tomek przywitał się z ojcem chłodno. Marek rozejrzał się, uśmiechnął gorzko.
— Wszystko po staremu. choćby zapach ten sam.
— Zapach się nie zmienia — odpowiedziała. — A ludzie tak.
Usiedli przy stole. Tomek nalał herbaty. Marek wziął kubek, ale nie pił.
— Przepraszam — zaczął. — Wiem, iż zawiniłem. Nie powinienem był. Ona sama…
— Nie — przerwała. — Nie chcę słyszeć, iż ona sama. Że ty nie chciałeś, a wszystko samo się stało.
— Zerwałem z nią. Od razu, jak się dowiedziałem, iż do ciebie napisała.
— A, więc wiedziałeś, iż napisała?
— Przyznała się. Płakała. Mówiła, iż zmęczyła się czekaniem, iż chciała przyspieszyć.
Zaśmiała się krótko, ostro.
— Przyspieszyć. Chciała przyspieszyć moje odejście. A ty co? Wystraszyłeś się?
— Przyjechałem po ciebie.
— Po co?
— Bo nie potrafię bez ciebie.
Podniosła na niego wzrok.
— Kłamiesz. Potrafisz. Świetnie sobie radzisz beze mnie.
— Zosia, przestań.
— Co przestań? Mówię prawdę.
— Przyjechałem, bo… — Urwał, potarł twarz dłonią. — Bo w tym mieszkaniu nie mogłem spać. Wszędzie chodziłem, a jakby ciebie nie było nigdzie. choćby zapach zniknął.
— To dom bez zapachu jedzenia, bez wyprasowanych koszul. Nauczysz się.
— Nie o to chodzi.
— A o co?
Milczał chwilę, patrzył w kubek.
— Nie wiem, jak to powiedzieć, żeby nie zabrzmiało głupio.
— Powiedz głupio. Wolę głupio niż wcale.
— Bez ciebie jest tylko mieszkanie. Z tobą było… — Machnął ręką, jakby szukał słowa i go nie znalazł. — Było czymś.
Wstał, przeszedł się po pokoju, zatrzymał przy piecu.
— Wiem, na co zasłużyłem, i nie będę się usprawiedliwiał. Ale przyjechałem nie po to, żebyś wróciła, jakby nic się nie stało. Przyjechałem powiedzieć: zrozumiałem. Zgubiłem siebie i ciebie. jeżeli dasz mi szansę, spróbuję to naprawić.
— Jak?
— Nie wiem. Ale spróbuję. Sprzedam mieszkanie, w którym z nią… Zwolnię ją z pracy. Jestem gotów zacząć od nowa.
Milczała, patrząc na męża. Nie kłamał, to widziała. Pierwszy raz od dawna mówił szczerze. Ale ta szczerość nie wystarczała.
— Potrzebuję czasu — powiedziała. — Nie jestem gotowa teraz decydować. Dopiero zaczęłam przypominać sobie, kim jestem bez ciebie. I to mi się podoba.
Skinął głową, poszedł do drzwi. Zatrzymał się na progu.
— Zosiu…
— Co?
— Naprawdę cię kocham. Tylko zapomniałem, jak to jest być z tobą naprawdę. Nie w tym całym pędzie, tylko tak… w tym domu. Ty tu jesteś inna.
— Zawsze taka jestem. Tylko przestałeś patrzeć.
Wyszedł. Trzasnęła furtka. Tomek podszedł, położył jej dłoń na ramieniu.
— Dobrze zrobiłaś, mamo.
— Nie wiem — odpowiedziała cicho. — Nic nie wiem.
W nocy włączyła telefon. Dwadzieścia trzy nieodebrane. Wiadomości od Marka, od córki, od koleżanki z pracy. Przeczytała tylko od córki: „Mamo, tata powiedział, iż wyjechałaś. Gdzie jesteś? Co się stało? Zadzwoń, martwię się."
Zadzwoniła. Kasia odebrała po drugim sygnale.
— Mamo! Nareszcie! Gdzie ty jesteś?
— Na wsi. W domu babci.
— W jakiej wsi? — W głosie córki było zdziwienie. — Co ty tam robisz? I czemu tata taki dziwny?
— My z tatą… wyjaśniamy sobie sprawy.
— To przez tamtą kobietę?
Zofia zamarła.
— Wiesz?
— Domyślałam się. Często z kimś pisał, chował telefon. Nie chciałam się wtrącać.
— A czemu mi nie powiedziałaś?
— Nie wiem, mamo. Nie chciałam cię zranić.
— Zraniło mnie co innego. Że dowiedziałam się ostatnia.
Kasia zamilkła, potem powiedziała:
— Przyjadę na weekend. Można?
— Przyjeżdżaj.
Minął miesiąc. Zofia przez cały czas mieszkała na wsi. Śnieg jeszcze nie spadł, ale poranki robiły się coraz zimniejsze. Tomek wrócił na sesję, ale dzwonił codziennie. Kasia przyjeżdżała dwa razy — spacerowały po lesie, milczały o ważnych sprawach, ale ciepło, po kobiecemu. Zofia nauczyła się palić w piecu tak, iż rano w domu nie było zimno. Nauczyła się gotować żurek na zakwasie z ćwiartki chleba. Nauczyła się zasypiać bez tabletek i budzić się bez budzika.
Marek dzwonił co wieczór. Czasem odbierała, czasem nie. Opowiadał o sprawach, o tym, iż zwolnił tamtą kobietę, iż wystawił mieszkanie na sprzedaż za trzysta osiemdziesiąt tysięcy złotych. Słuchała w milczeniu. Nie chwaliła, nie ganiła. Po prostu słuchała.
Pewnego dnia przyjechał bez zapowiedzi. Już nie z różami, tylko z siatką z zakupami. Postawił na ganku.
— Nie będę się narzucać. Po prostu przywiozłem. Jest mięso, ser, leki. I książka.
Wzięła siatkę, zajrzała. Na wierzchu leżał tomik Bunina.
— Dziękuję — powiedziała. — Jak ty?
— Żyję. Palę w piecu. Myślę.
— Przeszkadzam ci?
— Nie. Nie przeszkadzasz.
Stał przy ganku z rękami w kieszeniach. Pierwszy śnieg sypał mu na ramiona. Patrzyła na niego i poczuła coś nowego, ostrożnego — nie to, co dawniej. Jak pierwszy lód: dotkniesz, pęknie.
— Wejdź — powiedziała. — Zmarzłeś.
Pili herbatę. Rozmawiali o dzieciach, o sąsiadach, o tym, iż trzeba naprawić dach na komórce babci. Nie o tym, co najważniejsze. Ale to było ważniejsze niż rozmowy o miłości.
Kiedy wychodził, odprowadziła go. Na dworze ściemniało, śnieg skrzypiał pod butami. Marek odwrócił się.
— Zosia. Nie poganiam. Ale chcę, żebyś wiedziała: jestem tutaj. W każdym dniu. Jak zechcesz, po prostu zadzwoń.
— Dobrze — powiedziała.
Poszedł do samochodu. Patrzyła za nim. Potem podniosła rękę.
— Marek.
Zatrzymał się.
— Jeszcze nie wybaczyłam. Ale zaczęłam cię sobie przypominać.
Skinął głową, wsiadł do samochodu, odjechał.
Minęły kolejne cztery miesiące. Wiosna przyszła do wsi nieśmiało. Najpierw kapało z dachów, potem popłynęły strumyki, potem na jabłoni nabrzmiały pąki. Marek przyjeżdżał co weekend. Naprawiali razem płot, sadzili rozsadę pomidorów, palili zeszłoroczną trawę. Nauczył się rąbać drewno, ona nauczyła się znowu z nim się śmiać. To nie było jak dawniej. To było inaczej. Przestała bać się ciszy, przestała sprawdzać jego telefon.
Pewnego wieczoru siedzieli na ganku. Słońce zachodziło za lasem, niebo płonęło pomarańczem. Marek trzymał ją za rękę. Milczał. Potem powiedział:
— Pamiętam, jak siedzieliśmy tu pierwszy raz. Śmiałaś się, a ja myślałem: żeby tak całe życie.
— Ja też pamiętam.
— Wtedy nie wiedziałem, iż o mało wszystkiego nie stracę.
Ścisnęła jego dłoń.
— O mało nie straciłeś. To co innego niż stracić.
Popatrzył na nią. W oczach miał nadzieję i strach, jak chłopiec.
— To jak, uda nam się?
— Już się udaje. Tylko nie zwalniaj tempa.
Objął ją, przytuliła się do niego. Siedzieli tak dłuższą chwilę, aż zrobiło się chłodno.
— Chodźmy do domu — powiedziała. — Robi się zimno.
— Chodźmy.
Wstali z ganku. Marek otrzepał spodnie z resztek trawy, podniósł pusty kubek po herbacie, drugi wzięła ona. W kuchni odstawili je na stół. Zofia dołożyła drewna do pieca, patrzyła chwilę, jak ogień liże nowe szczapy, potem zamknęła drzwiczki. Marek zgasił lampę nad gankiem. Dom zaskrzypiał, jak zawsze wieczorem, gdy stygnie po dniu. Drzwi wejściowe zamknęły się z cichym stukiem zasuwki.
